Prezident İlham Əliyev "Dəniz suyunun duzsuzlaşdırılması yolu ilə içməli su istehsalı sahəsində pilot layihənin həyata keçirilməsi tədbirləri haqqında" Sərəncam imzalayıb.
Sərəncam “Su ehtiyatlarından səmərəli istifadənin təmin edilməsi ilə bağlı əlavə tədbirlər haqqında” Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2020-ci il 27 iyul tarixli 2178 nömrəli Sərəncamının icrası, ölkənin su təhlükəsizliyi, əhalinin içməli su ilə təminatının artırılması və bu sahəyə yeni texnologiyaların cəlb edilməsi məqsədilə imzalanıb.
Sərəncama əsasən, Bakı şəhərinin və ətraf ərazilərin su təminatının yaxşılaşdırılması üçün dəniz suyunun duzsuzlaşdırılması yolu ilə içməli su istehsalı sahəsində pilot layihə həyata keçiriləcək.
Qeyd edək ki, son zamanlar ölkədə şirin su qaynaqlarının ciddi şəkildə azalması, suvarma üçün yararlı olan su mənbələrinin quruması aktual müzakirə olunan məsələyə çevrilib. Ekspertlər də dəniz suyunun duzsuzlaşdırılması yolu ilə içməli su təminatının həll olunmasını düşünür.
Əmir Əliyev: “Ölkəmizdə suyun qənaətlə istifadə edilməsi olduqca aktual məsələdir, bu səbəbdən də Xəzər dəniz suyunun duzsuzlaşdırılaraq istifadə edilməsi çox mühumdur”
Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Coğrafiya İnstitutunun şöbə müdiri, professor Əmir Əliyev “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında qeyd etdi ki, şirin su ehtiyatlarının tükənməsi qlobal problemə çevrilib: “Məlumat üçün deyim ki, Azərbaycan Cənubi Qafqazda ən az su ehtiyatına malik ölkədir. İçməli su əsasən Türkiyə ərazisindən ölkəmizə gəlir. Ona görə də ölkəmizdə suyun qənaətlə istifadə edilməsi olduqca aktual məsələdir. Bu səbəbdən də Xəzər dənizi suyunun duzsuzlaşdırılaraq istifadə edilməsi çox mühumdur. Onu da deyim ki, belə bir təcrübə dünya ölkələrində mövcuddur. Nəzərə almaq lazımdır ki, Xəzər dənizinin suyu tükənməzdir. Xəzər dənizinin suyunu duzsuzlaşdırmaq mümkündür. Xəzərin suyu okean suyuna nisbətən çox şirindir. Belə ki, Xəzərin hər 1 litrində 12 qram, dünya okeanlarında suyun hər litrində 40 qram duz var. Ona görə Xəzrin suyunu az enerji sərf edərək daha asan duzsuzlaşdırmaq olunur. Belə bir təcrübə Xəzərin şərq sahilində yerləşən Qazaxıstanda tətbiq edilir. Qazaxıstanda 60-cı illərdən başlayaraq atomla işləyən duzsuzlaşdırma stansiyası işləyir. Həmin sudan həm içməli su kimi, həm də texniki məqsədlər üçün istifadə olunur. Məlumat üçün deyim ki, bizdə də belə bir zavod var. Həmin zavod Salyan rayonunun Xıdırlı qəsəbəsindədir. Bu zavodda 5000 tona qədər su bir gündə emal edilir. Emal edilən sudan əsasən suvarma sahəsində istifadə olunur. Onu da nəzərə almaq lazımdır ki, əhalinin 60 faizdən çoxu Xəzərin sahilində yaşayır. Belə zavodların Xəzərsahili ərazilərdə tikilməsi daha məqsədəuyğundur. Emal olunan sudan suvarma və kanalizasiya sistemində istifadə etmək olar”.
Həmsöhbətimiz onu da əlavə etdi ki, Azərbaycanın içməli su ehtiyatı azalır. Son vaxtlar Samur çayının suyu iki dəfə azalıb. Samur çayından götürülən su öz axarı ilə Vəlvələçay-Taxtakörpü kanalı ilə Taxtakörpü su anbarına ötürülürdü. Su o qədər azalıb ki, artıq anbarlara su yığılmır: “Son 20 ildə Azərbaycanda antisiklonlar üstünlük təşkil edir. Yəni günəşli hava hökm sürür, deməli, yağıntı azdır. Bu proses hər yerdə gedir. Kür çayının suyu, Xəzər dənizinin və eləcə də Volqa çayının səviyyəsi kəskin azalıb. Bu qış düşən yağıntının nəticəsi ola bilsin ki, özünü bir qədər göstərsin. Təxminən may, iyun aylarında Kürdə suyun bir az artmasını ehtimal etmək olar. Amma ümumi tendensiya suyun azalmağa doğru getdiyi yönündədir”.
Elçin Bayramlı: “Xəzər dənizindən istifadə məqsədəuyğundur”
Sosioloq Elçin Bayramlı bildirib ki, bir çox ölkələr uzun illərdir belə texnologiyanı tətbiq edirlər: “Əhalinin, iqtisadiyyatın su təminatını həyata keçirirlər. Bir qədər baha başa gəlir. Lakin dəniz sahilində yerləşən ölkələr üçün ən ideal variantdır. Gec də olsa, işə başlanıldı. Çünki qarşıdan dünya üzrə qlobal quraqlıq, istiləşmə gəlir. Su ehtiyatları azalır. Çirkab və ya yağış sularının istifadəsinə də diqqət ayırmalıyıq. Hər halda layihə təqdirəlayiqdir. Yaxşı olardı ki, Xəzərsahili digər regionlarda da bir neçə içməli su istehsalı ilə məşğul olan zavod fəaliyyətə başlasın. Beləliklə, çaylarda, yeraltı su mənbələrində təyziq də azalar. Xüsusilə Bakı, Abşeron zonasında yüksək gərginlik var. Su mənbələrindən böyük həcmdə su tələb edilir. Kür çayının quruyub yoxa çıxması kritik durum yaradır. Oğuz-Qəbələ kəmərindən götürülən su həmin ərazidə ekoloji fəsada yol açır".
E.Bayramlı hesab edir ki, Xəzər dənizindən istifadə məqsədəuyğundur. Alimlər, ekoloqlar dünyaya SOS çağırışlar ünvanlayır. Suya tələbat artmaqla bərabər ehtiyatlar da azalacaq: “Təhlükə ilə üzləşə bilərik. Azərbaycan əhali sayına və ərazisinə nisbətdə ən az daxili su ehtiyatı olan ölkədir. 170 ölkə arasında 140-cı yerdəyik. Su ehtiyatları xarici mənbələrdən formalaşır. Qlobal quraqlıq baş versə, xaricdən su ehtiyatı gəlməyəcək. Nəhayət, dəniz suyunun duzsuzlaşdırılması yolu ilə içməli su istehsalı sahəsində pilot layihəyə başlanılıbsa, daha da optimallaşdırılacaq".
Günel CƏLİLOVA
