Dünyada hər il orta hesabla 1,3 milyon insan yol qəzaları nəticəsində ölür. Məlumdur ki, bu qəzaların əksəriyyəti insan səhvlərindən, yəni daha çox sürücü səhvlərindən qaynaqlanır.
Yol qəzası avtomobil yolunda hərəkət edən bir və ya daha çox nəqliyyat vasitəsinin iştirakı olan ölüm, yaralanma və zədələnmə ilə nəticələnən hadisədir. Ölkəmizdə nəqliyyat vasitələrinin sayı gündən-günə artır və bununla yanaşı şüursuz sürücülərin artması və yol hərəkəti qaydalarına riayət edilməməsi də yol qəzalarını artırır. Yol qəzaları maddi ziyana, müvəqqəti və ya daimi əlilliyə və daha da pisi, ölümlə nəticələnə bilər. Sürücü, piyadalar, nəqliyyat vasitələri yol qəzalarına səbəb ola bilər. Qeyd etdiyimiz kimi, yol nəqliyyat hadisələrinin sayı artır. Ancaq Bakı Nəqliyyat Agentliyinin İdarə Heyətinin sədri Vüsal Kərimlinin 11 aprel tarixində keçirilən tədbirdə verdiyi açıqlama müzakirələr səbəb olub. Belə ki, o, əvvəlki illərlə müqayisədə yol-nəqliyyat hadisələrinin sayının 30 faiz, piyadaların iştirakı ilə baş verən qəzaların sayının isə 6 faiz azaldığını bildirib. Lakin statistik rəqəmlər bunun əksini deyir.
Belə ki, 2022-ci ildə yol nəqliyyat hadisələrinin sayında artım olub. Ölüm sayında isə 18 faiz artım qeydə alınıb. 2021-ci ildə 706 nəfər dünyasını dəyişən var idi, bu rəqəm 2022-ci ildə 834-ə yüksəlib.
“Yol qəzalarının nəticələrini aradan qaldırmaq üçün insanların yol nəqliyyat hadisələrinə münasibəti də dəyişməlidir”
Nəqliyyat eksperti Niyazi Əliyev bizimlə söhbətində qeyd etdi ki, qəzaların baş verməsində yol hərəkətini tənzimləməli, nizam-intizam yaratmalı olan qurumların da, vətəndaşların da səhlənkarlığının payı var: “Ötən il ərzində Azərbaycanda baş verən yol-nəqliyyat hadisələrinin səbəblərini araşdırdıqda qəzaların baş vermə səbəblərinin 3 əsas şərtini müəyyənləşdirdik. Birincisi yol hərəkəti qaydalarını bilərəkdən pozan sürücülər və ya piyadalardır. İkincisi, Azərbaycanda yol infrastrukturu bərbad vəziyyətdədir. Yəni yolların qaranlıq, çala-çuxur olmaması, yol nişanlarının qoyulmaması. Üçüncüsü isə nasaz avtomobillərdir. Köhnə avtomobillərlə törədilən qəzalar daha çox ağır xəsarətlər və ya ölümlə nəticələnir. Yararsız və istismar müddətini başa vurmuş avtomobillərin sayı çoxdur. Təxminən ölkədə 1,3 milyon minik avtomobili varsa, bunun bəlkə də 60-75%-i istismar müddətini başa vurmuş avtomobillərdir. Köhnə avtomobillərlə törədilən qəzalar daha çox ağır xəsarətlər və ya ölümlə nəticələnir. Müasir avtomobillər daha təhlükəsiz hazırlanır və istehsalçılar qəza vaxtı insanların mümkün qədər az xəsarət almalarına önəm verir”.
Ekspertin sözlərinə görə, əsas problemlərdən biri də piyada keçidləri ilə bağlıdır. Piyada keçidləri qəfil dönmə yerlərində, enişdə, yoxuşda qoyulur. Piyada keçidləri işıqlandırılmır. Onların olması barədə hər hansı xəbərdaredici yol nişanı qoyulmur. Sadəcə piyada keçidinin yanında məlumatverici nişan qoyulur. Bu isə artıq gecdir. Çünki saatda 60 km sürətlə hərəkət edən avtomobilin qəfil gəlib həmin piyada keçidində dayanması qeyri-mümkündür.
Həmsöhbətimiz onu da əlavə etdi ki, yol qəzalarının sayı azalmayıb: “Məlumdur ki, son zamanlar hər gün nəqliyyat qəzası ilə bağlı xəbər oxuyuruq. Belə olan halda necə azalma baş verə bilər? Ən çox qəza isə paytaxt ərazisində qeydə alınır”.
Ekspert hesab edir ki, yol qəzalarının nəticələrini aradan qaldırmaq üçün insanların yol nəqliyyat hadisələrinə münasibəti də dəyişməlidir. İnzibati cəzaların, cərimələrin ağırlaşdırılmasının ciddi nəticəsi olmayacaq. İnsana ölümdən böyük cəza yoxdur. Ona görə, hər kəs qəzalardan, yol faciələrindən nümunə götürməlidir: “Yol hərəkəti mədəniyyəti, həm sürücülərin və piyadaların yol mədəniyyəti, davranışı, həm yol nəzakəti baxımından çoxlu maarifləndirici işlər aparılmalıdır. Bizdə bu kimi tədbirlərə önəm verilmir. Bu mənada, qəzalarla Azərbaycanın büdcəsinə milyonlarla, bəzən milyardlarla ziyanlar dəyir. Yol infrastrukturu məhv olur, elektrik dirəklərindən tutmuş yol hərəkətini tənzimləyən işarələrə qədər, xüsusi ayırıcı divarların məhv edilməsinə qədər, yolların məhvinə qədər müxtəlif iqtisadi ziyanlar görürük. Qəzalar zamanı ölənlərin uşaqlarına pensiyalarından tutmuş, eyni zamanda əlil olan şəxslərin müalicəsi və dövlət hesabına pensiya ilə təmin edilməsi, onların sosial məişət problemlərinin həllinə qədər yüzə yaxın problem bir qəzada yaranır. Mən hələ sığorta şirkətlərinin, avtomobilin ətraf mühitə vurduğu ziyanı demirəm. Hər qəzada ətrafa dağılan yanacaq-sürtkü materiallarını demirəm, metalloma çevrilən nəqliyyat vasitələrini demirəm. Yəni bu baxımdan biz yol qəzaları ilə bağlı yalnız orada adam ölüb, qəza olub deyə düşünməməliyik”.
Günel CƏLİLOVA
