Kreml İrəvandan narazılığını rəsmi səviyyədə getdikcə daha açıq mətnlə və daha yüksək səviyyədə ifadə etməyə başlayır. Bu xüsusda Rusiyanın xarici işlər naziri Sergey Lavrovun Hindistanda keçirilən “Böyük iyirmilik” ölkələrinin sammitindən sonra mətbuat konfransında səsləndirdiyi fikirlər xüsusi diqqət cəlb edir.
Öncə İrəvanın Rusiya tərəfindən Ermənistanın tək buraxılması ilə bağlı ittihamlarını cavablandıran Lavrov bu məsələdə erməni tərəfinin spekulyasiya ilə məşğul olduğunu bildirib: “Erməni siyasətçilərinin Moskvanın Qarabağı Azərbaycana “verməsi” ilə bağlı bəyanatları düzgün deyil. Orada hansısa xadim, səhv etmirəmsə, parlamentin rəhbəri Rusiyanın Qarabağı Azərbaycana verdiyini bildirib. Bundan yanlış və vicdansız bəyanat təsəvvür etmək çətindir. O, 2020-ci ilin noyabrında Putin, Paşinyan və Əliyev ilk üçtərəfli sazişləri imzalayanda Qarabağın Rusiya tərəfindən Azərbaycana verildiyinə istinad edib. Bu, qətiyyən həqiqətə uyğun deyil. Azərbaycan prezidenti və Ermənistanın baş naziri Praqada 1991-ci il Alma-Ata bəyannaməsini tanıdıqları deyilən bəyanat imzalayıb, bununla da, bütün suallar bağlanıb. Ermənistanın baş naziri beləlikə, o vaxtkı Dağlıq Qarabağ vilayətinin Azərbaycanın tərkib hissəsi olduğu əks olunan sənədi imzalayıb. Bizi 2020-ci ilin noyabrında Qarabağı verməkdə ittiham etmək lazım deyil, öz xalqının qarşısında müstəqil cavab vermək lazımdır”. Lavrovu daha çox qəzəbləndirən məqamlardan biri də sentyabrın 11-də başlayan Ermənistan-ABŞ hərbi təlimləri olub. O bildirib ki, aqressiv NATO ölkəsinin Cənubi Qafqaza soxulmağa çalışmasında yaxşı heç nə yoxdur. Sergey Lavrov qeyd edib ki, NATO ölkəsinin Cənubi Qafqaz regionuna soxulmağa çalışması heç kəs, o cümlədən Ermənistan üçün yaxşı deyil: "Amerikalıların dünyada yüzlərlə bazası var. Harada peyda olurlar, bu, heç bir yerdə yaxşılığa gətirib çıxarmır. Ən yaxşı halda, onlar həmin yerdə sakit oturur, çox vaxt isə siyasi proseslər daxil olmaqla hər şeyi özlərininkinə uyğunlaşdırırlar". Rusiya XİN başçısı vurğulayıb ki, Ermənistan rəhbərliyinin fəaliyyəti Rusiyada təəssüf doğurur: “Biz bu barədə demişik. İrəvanın iki ildir ki, KTMT çərçivəsində təlimlərdən imtina etməsini nəzərə alsaq, Ermənistan və ABŞ arasında təlimlər qəribə görünür. Ermənistan tərəfi bunu onunla izah edir ki, əgər KTMT Azərbaycanı qınasaydı, Ermənistan KTMT-də işləyərdi. O zaman biz soruşuruq ki, bəs niyə Azərbaycanı qınamayan amerikalılarla, avropalılarla təmasda olursunuz? Cavab verirlər ki, amerikalılar, avropalılar ki, bizim müttəfiqimiz deyillər, ona görə də siz qınamalısınız. Belə qəribə və adi məntiq”. Lavrov ümid edir ki, Ermənistanın xarici siyasətində Rusiya qarşısında müttəfiqlik öhdəlikləri üstünlük təşkil edəcək.
Bundan əvvəl Rusiya xarici işlər nazirinin müavini Sergey Ryabkov da Ermənistanın hərəkətlərinə sərt reaksiya sərgiləyib. O bildirib ki, Moskva Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatının üzvlərinin müttəfiqləri ilə təlimlər praktikasına riayət etməsi mövqeyindən çıxış edir: “Ermənistan KTMT-də müttəfiqdir, biz müttəfiqlik ruhunda bu ittifaqa üzv olanlarla təlimlərin keçirilməsi praktikasına riayət edilməsindən çıxış etmişik və çıxış edirik. Əlbəttə, biz buna diqqət yetirdik. Erməni müttəfiqlərimizin, Ermənistandakı müttəfiqlərimizin ən ciddi diqqətini ona yönəltdik ki, biz bunu narahatlıq kimi qəbul edirik". Rus ekspert İqor Korotçenko iki ölkə arasında yaranan gərginliyin mütləq nəticəsi olacağaını bildirib. O, yaxın perspektivdə Moskva və İrəvan arasında müttəfiqlik münasibətlərinin pozulacağını mümkün hesab edir: “Son bir neçə gündə Ermənistanın rəhbərliyi bir sıra anti-Rusiya istiqamətli hərəkətlər edib: əvvəlcə, baş nazir Nikol Paşinyanın “respublikanın təhlükəsizlik sahəsində ancaq bir ölkədən asılı olması strateji səhvdir” bəyanatı, sonra Ermənistan hökuməti tərəfindən Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsinin Roma statutunu ratifikasiya etmək üçün onun parlamentə göndərilməsi. Bu, Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsinin mart ayında həbsinə order verdiyi Rusiya prezidenti Vladimir Putinin Ermənistana səfərini mümkünsüz edir. Sonra İrəvan KTMT-dən öz daimi nümayəndəsini geri çağırdı və hələ də yenisini təyin etməyib. Onun müdafiə idarəsi isə elan edib ki, ABŞ ilə birlikdə Ermənistanda “Tərəfdaş Qartal-2023” hərbi təlimləri başlayır. Mənfi proqnoz gələcəkdə münasibətlərin pisləşməsindən ibarətdir, perspektivdə isə Moskva və İrəvan arasında müttəfiqlik münasibətlərinin pozulacağı da mümkündür. Təbii ki, baş verənlər, həmçinin Ermənistanın KTMT-də iştirakının dondurulması və ya hətta onun tərkibindən çıxması, müstəsna olaraq, baş nazir Nikol Paşinyanın siyasətidir. Bunun səbəbi nədir? Zənnimcə, bu suala cavabı iki müstəvidə vermək olar. Birincisi, aydındır ki, o vaxtlar Ermənistanda “məxməri inqilab”ın qələbəsi Qərb ölkələri, xüsusən ABŞ tərəfindən dəstəklənən qərbyönümlü siyasi güclərin zəfəri idi. Ona görə də Paşinyan lap əvvəldən Qərbin nüfuz mərkəzlərinin layihəsi olub. Digər tərəfdən, ölkəsi Rusiya ilə siyasi, iqtisadi, hərbi təmaslar sistemində olan baş nazir qəti addımlar ata bilmir və Rusiya Federasiyası ilə münasibətlərin pozulması üzrə hansısa çevik qərarlar qəbul etmək iqtidarında deyildi. Lakin Paşinyanın komandasının qərbyönümlü olması ilə bağlı düşünürəm ki, heç bir illüziya olmayıb. Beləliklə, bu gün baş verənlər erməni rəhbərliyinin müvafiq siyasi kursunun nəticəsidir”. İkinci səbəbdən danışan İqor Korotçenko qeyd edib ki, Ermənistanın İkinci Qarabağ müharibəsində məğlubiyyəti və kapitulyasiyasından sonra bu ölkədə siyasi böhran başlayıb və Paşinyan bütün vasitələrlə öz hakimiyyətini qoruyub saxlamaq üçün siyasi manevrlər etməyə məcbur olub: “Ermənistan cəmiyyətinin Qarabağı həmişəlik itirdiyini və yaxın vaxtlarda Qarabağ ermənilərinin Azərbaycanın hüquqi və siyasi sisteminə reinteqrasiyası proseslərinin praktiki olaraq başlayacağını dərk etməsi şəraitində mütləq şəkildə narazılıqlar yaranır və insanlar vəziyyətin bu həddə çatmasında kimin təqsirkar olduğunu araşdıracaqlar. Paşinyan üçün sırf siyasi cəhətdən, hakimiyyətdə qalmasını təmin etmək üçün indi Rusiyanı bütün destruktiv proseslərin təqsirkarı elan etmək sərfəlidir ki, bu da bu və ya digər dərəcədə Ermənistanın maraqlarına təsir edir və onlara toxunur. Beləliklə, Paşinyanın anti-Rusiya ritorikası, sonradan isə Rusiya əleyhinə fəaliyyəti erməni cəmiyyətinə elə təqdim edilir ki, guya Rusiya Ermənistanın müdafiəsi üzrə öz öhdəliklərini yerinə yetirmir. Fikrimcə, indi bu iki amil vəziyyətin inkişafının gedişini və dinamikasını müəyyən edir”. Ermənistan-Amerika hərbi təlimlərinə gəldikdə, ekspert onları Rusiyaya qarşı tamamilə düşmən hərəkəti adlandırıb: “Biz bu barədə İrəvanın bəyanatından sonra xəbər tutduq. Aydındır ki, bu məsələ əvvəlcədən Vaşinqton ilə Paşinyanın aparatı arasında gizli diplomatik kanallar vasitəsilə razılaşdırılıb. Bu, KTMT-yə üzv ölkə kimi, Ermənistanın öhdəliklərinə daban-dabana ziddir və mənfi xarakterli güclü əməli addımdır. Bu addım onsuz da əlverişli olmayan Rusiya-Ermənistan münasibətlərini ciddi şəkildə çətinləşdirir və daha da pisləşdirəcək. Bu məsələdə Moskvanın mövqeyi belədir: bir tərəfdən Paşinyan və onun komandasının bu cür hərəkətlərinin qəbuledilməz olması barədə siqnallar verilir, digər tərəfdən ehtimal olunur ki, hər şey yaxşı olacaq və Ermənistan KTMT-də qalacaq. Zənnimcə, həqiqət həmişə ortada olur, amma Rusiyanın Cənubi Qafqazda maraqları və Rusiya-Ermənistan münasibətləri üçün proqnoz mənfidir”.
Nahid SALAYEV
