Azərbaycan və Ermənistanla münasibətlərini normallaşdırmaq üçün Ermənistan qarışısında tarixi şans yaranıb. Türkiyə xarici işlər naziri Mövlud Çavuşoğlu erməni həmkarı Ararat Mirzoyanla birlikdə keçirdiyi mətbuat konfransında qeyd edib ki, Ermənistanla Azərbaycan arasında münasibətlərin normallaşması regionda sülhə töhfə verəcək. Çavuşoğlunun sözlərinə görə, Ermənistanla Türkiyə arasında quru yollarının açılması məsələsi gündəmdədir.
Lakin bütün bunlar üçün Ermənistanın Azərbaycanın təklifləri əsasında ölkəmizlə sülh müqaviləsi imzalaması zəruri şərtdir. Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan belə bir vaxtda bildirib ki, İrəvan yekun sülh sazişi layihəsini Azərbaycana təhvil verib: "Ermənistan Azərbaycanla sülh və münasibətlərin qurulması haqqında saziş layihəsinin növbəti mərhələsinin işini başa çatdırıb və təkliflərimiz Azərbaycana təqdim edilib. Təkliflərimizlə sazişin yekun, tam variantının layihəsi təqdim edilib”. Onun sözlərinə görə, sənəd Rusiya, Fransa və ABŞ-a da təqdim olunub: "Biz aşağıdakı məntiq çərçivəsində saziş layihəsi üzərində işləyirik: elə bir sənəd olmalıdır ki, hər an imzalamağa hazır olaq. Aydındır ki, bu sənəd Azərbaycan üçün də məqbul olmalıdır. Ümid edirik ki, danışıqların üç mərhələsi nəticəsində qeydə alınan irəliləyiş inkişaf edə bilər”. O bəyan edib ki, sənəddə uzunmüddətli sülhün və sabitliyin pozulmasının istənilən ssenarisini istisna edəcək razılaşmaların, elə səmərəli nəzarət və balans mexanizmlərinin məntiqi olmalıdır: "Məsələ ondadır ki, müqavilənin imzalanması mövcud müqavilə əsasında müharibəyə çevrilməməlidir. Bu absurd səslənir, amma belə bir ssenari ola bilər və əksinə, həqiqətən də uzunmüddətli sülh. Şəxsən özümün və hökumətin məhz belə bir sazişi imzalamağa hazır olduğunu təsdiqləyirəm. Mən belə bir məsuliyyəti öz üzərimə götürməyə və daşımağa hazıram". Azərbaycanın Ermənistanın təqdim etdiyi sənədlə bağlı hələlik mövqeyini açıqlamayıb. Amma təbii ki, burada ölkəmizin təqdim etdiyi 5 prinsipdən i`barət sülh təkliflərinin nəzərə alınması mütləq xarakter daşıyır. Bu, İrəvanın bakı və Ankara ilə münasibətlərinin normallaşdırlması üçün əsas rolunu oynayır. Qeyd edilən fonda Rusiyanın “Vestnik Kavkaza” nəşri yazır: “Türkiyə hər zaman Ermənistanın Azərbaycanla münasibətləri bərpa etməsi şərtilə İrəvanla diplomatik əlaqələri düzəltməyə hazır olduğunu bildirib. Ankara 1993-cü ildə Azərbaycan ərazilərini işğal etdiyinə görə İrəvanla əlaqəni kəsib, iki ölkə arasındakı sərhədi bağlayıb. Türkiyə bu siyasi və geoiqtisadi vasitələrdən istifadə edərək işğalçıya təzyiq göstərirdi. Ermənistan Qarabağ savaşında məğlub olduqdan sonra Paşinyanın komandası bildirdi ki, indi Türkiyənin yeganə şərti yerinə yetirilib, İrəvanın diplomatik münasibətlərin dərhal bərpasını tələb etmək hüququ var. Təbii ki, bu, erməni hakimiyyəti üçün ənənəvi məkrli söz oyunundan başqa bir şey deyil. Çünki onlar məğlubiyyətdən sonra revanş götürməyə, Azərbaycanla yeni müharibəyə girməyə, İrəvanın iştirakı ilə imzalanmış üçtərəfli sənədlər üzrə öhdəliklərini yerinə yetirməməyə çalışır. İrəvan Qarabağ separatçılarının silahlandırılmasını gücləndirir, Cənubi Qafqazda gərginliyin artmasına dəstək verməyə hazır olan xarici oyunçular axtarır. Amma erməni siyasətçiləri o vaxtdan Ankaraya eyni ifadə ilə üz tutublar: “Biz artıq Bakı ilə müharibə etmirik, sərhədi açın!” Təbii ki, Ankara Ermənistan-Azərbaycan münasibətlərinin əsl vəziyyətini yaxşı bilir. Buna görə də Türkiyə Ermənistanla Azərbaycan arasında sülh müqaviləsinin tezliklə imzalanmasında israrlıdır. Azərbaycanla sülh müqaviləsi olmasa, Türkiyə sərhədini açmayacaq.
Türkiyədə baş vermiş fəlakətli zəlzələdən sonra Ermənistanın davranışına diqqət edək. Türkiyə dəhşətli faciə yaşayırdı və onun bütün həqiqi müttəfiqləri, tərəfdaşları dərhal köməyə gəldi, ilk növbədə Azərbaycan və Rusiya. Ermənistan isə, nəhayət ki, Ankara ilə münasibətləri normallaşdırmaq meylini sözdə deyil, əməldə göstərmək imkanı əldə etdi. Buna görə də İrəvan başsağlığı verdikdən az sonra Türkiyənin zərər çəkmiş əyalətlərinə humanitar yardım və xilasedici qüvvələrini göndərdi. Türkiyə, təbii ki, hər ikisini qəbul etdi, çünki Ermənistanla normal təmaslara hazırdır. Üstəlik, İrəvan əvvəllər müzakirədən belə imtina edən xarici işlər nazirini də Türkiyəyə göndərdi. Yəni özünün də Ankaraya doğru addımlar atdığını nümayiş etdirdi. Ermənistanın Türkiyə istiqamətində yeganə məqsədi sərhədlərin açılmasıdır. Türkiyə Azərbaycanla sülhü Ermənistanla sərhədin açılmasının qiyməti kimi göstərir, lakin İrəvan bu qiyməti ödəmək istəmir. İrəvanın Ankaraya humanitar yardımını operativ çatdırmaq üçün Türkiyə Ermənistan-Türkiyə sərhədində keçid məntəqələrindən birini açdı. Yəni keçən həftə ilk avtomobil de-fakto sərhədi keçdi. Ermənistan hakimiyyəti Qarabağ müharibəsi başa çatdıqdan sonra 2 ildən artıqdır ki, buna can atırdı. İndi İrəvanın vəzifəsi sərhəd keçidinin açıq qalmasıdır. Ona görə də birinci yardımdan sonra ikinci, üçüncü yardımları da eyni istiqamətdə davam etdirmək istəyir. Türkiyə bu yardımları ən qısa yoldan keçirdikcə, sərhəd açıq qalır. İrəvanın növbəti tapşırığı Ermənistanla Türkiyə arasında olan bu nəqliyyat marşrutunun bağlanmamasıdır. Bəlkə də bu məqsədlə Mirzoyan Çavuşoğlu ilə görüşüb. İrəvan “qələbəsini” mümkün qədər tez möhkəmləndirmək istəyir. Ankaranın buna necə cavab verəcəyini proqnozlaşdırmaq o qədər də çətin deyil. Türkiyə hesab edir ki, Ermənistan Türkiyə sərhədinin təkcə humanitar yardım üçün deyil, ümumiyyətlə açıq qalmasını istəyirsə, Bakı-İrəvan əlaqələri tənzimlənməli, Azərbaycanla sülh müqaviləsi imzalanmalıdır”.
Samirə SƏFƏROVA
