Bütün ermənilərin katolikosu II Qaregin ilk dəfə olaraq Eçmiədzin taxt-tacı ilə Nikol Paşinyan hökuməti arasında fikir ayrılıqlarının olduğunu açıq şəkildə etiraf edib. O, bu barədə “Hraparak” qəzetinə müsahibəsində bildirib. Katolikos hansı məsələlərdə fikir ayrılığının olduğunu dəqiqləşdirməyib.
Sadəcə bildirib ki, fikir ayrılıqları var: “Gizlətməyəcəm, kilsə ilə hakimiyyət arasında fikir ayrılıqları var. Kilsə çalışır ki, ölkənin inkişafı və təhlükəsizliyinə, dövlətçiliyin möhkəmlənməsinə töhfəsini versin. Kilsənin milli və sosial məsələlərlə bağlı bəyanatlarını və mövqeyini dərk etmək lazımdır". Eçmiədzinin mətbuat xidmətinin rəhbəri keşiş Yesai Artenyan da ziddiyyətlərin nədən ibarət olduğunu açmaq istəməyib.
Etnoqraf Hranuş Xaratyan baş verənlərlə bağlı bildirir: “Hakimiyyət və kilsə bir-birinə nifrət edir. Amma bir-birinə nifrət etsələr də, bir-birini sevsələr də hər ikisi ölkə, cəmiyyət, insanlar, ümumi ictimai həmrəylik üçün cavabdehdir”. O, kilsənin və hakimiyyətin fikir ayrılıqları haqqında bu qədər açıq danışdığını xatırlamır. Etnoqrafın fikrincə, onların arasında dərin ziddiyyətlər olsa belə, hakimiyyət kəskin məqamları hamarlaşdırmağa çalışmalıdır: “Bu iki ən mühüm qurum bir-biri ilə səssizcə toqquşsa belə, heç olmasa bəzi məsələlər üzrə birgə fəaliyyət göstərməlidirlər”. Baş nazirlə Eçmiədzinin arasında ziddiyyətlər 44 günlük müharibədən sonra, Paşinyanın istefası tələbi ilə etirazlar başlayanda daha da dərinləşib. O vaxt müxtəlif strukturlardan istefaya çağırışlar səslənirdi, Ermənistan tarixində ilk dəfə Eçmiədzin də bu tələbə qoşulub. Katolikos II Qaregin o vaxt iddia edib ki, ictimai həyatda təlatümlərin, mümkün toqquşmaların və faciəvi nəticələrin qarşısını almaq üçün Paşinyan istefaya verməlidir. Paşinyan da öz növbəsində dini elitanı tənqid edib. Katolikosun bəyanatından bir neçə ay sonra 2021-ci il parlament seçkiləri üçün seçki kampaniyası zamanı o, korrupsioner məmurları xatırladıb. Qeyd edib ki, kilsədə korrupsiyaya bulaşmış ruhanilər var. Katolikosla baş nazir arasındakı ziddiyyətlər hətta dövlət və dini bayramlarda da görünür. Rəsmilər Milad mərasimində iştirak etmirlər, müstəqillik və ordu günü münasibətilə ruhanilər və məmurlar Yerablura ayrı-ayrılıqda çıxırlar. Paşinyan hakimiyyətə gəldikdən sonra Erməni Apostol Kilsəsinə qarşı etirazlar başlayıb. Həmin vaxt bir qrup vətəndaş katolikosun istefasını tələb edərək, onun iqamətgahına girməyə cəhd edib və II Qareginin avtomobilinin qarşısını kəsiblər. Bir neçə din xadimi vətəndaşlara qoşulub. Ümumiyyətlə, Paşinyan hakimiyyətə gəldikdən sonra tez-tez ruhanilərin davranışını tənqid edir. Baş nazir vəzifəsinə gəldikdən bir il sonra o, mətbuat konfransında hökumətə qarşı sui-qəsd hazırlamağa çalışan kilsə xadimlərini diz çökdürəcəyi ilə hədələyib: “Biz kilsənin daxili həyatına qarışmırıq deyəndə, bəzi keşişlər bundan nəticə çıxararaq deyirlər ki, bu əvvəlki hakimiyyətə oxşamır, bu zəif hakimiyyətdir, gəlin bu hakimiyyətin altını qazaq. Onlar çox güclü cavab zərbəsi alacaqlar, sözün hərfi və məcazi mənasında diz çökdürüləcəklər”. Paşinyan diaspor komitəsini ləğv edəndə kilsə ona qarşı çıxdı. Ümumerməni katolikosu ona açıq məktub ünvanlayaraq, erməni diasporunun fəaliyətini yüksək qiymətləndirmiş, komitəyə ehtiyacın olduğunu vurğulamışdı.
Qeyd edək ki, II Qaregin 1990-cı ildən ümumerməni katolikosudur. Qüdsdəki və İstanbuldakı erməni kilsələri onu maddi məsələlərə həddindən artıq üstünlük verməyə və avtoritarlığa görə tənqid ediblər. Hələ 2011-ci ildə araşdırmaçı jurnalistlər Eçmiədzin kilsəsinin başçısını maliyyə fırıldaqlarında və mafioz işlər görməkdə suçlayırdılar. Ermənistan ictimaiyyətində bu şəxsə qarşı inamsızlıq, ikrah hissi oyanmaqdadır. Sadə vətəndaşlar, o cümlədən ziyalılar II Qareginin fəaliyyətini qənaətbəxş saymırlar, hətta bəzi hallarda onu şəxsi mənafeyini ümumi maraqlardan üstün tutmaqda ittiham edirlər. 2018-ci ildə baş verən hakimiyyət dəyişikliyindən sonra isə hakimiyyət kilsənin rolunu məhdudlaşdırmağa çalışır. Bu siyasətin davam etməsi fonunda II Qaregin artıq açıq şəkildə hakimiyyətlə aralarında ziddiyyətin dərinləşdiyini bildirir. Etnoqraf Hranuş Xaratyan kilsənin erməni xalqının mənəvi və milli kimliyini qoruyub saxlamaq missiyasının Konstitusiyada təsbit edildiyini vurğulayır. Onun sözlərinə görə, hər kəs bundan xəbərdar olmalıdır, həm dövlət, həm də kilsə sosial həmrəyliyə cavabdehdir: “Baxışlar baxımından və ya sadə insani mənada şəxsi dözümsüzlük ola bilər, lakin hər ikisi məsuliyyət daşıyır”. Amma kilsənin siyasətə qarışmaq cəhdləri Paşinyanı qane etmir. Bu mənada, onunla II Qaregin arasında ziddiyyətlərin daha da dərinləşməsi gözlənilir. Kilsə bəyan edib ki, Eçmiədzinin dəstəyi olmadan heç bir hakimiyyət qala bilməz. Paşinyan da bunu özünə qarşı çağırış kimi qəbul edir və kilsənin rəhbərliyində özünə loyal olan insanların yer almasını istəyir. Bu isə onlar arasında ziddiyyəti daha da dərinləşdirir. Paşinyan II Qareginin yaşlı və xəstə olmasını, eyni zamanda, kilsənin siyasətə yersiz müdaxilələrini əsas gətirərək bir növ onu vəzifəsindən uzaqlaşdırmağı, əsaslı dini islahatlar həyata keçirməyi planlaşdırır. Buna kilsə tərəfindən müqavimət isə ziddiyyətləri daha da dərinləşdirir.
Tahir TAĞIYEV
