Cənubi Azərnbaycanla bağlı İran rejiminin növbəti mənfur planı üzə çıxıb. Rejim bu dəfə tarixi Təbriz şəhərini hədəfə alıb. Təbrizdən olan millət vəkili və Şərqi Azərbaycanın sabiq valisi Əhməd Əlirza Beygi bu xüsusda şok məlumatlar açıqlayıb. O, İran dövlətinin Təbrizi kiçiltməyi planlaşdırdığını bəyan edib.
Əhməd Əlirza Beygi İranın Daxili İşlər Nazirliyində Təbriz üçün yaramaz və alçaq bir plan cızıldığını deyib. Millət vəkili bu sözləri Təbrizə bağlı Basmınc şəhərinin Şura üzvləri ilə keçirdiyi iclasda dilə gətirib. Təbrizdə fəaliyyət göstərən “Nasr News” saytı Əlirza Beyginin mövzu ilə bağlı danışığının videosunu yayıb. Millət vəkilinin sözlərinə görə, Daxili İşlər Nazirliyində Təbrizi kiçiltməyə dair yaramaz bir plan var: “Təbrizə bağlı bölgələrə şəhər və şəhristan statusu verərək Təbrizi kiçiltmək istəyirlər”. Əlirza Beygi İran hakimiyyətinin Təbrizin adına layiq, tarixi və geosiyasi önəminə uyğun bir mövqeyə çatmasına əngəl törətdiyini qeyd edib: “Təbriz şəhəri deyir ki, mənim Məşrutə dönəmində verdiyim mücadilədən dolayı vəkil haqqım daha yüksəkdir. Çünki mən Təbrizəm. Amma iki ildən sonra bizə deyəcəklər ki, nə Təbrizi? Sizin əhaliniz Xürrəmabad qədərdir. Niyə? Çünki buranın inzibatı bölgüsü dəyişəcək”. O, Təbrizin təsir dairəsinin İran sərhədilə məhdudlaşmadığını, Qafqaz və Türkiyəyə qədər uzandığını vurğulayıb: “Artıq mən deyə bilməyəcəyəm ki, Təbriz bölgənin ən önəmli siyasi və demoqrafik mərkəzidir. Deyə bilməyəcəyəm ki, yalnız İran İslam Cümhuriyyətinin sərhədləri deyil, Qafqaz və ya məsələn, Ərzurum, bunlar hamısı Təbrizin təsir dairəsindədir. Rejim deyəcək ki, sən Təbrizsən və olsa-olsa, bir milyon əhalin var. Bu bir alçaq plandır ki, Təbriz üçün cızılıb, ancaq biz bunun nə demək olduğunu dəqiq anlaya bilmirik”. Bundan əvvəl də Əlirza Beygi Təbrizin layiq olduğu siyasi və diplomatik statusdan məhrum buraxılmasını dəfələrlə tənqid edib. O, 2020-ci ilin dekabr ayında dönəmin xarici işlər naziri Cavad Zərifin Türkiyə prezidenti Ərdoğanın Bakıda oxuduğu “Arazı ayırdılar” şeirinə təpkisini tənqid edərək, Türkiyə ilə münasibətlərin pozulmamasını istəyib və xarici siyasətdə Təbrizə də rol verilməsini tələb edib. Qeyd edək ki, Təbriz həmişə İran rejimi üçün sanki bir kabus olub. Şəhərin strateji əhəmiyyəti də böyükdür. Belə ki, Cənubi Azərbaycanın ən böyük şəhəri, iqtisadi və mədəni mərkəzi olan Təbriz İranla Rusiya və Türkiyə arasında ticarətdə əsas tranzit yolu üzərindədir. Təbriz həm də mühüm sənaye mərkəzidir: maşınqayırma və neft emalı, yüngül sənaye və yeyinti məhsulları, neft istehsalı və iqtisadiyyatının digər böyük sənaye sahələri var. Burada bəzi bir sıra mühüm məqamlar da qeyd edilməlidir. Belə ki, Təbriz də daxil olmaqla, Güney Azərbaycan İran iqtisadiyyatı üçün müstəsna önəm kəsb edir. Məsələn, İrandan İraqa, Türkiyəyə, Azərbaycana gəlmək üçün Qərbi Azərbaycan ərazisindən keçmək lazımdır. Eləcə də İran Ermənistan ərazisinə göndərdiyi hər şeyi Cənubi Azərbaycan ərazisindən ötürür. Deməli, İran bütün əlaqələrini Azərbaycan üzərindən qurmağa məcburdur. Bu da o deməkdir ki, Güney Azərbaycan əraziləri İranın iqtisadi və digər əlaqələrində mühüm yer tutur. Amma İranın bütün bu əlaqələrindən Güney Azərbaycanın həmin ərazilərinə heç bir fayda yoxdur. Ordan əldə edilən bütün qazanc mərkəzi Tehrana gedir və daha çox farslara sərf olunur. Daha bir maraqlı məqam odur ki, İranın farslar və digər millətlər yaşayan bölgələri böyük şoran torpaqlardır və qeyri-məhsuldardır. Güney Azərbaycan torpaqları isə bunun əksidir. Beləliklə də Güney Azərbaycanın torpaqları şoran olmadığı üçün çox qiymətlidir. Amma bütün bu inkişafı saxlamaq üçün Güney Azərbaycan bölgəsinə iqtisadi yardım lazımdır. Yəni fermerlərə, müəssisə sahiblərinə maliyyə yardımı edilməli, kreditlər ayrılmalıdır. Ancaq Tehran hakimiyyətinin Azərbaycan türkünə qarşı sosial-mədəni sahədə illər uzunu yürütdüyü diskriminasiya siyasəti onun iqtisadi-sosial vəziyyətinə təsirsiz ötüşmür. Məsələn, ötən əsrin əvvəlində Güney Azərbaycan ərazisi öz iqtisadiyyatına görə birinci yerdə idi. Amma indi vəziyyət dəyişib və bu, İran rejiminin məkrli siyasətindən qaynaqlanır.
İran rejimi güneydə əhaliyə qarşı demoqrafik ayrıseçkilik siyasətini də genişləndirir. Məsələn, Güney Azərbaycan şəhərlərinə başqa millətlər, əsasən də kürdlər yerləşdirilir. Onlar arasında PKK terrorçuları da var. Qeyd edək ki, PKK və ona bağlı olan digər kürd separatçı təşkilatları öz xəritələrinə Güney Azərbaycanın Urmiyə, Maku, Salmas, Sündüz, Xoy kimi şəhərlərini salıblar. Ümumiyyətlə, İran öz çirkin məqsədlərinə çatmaq üçün terrorçulara qucaq açmaqdan çəkinmir. Hətta artıq bəllidir ki, “Əl-Qaidə”nin yeni lideri qruplaşmanı İrandan idarə edir. Belə ki, Birləşmiş Ştatların “Əl-Qaidə” lideri Ayman Əl-Zəvahirini Əfqanıstanın paytaxtı Kabildə hava hücumu zamanı öldürməsindən altı ay sonra terror qruplaşmasının rəhbərliyi onun İrandakı varisinə keçib. BMT-yə üzv dövlətlərin kəşfiyyat məlumatlarına əsaslanan yeni hesabatda Sayif Əl-Adil adlı bu şəxs haqqında “hazırda Əl-Qaidənin faktiki lideridir və davamlılığı təmsil edir” qənaətinə gəlinib. “Əl-Qaidə” 2022-ci il iyulun 31-də Əl-Zəvahirinin ölümü ilə nəticələnən hava zərbəsindən sonra rəhbərliyinin statusu ilə bağlı səssizlik nümayiş etdirib. Amma ABŞ-ın agentləri də olmaqla, Qərb kəşfiyyat agentlikləri uzun müddətdir ki, Əl-Adilə Əl-Zəvahirinin ehtimal olunan varisi kimi baxıb və Misirin keçmiş xüsusi təyinatlılar zabitini müxtəlif yerlərdə böyük əməliyyat təcrübəsi olan bacarıqlı komandir kimi təsvir edib. 1990-cı illərin əvvəllərindən başlayaraq Əl-Adil Əfqanıstan, Pakistan və Sudandakı döyüşçülərə hərbi və kəşfiyyat təlimləri verən komandanın üzvü olub. Hazırda da İrana sığınıb.
Ramil QULİYEV
