Avropa Ittifaqı missiyasının Ermənistana gəlişindən Rusiyanın ciddi şəkildə narazı qalması bəlli həqiqətdir. Artıq Rusiya rəsmi şəkildə bu məsələyə etirazını bildirməklə yanaşı, həm də atdığı bu addıma görə İrəvana daha sərt formada xəbərdarlıq edir.
Ümumiyyətlə, Rusiyada yanaşma bundan ibarətdir ki, Avropa İttifaqının regiona sülh missiyası adı altında monitorinq missiyası göndərməsi regionda Kremlin mövqelərini sarsıtmağa hesablanıb. Eyni zamanda belə vəziyyətdən Azərbaycan da narazıdır. Çünki sülh üçün belə vəziyyətdə Ermənistanın yaratdığı təhlükə artır. Beləliklə, bu, həm beynəlxalq hüququn norma və prinsiplərinə, həm də İkinci Qarabağ müharibəsindən sonra ölkələr arasında imzalanmış bəyanatların qarşıya qoyduğu vəzifələrin icrasına problem yaradır. Azərbaycan regionda sülh təşəbbüsçüsü kimi tanınır və bunun reallaşdırılması istiqamətində əsaslı addımlar atır. Təbii ki, Azərbaycanın qələbəsini, Ermənistanın isə məğlubiyyətini hələ də həzm edə bilməyən ermənipərəst qüvvələr və ikili standartlar mərəzindən qurtula bilməyən bəzi beynəlxalq təşkilatlar ciddi narahatdır. Məsələn, Avropa İttifaqının yeni missiya formalaşdıraraq ona əlavə mandatlar vermək və Ermənistana göndərmək qərarı bu quruma olan inamı tamamilə heçə endirib. Hadisələrin bu səpkidə inkiaşfından Rusiya da ciddi narazılıq edir. Rusiya Dövlət Dumasının sədri Vyaşeslav Volodinin dedikləri isə belə vəziyyətdə Ermənistan üçün çox sərt xəbərdarlıqdır. Qeyd edək ki, Azərbaycan Milli Məclisinin sədri Sahibə Qafarova və Vyaşeslav Volodin Qarabağ məsələsini müzakirə ediblər. Milli Məclisin sədri vurğulayıb ki, Azərbaycan bu məsələnin həllində Rusiya Prezidenti Vladimir Putinin rolunu yüksək qiymətləndirir. Dövlət Dumasının sədri öz növbəsində Avropa strukturlarını, xüsusən də Avropa Parlamenti və AŞPA-nı regiondakı vəziyyətin həllinə cəlb etmək cəhdlərinə qarşı xəbərdarlıq edib, onların Ukraynadakı fəaliyyətinin nəyə gətirib çıxardığını xatırladıb. Vyaçeslav Volodin vurğulayıb ki, məsələnin həlli Azərbaycan, Ermənistan və Rusiya liderlərinin imzaladığı sazişə əsaslanmalıdır: “Gəlin, ondan çıxış edək ki, Azərbaycan, Ermənistan və Rusiya Federasiyasının liderləri səviyyəsində qəbul olunmuş qərarlar var. Biz bunu rəhbər tutacağıq və öz tərəfimizdən bu razılaşmaların həyata keçirilməsi üçün hər şeyi edəcəyik”. Volodin Avropa institutları istiqamətində bəyanatlar verənlərin, sadəcə olaraq, ölkəni itirə biləcəklərini də söyləyib: “Avropa Parlamentinə müraciət etməzdən və bu qurumu bəzi məsələlərin həllinə cəlb etməzdən əvvəl cavab verməliyik: ümumiyyətlə, Avropa Parlamentinin, AŞPA-nın iştirakı ilə hansısa kəskin məsələ və ya münaqişəli vəziyyət həll olunubmu? Belə bir nümunə yoxdur. Ukraynada baş verənlərə baxın, Almaniya kansleri Merkel, sonra isə Fransa prezidenti Olland hansı bəyanatları verdilər. İndi göründüyü kimi, onlar bütün dünyanı aldadıblar, yalan danışıblar və özləri də müharibəyə hazırlaşıblar”. Volodin vurğulayıb ki, buna görə də Avropa Parlamentini və AŞPA-nı cəlb etmək istəyənlər on dəfə düşünməli və bunun necə bitəcəyini ölçüb-biçməlidirlər. Rusiya Federal Məclisi Federasiya Şurasının sədri Valentina Matviyenko da Sahibə Qafarova ilə görüşdə eyni mövqeni sərgiləyir. Valentina Matviyenko Azərbaycan, Rusiya və Ermənistan tərəfindən üçtərəfli razılaşmaların həyata keçirilməsinin vacibliyini vurğulayıb. Təbii ki, bütün bu xəbərdarlıqlar Ermənistana ünvanlanıb. Erməni politoloq Benyamin Poqosyan qeyd edir ki, son günlərdə Ermənistan-Rusiya təmaslarının aktivliyi Kremlin Aİ-nin missiyasının İrəvana göndərilməsindən doğan narahatlığı ilə əlaqəlidir: “Rusiyanın yüksək rütbəli rəsmilərinin açıq bəyanatlarına əsasən, Moskva regionda avropalı müşahidəçilərin yerləşdirilməsindən narahatdır. Moskva qorxur ki, mülki missiya gələcəkdə hərbi missiyaya çevrilib, Ermənistanda daha da genişlənəcək”.
Digər erməni politoloq Benyamin Matevosyan qeyd edir ki, Kremlin yanaşması İrəvanın əleyhinədir və Bakı bundan sonrakı məqsədləri, məsələn, məlum 8 kəndin nəzarətinə qaytarılması üçün faydalanacaq: “Paşinyan bildirir ki, Aİ Ermənistanın sərhədlərini tanıyıb və ona görə bu qurumun missiyası Ermənistana gətirilib. Bəs Aİ Praqada Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü hansı sərhədlər çərçivəsində tanıyıb? Azərbaycan prezidenti İlham Əliyevin dediyi 8 kənd bura daxildirmi? Paşinyan parlamentdə bəyan etdi ki, 2022-ci ilin oktyabrında Praqada keçirilən dördtərəfli görüşdə Aİ Ermənistanın sərhədlərini aydın şəkildə müəyyən edib və bu sərhədə nəzarət etmək üçün müşahidəçilərini göndərəcək. Paşinyanın bəyanatının mənfi tərəfi var: əgər Aİ Ermənistanın sərhədlərini müəyyən edibsə, başqa sözlə, “X” sərhədləri daxilində onun ərazi bütövlüyünü tanıyıbsa, bu o deməkdir ki, “Y” sərhədləri daxilində də Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü tanıyıb. Bakıda ərazi bütövlüyü anlayışı isə yalnız Qarabağın Azərbaycanın tərkibinə daxil edilməsi ilə qəbul edilir. Ancaq indiki vəziyyətdə mən Qarabağla deyil, Ermənistanla bağlı reallıqlara aydınlıq gətirmək istərdim. Çünki rəsmi Bakının mövqeyinə görə, Ermənistan daha 8 kəndi qaytarmalıdır. İlham Əliyev Fransa prezidenti ilə söhbətində birbaşa deyib ki, Ermənistan Azərbaycana məxsus 8 kəndi işğal altında saxlayır. Əgər Praqada Paşinyan təkcə Qarabağın deyil, 8 kəndin üzərində də Azərbaycanın suverenliyini tanıyıbsa, eyni zamanda, Aİ də Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü göstərilən 8 kəndlə də tanıyıbsa, bu gün açıq şəkildə demək lazımdır ki, biz itirdik. Nə itirdik? Bu kəndlərə nəzarət etməmək təkcə Zəngəzur və Qarabağ üçün deyil, bütün Ermənistan üçün enerji və nəqliyyat təcridinə gətirib çıxarır”. Matevosyan qeyd edib ki, ən mühüm dövlətlərarası magistral Ermənistanın mərkəzi hissəsini Zəngəzur, Qarabağ və İranla birləşdirən Kərki kəndindən keçir: “Əgər Kərki əldən getsə, o zaman Ermənistanın Qarabağda və İranda yalnız bir çıxış yolu olacaq - Vedi yolu. Aşağı Əskiparaya gəlincə, Gürcüstana dövlətlərarası yol oradan keçir. Bu əraziyə nəzarətin itirilməsi Gürcüstandan Ermənistana (Qırmızı Körpü - Sevkar - Berd xətti ilə keçən) qaz kəmərinin fiziki mövcudluğunu da “təhlükə” altına qoyur. Bu ərazilərin itirilməsi böyük risklər daşıyır. Əgər Aİ Praqada Ermənistanın ərazi bütövlüyünü tanıyıbsa və bunun nəticəsində Bakı Laçın yolunun “bağlayıbsa”, onda Aİ Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü hansı konkret sərhədlər çərçivəsində tanıyıb. Göstərilən yaşayış məntəqələri və onlardan keçən kommunikasiyalar ora daxil olurmu? Sual həyati əhəmiyyət kəsb edir, çünki heç kim təminat verə bilməz ki, Qarabağdan sonra Qərbi Azərbaycan icması öz tarixi torpaqlarına, yəni Ermənistanın şəhər və kəndlərinə geri qayıtmağı tələb etməyəcək”. Ekspertə görə, bu vəziyyətdə Rusiyanın daha çox Azərbaycanın mövqeyini dəstəkləməsi Ermənistan üçün daha böyük problem deməkdir. Ekspertin qənaətincə, Ermənistanda hazırkı hakimiyyətin üzləşdiyi ən böyük problemlərdən biri ondan ibarətdir ki, diplomatik platformada Ermənistan artıq Qərblə Rusiya arasında ziddiyyətlərin mərkəzinə düşüb.
Tahir TAĞIYEV
