Azərbaycanın Qərb dünyasında ən önəçli tərəfdaşlarından biri qismində İtaliyanın mühüm yer tutması məlum həqiqətdir. Ölkəmiz ötən əsrdə yenidən müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra Azərbaycan və İtaliya strateji tərəfdaş olan dost dövlətlərə çevriliblər. Bu gün də Azərbaycanla İtaliya arasında münasibətlər strateji müttəfiqlik səviyyəsində uğurla inkişaf edir.
Azərbaycan və İtaliya arasında münasibətlərin dinamik inkişafını şərtləndirən səbəblərdən biri də ölkəmzin Vətən müharibəsində sonuncunun bizə verdiyi dəstək, haqq işimizi dəstəkləməsi oldu. Hərbi əməliyyatlar dövründə həmrəylik və dəstək mövqeyi İtaliya mətbuatında daha intensiv xarakter alıb. Ermənistanın Azərbaycana qarşı təcavüzü və etnik təmizləmə siyasəti pislənilib. Münaqişənin həlli ilə bağlı ədalətli mövqe sərgiləyən İtaliyanın Vətən müharibəsi dövründə nümayiş etdirdiyi mövqe bir çox ölkələr üçün örnək idi. Ümumiyyətlə, 44 günlük Vətən müharibəsində rəsmi Roma tərəfindən Azərbaycana dost münasibət açıq şəkildə bəyan olunub. İtaliyanın ayrı-ayrı rəsmi orqanlarında müxtəlif səviyyələrdə Azərbaycanın suverenliyi, ərazi bütövlüyü və beynəlxalq səviyyədə tanınmış sərhədlərinin toxunulmazlığına hörmətlə bağlı sənədlər qəbul olunub. Bu gün də İtaliya bölgədə sülhün və təhlükəsizliyin təmin olunmasında maraqlıdır. Belə ki, İtaliya BMT-nin qətnamələrinə, 10 noyabr bəyanatından irəli gələn öhdəliklərə əməl edilməsinin vacibliyini önə çəkir. İtaliya Senatının və Deputatlar Palatasının iki nümayəndə heyəti Azərbaycanda səfərdə olublar. Onlar erməni işğalçılarının Gəncədə, Ağdamda törətdikləri dağıntıları öz gözləri ilə müşahidə ediblər. Senatorlar Gəncə şəhərinin Ermənistan tərəfindən raketlərlə atəşə tutulmasının nəticələri, Ağdam rayonunda işğalın fəsadları ilə yerində tanış olub, öz fikirlərini bölüşüblər, bu qanlı hadisəni qətiyyətlə pisləyiblər. Azərbaycan isə müharibə dövründə dost ölkələrin yanında olmalarını yüksək dəyərləndirir. Elə Prezident İlham Əliyev də bəyan edib ki, müharibə dövründə Azərbaycana dəstək verən dost ölkələr işğaldan azad olunmuş ərazilərdə bərpa və yenidənqurma işlərinə cəlb olunacaqlar. Artıq İtaliya dost ölkə olaraq Qarabağda quruculuq işlərində aktiv iştirak edir. Azərbaycanla İtaliya arasındakı siyasi dialoqun yüksək səviyyədə olduğu üçün, iki ölkə arasında iqtisadi-ticarət əlaqələri də daim yüksələn xətlə inkişaf edir. Onu da qeyd edək ki, prezident İlham Əliyev 2022-ci il sentyabrın 1-2-də İtaliyaya işgüzar səfəri qarşılıqlı əlaqələrin daha da dərinləşməsində növbəti addım oldu. Sentyabrın 1-də İtaliyanın “İl Sole 24 Ore” qəzetinə müsahibəsində dövlətimizin başçısı İtaliya-Azərbaycan əlaqələrinin mövcud vəziyyəti barədə geniş danışdı. Bu xüsusda dövlət başçısı mühüm biq məqama diqqət çəkərək qeyd edib: “Tərəfdaşlığımız uğurla həyata keçirilir. Bizim ikitərəfli gündəliyimiz getdikcə genişlənir. Təbii ki, bunun əsas hissəsini enerji və ticarət təşkil edir. Lakin bunlar yeganə mövzular deyil. Səfirliyimizin yeni binasında biz İtaliya-Azərbaycan Universitetinin yaradılması ilə bağlı sənədlərin mübadiləsinə həsr edilmiş gözəl mərasimin şahidi olduq. Bunlar ADA Universiteti və İtaliyanın beş universiteti - Luiss Universiteti, Turin Politexnik Universiteti, Milan Politexnik Universiteti, Bolonya Universiteti və Romanın Sapienza Universitetidir. Gözəl məkanda yerləşən universitet binası inşa edilməkdədir və 2024-cü ilin sonunadək hazır olacaq. Biz Avropa İttifaqı-Azərbaycan tərəfdaşlığı çərçivəsində fəal əməkdaşlıq edirik. İtaliya hər zaman Azərbaycanın Avropa İttifaqı ilə yaxınlaşmasını güclü şəkildə dəstəkləyib. İtaliya hər zaman bizim NATO ilə daha sıx əməkdaşlıq qurmaq səylərimizi dəstəkləyib. Əlbəttə, bu gün Bakını İtaliya sahilləri ilə birləşdirən 3500 kilometrlik enerji körpüsü enerji təhlükəsizliyi körpüsüdür. Bu, təkcə İtaliyaya şamil edilmir. Əminəm ki, İtaliya Azərbaycanın karbohidrogen resurslarını Avropanın digər yerlərinə ötürəcək ölkə olacaqdır. Beləliklə, burada enerji seqmenti, iqtisadiyyat və ticarətin inkişafı mövzuları var. İtaliya bizim əsas ticarət tərəfdaşımızdır. Bundan başqa, təhsil, mədəniyyət və bir sıra digər sahələr var. Yəni, strateji tərəfdaşlıqla bağlı bəyanat fəaliyyətdədir”.
Qeyd edək ki, 2020-ci il İtaliyada “Azərbaycan ili” elan olunub. O vaxt bu xüsusda İtaliya prezidenti Sercio Mattarella prezident İlham Əliyev ilə mətbuata bəyanatla çıxış edərkən qeyd edib: “Mən artıq cənab prezidentə bu barədə bildirdim ki, 2020-ci il İtaliyada “Azərbaycan ili” elan olunub. Bu, bizim əlaqələrimizi, dostluğumuzu, əməkdaşlığımızı artırmağa kömək edəcək və iki ölkə arasında münasibətləri daha da intensivləşdirəcək”. Qarşılqlı əlaqələrin inkişafını göstərən daha bir məqam Bakıda İtaliya-Azərbaycan Universitetinin yaradılmasıdır. Hazırda Bakıda İtaliya-Azərbaycan Universitetinin inşası davam edir.Qeyd edək ki, ötən ilin aprelində Bakıda ADA Universitetinin kampusunda İtaliya-Azərbaycan Universitetinin təməlqoyma mərasimi keçirilib. Bu universitet prezident İlham Əliyevin təşəbbüsü ilə yaradılıb. İtaliya-Azərbaycan Universitetinin yaradılması barədə razılıq prezident İlham Əliyevin 2020-ci ildə İtaliya Respublikasına dövlət səfəri zamanı əldə olunub. İtaliya-Azərbaycan Universiteti ADA Universitetinin bazasında fəaliyyət göstərəcək. İtaliya-Azərbaycan Universitetinin təsis edilməsinə İtaliyanın beş aparıcı ali təhsil ocağı Luiss Universiteti, Bolonya Universiteti, Milan Politexnik Universiteti, Turin Politexnik Universiteti və Romanın Sapienza Universiteti cəlb olunub. Bu xüsusda, ADA Universiteti ilə İtaliyanın adıçəkilən universitetləri arasında İtaliya-Azərbaycan Universitetinin yaradılması və bu istiqamətdə akademik əməkdaşlığa dair Anlaşma Memorandumu imzalanıb. Burada təsis olunacaq akademik proqramlar iqtisadiyyatın strateji sektorlarını əhatə edəcək və yüksəkixtisaslı mütəxəssislər yetişdirəcək. Universitet kənd təsərrüfatı və qida sənayesi, mühəndislik, o cümlədən elektrik və elektronika, nəqliyyat və infrastruktur mühəndisliyi, memarlıq, o cümlədən şəhərsalma və landşaft memarlığı, dizayn, o cümlədən interyer dizaynı, məhsul və xidmət dizaynı, kommunikasiya dizaynı, sosial elmlər o cümlədən biznesin idarəolunması, italiyaşünaslıq, innovasiya və sahibkarlıq istiqamətləri üzrə təcrübə, nou-hau, texnologiya və innovasiyaların tətbiq olunacağı elm və bilik ocağı olacaq. Yuxarıda qeyd edildiyi kimi Azərbaycan və İtaliya arasında enerji sahəsində əməkdaşlıq dinamik inkişaf edir. Bunun daha bir təzahürü 2023-cü il fevralı “Gülüstan” sarayında müstəqillik dövrünün 1280 meqavat gücündə ən böyük İstilik Elektrik Stansiyasının təməlinin qoyulması fonunda özünü göstərir. Ölkəmizin enerji potensialını əhəmiyyətli dərəcədə gücləndirəcək yeni stansiya milli iqtisadiyyatımızın dayanıqlı inkişafının təmin olunmasına mühüm töhfə verəcək. Yeni stansiyanın istifadəyə verilməsindən sonra həm sürətlə böyüyən milli iqtisadiyyatın elektrik enerjisinə artan tələbatının ödənilməsi səviyyəsi yaxşılaşacaq, həm də Azərbaycanın elektrik enerjisi ixracı imkanları əhəmiyyətli dərəcədə artacaq. Nəticədə Mingəçevir şəhərinin Azərbaycanın və Qafqazın energetika xəritəsindəki mövqeyi daha da güclənəcək, ölkəmizin Avropanın enerji təhlükəsizliyinin təmin olunmasındakı payı yüksələcək. “Azərenerji” ASC-nin prezidenti Baba Rzayev məsələ ilə bağlı bildirir: “Təməli qoyulan yeni stansiya Azərbaycanın müstəqilliyi dövründə tikilən ən böyük elektrik stansiyasıdır. Bu möhtəşəm tədbir münasibətilə bütün xalqımızı təbrik edirəm. Gücü 1280 MVt olan stansiya “Azərbaycan” İstilik Elektrik Stansiyası ilə inteqrasiya edildikdən sonra onun gücü 1880 MVt-a çatdırılacaq”. Layihənin bir sıra göstəricilərə görə əhəmiyyətini xüsusi vurğulayan B.Rzayev bildirib ki, Mingəçevir şəhərində müvafiq infrastruktur, o cümlədən ötürücü xətlər, qaz xətləri və s. mövcud olduğuna görə bu layihənin dəyəri ənənəvi layihələrdən 2,5-3 dəfə aşağıdır. Yeni stansiya il ərzində respublikamızda 800 milyon–1 milyard kubmetr qaza qənaət olunmasına imkan verəcək. Ümumiyyətlə, indiki bazar qiymətləri ilə baxsaq, layihəyə cəlb olunan investisiyanın ən uzağı 6 ilə geri qayıtması gözlənilir. Hazırda Azərbaycanda yaşıl enerjinin istehsalı və ixracı ilə bağlı qarşıda mühüm vəzifələrin durduğunu vurğulayan B.Rzayev deyib: “Bu istilik elektrik stansiyasının bir önəmli xüsusiyyəti də odur ki, prezident İlham Əliyev tərəfindən qarşıya qoyulan yaşıl enerji proqramının icrasına və “yaşıl enerji”nin ixracına mühüm töhfə verəcək”. Bu stansiya sayəsində qənaət edilən təbii qaz Avropaya nəql olunacaq. Xatırladaq ki, 2021-ci ildə Azərbaycanın Avropa İttifaqı bazarına təbii qaz ixracı 8,2 milyard kubmetr təşkil edirdisə, 2022-ci ildə bu rəqəm 11,3 milyard kubmetr olub. Cari ildə isə onun həcmi ən azı 11,6 milyard kubmetr olacaq. 2023-cü ildə Azərbaycandan ixrac ediləcək təbii qazın ümumi həcmi təxminən 24 milyard kubmetr olacaq. Müqayisə üçün qeyd edək ki, 2021-ci ildə bu rəqəm 19 milyard kubmetr təşkil edirdi. Azərbaycan özünün qaz təchizatının coğrafiyasını Avropa bazarına qədər genişləndirir. Bu, hamı üçün uduşlu vəziyyətdir. Çünki Avropaya öz enerji təhlükəsizliyinin qorunması üçün qaz lazımdır, Azərbaycanın isə özünün nəhəng enerji resursları üçün etibarlı bazara ehtiyacı var. Bu fonda İtaliya Azərbaycanın Avropaya ixrac etdiyi qazın həcmini artırmaq üçün TAP qaz kəmərinin imkanlarını daha artırmaq istiqamətində işləri davam etdirir. Azərbaycan böyük qaz ehtiyatına malikdir və 2027-ci ildə Avropaya qaz ixracının həcmini 10 milyard kubmetrdən 20 milyard kubmetrə çatdıracaq. Buna görə də İtaliya yeni infrastruktur yaradır ki, gələcəkdə 30 milyard kubmetrə qədər qazı qəbul edib paylaya bilsin. Ümumiyyətlə, “Cənub Qaz Dəhlizi” Azərbaycanın irəli sürdüyü ən vacib beynəlxalq əhəmiyyətli enerji layihəsidir. İtaliya Azərbaycanı etibarlı tərəfdaş hesab edərək bu layihəni nəinki dəstəkləyib, eyni zamanda buna qoşularaq layihənin tərkib hissəsi olan TAP-ın reallaşmasında mühüm işlər görüb. Ümumiyyətlə, Azərbaycanla İtaliya arasında qaz, neft və enerji sahələrində əməkdaşlıq sürətlə inkişaf edir. Bu gün İtaliya şirkətləri ölkəmizin işğaldan azad olunmuş ərazilərində “yaşıl kimya”, “yaşıl enerji” və “ağıllı şəhər” layihələrinin həyata keçirilməsində Azərbaycanla əməkdaşlıq edir. Azərbaycan getdikcə Avropanın enerji təhlükəsizliyində mühüm rolunu daha da artırır.
Nahid SALAYEV
