Ermənistan hakimiyyətinin xarici siyasətində yol verdiyi çoxsaylı qüsurların bu ölkəni geosiyasi rəqabət meydanına çevirməsi getdikcə özünü daha qabarıq formada büruzə verir. Hətta bunu Ermənistanın özündə də etiraf edənlərin sayı sürətlə artır. Onlardan biri olan politoloq Benyamin Matevosyan Ermənistanın durumunun daha da ağırlaşmaqda olduğunu vurğulayır.
Ekspert xatırladır ki, hazırda Rusiya ilə Qərb arasında “onlayn rejimdə” toqquşma iki nöqtədə yaşanır: “Bunlar Ukrayna və Suriyada qeydə alınır. Ermənistanın indiki hakimiyyətinin üzləşdiyi ən böyük problemlərdən biri odur ki, Ermənistan artıq Rusiya və Qərb arasında diplomatik toqquşma meydanına çevrilib. Ermənistan bu toqquşmanın real ola biləcəyi istiqamətə doğru inamla irəliləyir. Siz çox aydın şəkildə başa düşməlisiniz ki, bu, Ermənistanın hərbi platformaya çevrilməsinə gətirib çıxaracaq. Başa düşürəm ki, çoxları üçün bu şokdur, bəlkə də emosional nöqteyi-nəzərdən bunu qavramaq çox çətindir, lakin mən bu ziddiyyətlərin başqa təzahürünü təsəvvür edə bilmirəm”. Onun sözlərinə görə, Ermənistanın hazırkı hakimiyyəti ən böyük problemlə üzləşib. Erməni siyasi ekspert Tatevik Ayrapetyan da bu mövqeni bölüşür. O qeyd edir ki, Nikol Paşinyanın Rusiyaya qarşı atdığı addımları Ermənistanın itirilməsi ilə nəticələnə bilər: “Paşinyanın bəyanatları məndə belə bir təəssürat yaradır ki, Ermənistanın baş naziri ya şüurlu, ya da şüursuz olaraq vəziyyəti gərginləşdirir. O, ya Avropa İttifaqının missiyasının mənasını anlamır, ya da ölkəmizi ziddiyyətlər platformasına çevirməyə çalışır. İstənilən halda, bu çox təhlükəli tendensiyadır və nəticələri dağıdıcı ola bilər. Artıq təhlükəsizlik baxımından çox çətin və həssas durumdayıq”. Ekspert Paşinyanın Aİ-nin mülki missiyasını KTMT qüvvələrinin müşahidə missiyasından daha vacib olması barədə mövqeyinə də toxunub: “Bu, gərginlik yaratmaqdan başqa heç bir fayda verə bilməz. Ermənistan rəhbərinin niyə ölkəmiz ətrafındakı vəziyyəti daha da çətinləşdirməyə çalışdığı həqiqətən bəlli deyil. Biz ölkəmizi ziddiyyətlər meydanına çevirə biləcək addımlara dözməməliyik, bu, dövlətçiliyimizi itirmək kimi ciddi risq yaradacaq macəraya çevrilə bilər. Ümid edirəm ki, Paşinyan bu absurd fikri bir daha təkrar etməyəcək, amma təəssüf ki, bu məsələdə nikbin olmaq özünü doğrultmur”. Baş verənlərlə bağlı “armenianreport” portalı yazır: “Yaxşıdan yaxşıya və ya pisdən daha pisə doğru yellənmək heç vaxt müsbət sonluqla bitmir. Xüsusən də söhbət xarici siyasətdən və güc qütbünün seçimindən gedirsə. Və daha çox Ermənistan kimi həssas və çətin geosiyasi mühitdə olan dövlətə gəldikdə, bu, xüsusilə diqqətə alınmalıdır. Ancaq bu gün gördüyümüz şey məhz budur. Ter-Petrosyanın, daha çox da Köçəryanın və Sarkisyanın hakimiyyəti dövründə ölkəmizin hakimiyyəti birmənalı olaraq Rusiyanın xeyrinə seçim etdi. Bu, bir çox amillərlə, ilk növbədə, Moskvanın Kremlin xarici siyasəti fonunda Ermənistanın ikinci və üçüncü prezidentlərinin antixalq rejimlərini dəstəkləməsi ilə bağlı idi. İrəvanla Moskva arasında bu sözsüz razılaşma işə yaradı. 2016-cı ilin aprelində Rusiyanın Azərbaycan-Ermənistan toqquşmalarına heç bir reaksiya verməməsi ilə hər şey dəyişdi. Və o zaman da ən ağıllı həmvətənlərimiz rusların bizə xəyanət etdiyi barədə düzgün nəticə çıxardılar. Sonra 2018-ci ilin yazında inqilab oldu, Rusiyaya heç bir borcu olmayan Paşinyan Ermənistanda hakimiyyətə gəldi. Yadınıza salın, o zaman Rusiya mətbuatının səhifələrindən ölkəmizə və şəxsən Paşinyana nə qədər çirkab töküldü.
2020-ci il hər şeyi öz yerinə qoydu. Rusiyanın İkinci Qarabağ müharibəsinə neytral qalması Ermənistanın məğlubiyyəti ilə nəticələndi. 2021-ci ilin sonlarından İrəvan həm Rusiyadan, həm də onun rəhbərlik etdiyi təşkilatlardan - KTMT və Aİİ-dən uzaqlaşaraq, öz xarici siyasət istiqamətlərində getdikcə daha çox Qərbə yönəlməsi bundan irəli gəlir. Paşinyan və Mirzoyanın Brüsselə, Parisə, Vaşinqtona çoxsaylı səfərləri, eləcə də Ermənistana Aİ-nin uzunmüddətli missiyasının gəlişi göstərdi ki, erməni hakimiyyəti nəhayət ki, ölkənin yönünün ciddi şəkildə Qərbə yönəlməsinə qərar verib. Qərb mediasında və paytaxtlarında regionda baş verən hadisələrdə ermənipərəst mövqe üstünlük təşkil etməyə başladı. Və birdən, bu yaxınlarda anlaşılmaz bir şey baş verməyə başladı. Üstəlik, həm Qərb tərəfdaşlarımız üçün, həm də erməni əhalisinin müəyyən hissəsi üçün. Söhbət bizim hakimiyyət orqanlarının İranla açıq-aşkar sövdələşmələrindən gedir. Şübhəsiz ki, çətin 1990-cı illərdə blokada vəziyyətinə düşmüş Ermənistana yardım göstərilməsində İran mühüm rol oynayıb. Biz isə xalq olaraq buna görə cənub qonşumuza hədsiz minnətdarıq. Sonrakı illərdə Ermənistan-İran əməkdaşlığı həm iqtisadiyyatda, həm də siyasətdə yüksəlişdə idi. Əgər o vaxt Qərb də, Rusiya da Ermənistan-İran münasibətlərinin inkişafına müsbət yanaşırdısa, indi vəziyyət kökündən dəyişib. Bizim tam sürətlə can atdığımız Qərb İrəvanla Tehranın əməkdaşlığını həqiqətən də bəyənmir. Qərb tərəfdaşlarımız, ilk növbədə, Brüssel və Vaşinqtonda bu barədə bizim hakimiyyət orqanlarına, demək olar ki, açıq danışırlar. Və bu başadüşüləndir. Axı Qərb demək olar ki, hər gün İrana nüvə proqramına, demokratik etirazların yatırılmasına və Rusiyanın Ukraynaya təcavüzünə dəstək verdiyinə görə təzyiqləri artırır. İrəvanla Tehran arasında hər hansı əməkdaşlıq Aİ və ABŞ-da dərin narazılığa səbəb olur. Bəs İrəvanın özü necə? Biz isə Qərbə diqqət yetirməməyə çalışaraq başımıza belə əyilmirik. Üstəlik, bu günlərdə hakimiyyətimiz kimin İranı daha çox tərifləyəcəyi ilə bağlı rəqabət aparır. Belə ki, Paşinyan İslam İnqilabının 44-cü ildönümü münasibətilə Xamneyi və Rəisiyə təbrik mesajları göndərərək, Ermənistan-İran münasibətlərini “sarsılmaz” adlandırıb. Üstəlik, bizim ekspert birliyimizdə birdən-birə erməni-fars sivilizasiya birliyindən ciddi şəkildə danışmağa başladılar. Aydındır ki, bəzi məsələlərdə Ermənistan və İranın mövqeləri üst-üstə düşə bilər. Məsələn, Zəngəzur dəhlizi məsələsində. Amma başa düşmək lazımdır ki, İran burada öz maraqlarını güdür və Ermənistanın maraqlarını düşünmür. İranlıların indi Azərbaycanla münasibətləri gərginləşib və bu bizim üçün sərfəlidir. Amma Bakı ilə Tehran öz aralarında razılığa gələn kimi iranlılar vicdan əzabı çəkmədən bizdən üz döndərəcəklər. Yoxsa İran tərəfinin Bakını “qələbə” və “ərazi bütövlüyünün bərpası” münasibətilə necə təbrik etdiyini burada kimsə unudub? İrəvan başa düşməlidir ki, əgər səni Qərb yönləndirirsə, o zaman diqqətini yalnız Qərbin siyasətinə yönəltməlisən, əks halda hər şeyi itirmək risqimiz var. Rusiyanın boğucu qucağından xilas olmuşuqsa, ölkəmizi demokratik modellə qurmaq istəyiriksə, özümüzü gələcəkdə Qərb ictimaiyyətinin sıralarında görürüksə və buna uyğun olaraq, təhlükəsizliyimizi Qərblə əlaqələndiririksə, o zaman İrana qarşı çox diqqətli olmalıyıq. Axı İrəvanın xarici siyasətdəki bu mövqeyi Qərbdə də aydın görünür. Bu halda proseslər Ermənistan üçün heç də yaxşı bitməyəcək”.
Nahid SALAYEV
