Qərbi azərbaycanlıların statusunun bərpası məsələsi aktuallaşıb. Qərbi Azərbaycandan deportasiya edilən soydaşlarımız öz statuslarının geri qaytarılmasını gözləyir. Məsələ artıq Milli Məcslisə də çıxarılacaq.
Milli Məclisin yaz sessiyası müddətində Qərbi Azərbaycan qaçqınlarının statusuna yenidən baxılması təklif edilib.
Trend-in məlumatına görə, bu təkliflə Qərbi Azərbaycan İcmasının İdarə Heyətinin sədri, Milli Məclisin deputatı Əziz Ələkbərov parlamentin plenar iclasında çıxış edib.
O qeyd edib ki, statusla bağlı qanunvericiliyə ediləcək dəyişikliklər Qərbi Azərbaycana qayıdış konsepsiyasına öz töhfəsini vermiş olacaq.
Xatırladaq ki, Qərbi Azərbaycan İcmasının Müşahidə Şurasının yekun iclasında Qayıdış Konsepsiyası qəbul edilib.
Konsepsiyaya əsasən, indiki Ermənistan ərazisindən qovulmuş bütün azərbaycanlılar və onların törəmələrinin öz vətənlərinə qayıtmaq hüququ var. İcma Azərbaycan Respublikasının və Qərbi azərbaycanlıların məskunlaşdığı digər dövlətlərin əhali reyestr xidmətlərinin yardımından istifadə edərək və müvafiq beynəlxalq metodologiya əsasında İcma üzvlərinin siyahıyaalınmasını həyata keçirəcək. Bu cür siyahıyaalınmada effektiv vasitələrdən birinin aidiyyəti şəxslərin özünü təqdim etməsi olduğu nəzərə alınaraq, onları bu addıma təşviq etmək üçün vətənindən qovulmanın ciddi hüquq pozuntusu olması barədə geniş informasiya kampaniyası aparılacaq və təhlükəsiz və ləyaqətlə geri qayıtmaq yanaşmasının mahiyyəti geniş ictimaiyyətə izah ediləcək.
Qərbi azərbaycanlılara nə kimi status veriləcək?
Aydın Quliyev: “İnsan hüquqları uğrunda mübarizə aparan toplum" olduqlarının tanıdılması çox vacibdir”
Qeyd edək ki, “Bakı-Xəbər” qəzetinin baş redaktoru Aydın Quliyev “Qərbi azərbaycanlılara “hüquqları uğrunda mübarizə aparan toplum” beynəlxalq statusu...” məqaləsində hesab edir ki, Qərbi azərbaycanlılara BMT-də hüquqları uğrunda mübarizə aparan toplum statusunun verilməsi də məqsədəuyğun olardı: “...Məlumdur ki, Qərbi azərbaycanlıların qayıdışı çoxpilləli və üzün prosesdir. Onun uğurlu həllinə, yəni indiki Ermənistandakı ata-baba torpaqlarına beynəlxalq təhlükəsizlik mexanizmlərinin müdafiəsi altında qayıdış anlarına qədər bəzi məsələlərin beynəlxalq hüquqi müstəvidə qərarlaşması vacibdir. Məsələn, Qərbi azərbaycanlıların təqdim olunmuş rəsmi adlı siyahısı əsasında onlara "qaçqın" statusunun verilməsi əhəmiyyətli və mümkündür.
Yaxud, müstəmləkə dövründə öz azadlığı və müstəqilliyi uğrunda vuruşan xalqlara BMT-nin "döyüşən xalqlar" statusu tanıması kimi praktika var idi. Məsələn, Fələstin Azadlıq Təşkilatı müəyyən bir dövr bu status altında fəaliyyət göstərdi və tanındı. Unutmayaq ki, Qərbi azərbaycanlılar öz tarixi torpaqlarında dövlət qurmaq kimi məqsəd qoymasalar da, öz insan hüquqlarından kütləvi məhrum edilmiş böyük toplumdur. İcmanın öz insan hüquqları uğrunda mübarizəsinin statuslaşdırılması, yəni hüquqi terminlərə uyğun ad verilməsi indi əsas vəzifəmiz olmalıdır. Yəni özünün "İnsan hüquqları uğrunda mübarizə aparan toplum" olduqlarının tanıdılması çox vacibdir”.
A.Quliyev qeyd edir ki, bu sahədə beynəlxalq təcrübə var və onu tətbiq etmək mümkündür.
Əziz Ələkbərov: “Qərbi azərbaycanlıların qaçqınlıq statusu ləğv edilməyib, durur, bu, “Vətəndaşlıq Haqqında” Qanunda da öz əksini tapıb”
Konkret olaraq söhbətin hansı statusdan getdiyini öyrənmək üçün isə Qərbi Azərbaycan İcmasının İdarə Heyətinin sədri, Milli Məclisin deputatı Əziz Ələkbərovla əlaqə saxladıq. Ə.Ələkbərov “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, Qərbi azərbaycanlıların statusu ləğv edilməyib. “Bu məsələ müzakirə zamanı məlum ola bilər. Ümumiyyətlə, Qərbi azərbaycanlıların qaçqınlıq statusu ləğv edilməyib, durur, bu, “Vətəndaşlıq Haqqında” Qanunda da öz əksini tapıb. Bu qanunda açıq şəkildə yazılıb ki, 1988-1992-ci illərdə indiki Ermənistandan (Qərbi Azərbaycandan) gələn qaçqınlara Azərbaycan vətəndaşlığı verilir, lakin onların qaçqınlıq statusu qalır, onlar geriyə öz vətənlərinə qayıtmaq hüququnu saxlayırlar. Götürüb “Vətəndaşlıq Haqqında” Qanuna baxa bilərsiniz. Sadəcə olaraq, reallıq yaranıbdı, Qərbi Azərbaycana Qayıdış Konsepsiyası qəbul olunub və qayıdış konsepsiyasına uyğun olaraq ola bilər ki, müəyyən dəyişikliyə ehtiyac olsun. Mən bu məsələnin müzakirəyə çıxarılmasının tərəfdarıyam. Onu səsləndirmişəm”.
Ə.Ələkbərovun sözlərinə görə, məsələ Milli Məclisdə müzakirəyə çıxarlarkən ictimaiyyətdən gələn bütün təkliflərə diqqət yetiriləcək. “Əgər Milli Məclisdə bu məsələ müzakirəyə çıxarılacaqsa, bu barədə parlament qərar verəcək. İctimaiyyət tərəfindən verilən bütün təkliflər bizim tərəfimizdən toplanıb, toplanır və təbii ki, nəzərə alınır. Biz təkliflərə açığıq və təklifləri qəbul edirik, ümumiləşdiririk, sistemləşdiririk...
2001-ci ilə qədər Qərbi azərbaycanlılar bütün vergi güzəştlərindən və kommunal ödənişlərdən azad edilib. Həmin ilin 1 yanvar tarixinə kimi bütün güzəştlər qalırdı. Statusla güzəştləri qarışdırmaq olmaz. Onu da deyim, Heydər Əliyevin 2001-ci ildə fərmanı var və o fərmanda göstərilir ki, qaçqınların statusu saxlanılır. Bu gün də qaçqınların bir neçə güzəştləri var. Təhsil güzəştləri var, ev alanda notarius xərcindən azad olmaq güzəşti var... Düzdür, burada kommunal güzəştlər yoxdur. Amma bir-iki detal var. Demək status var ki, güzəştlər də mövcuddur”-deyə Ə.Ələkbərov bildirdi.
Aytəkin KƏRİMLİ
