Yanvarın 31-də Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsində İrqi ayrıseçkiliyin bütün formalarının ləğv edilməsi haqqında Beynəlxalq Konvensiyanın tətbiqi ilə bağlı məhkəmə işi üzrə (Azərbaycan Ermənistana qarşı) əlavə müvəqqəti tədbirlərin müəyyən edilməsi məqsədilə Azərbaycanın sorğusu üzrə açıq dinləmələr keçirilib.
Bu barədə mətbuata Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyindən məlumat verilib.
Bu dinləmələr Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən Azərbaycanın mülki ərazilərində minaların və partlayıcı tələlərin qəsdən yerləşdirilməsinin davam etməsi nəticəsində “artan itkilərin qarşısını almaq üçün təcili tədbirlər görmək” məqsədilə Azərbaycanın Məhkəməyə 4 yanvar 2023-cü il tarixli ikinci müraciəti ilə əlaqədar təşkil olunub. 2020-ci ildə münaqişə başa çatdıqdan sonra böyük əksəriyyəti mülki şəxslər, o cümlədən 3 jurnalist olmuş 282 nəfər azərbaycanlı mina və ya digər partlayıcı qurğuların qurbanı olub.
Azərbaycanın müraciətində Ermənistan tərəfindən 2021-ci ilin oktyabrında Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsinə təqdim edilmiş məlumatlara zidd olaraq və hətta 2020-ci ilin noyabr ayında Üçtərəfli Bəyanata əsasən bütün hərbi əməliyyatların dayandırılması ilə bağlı razılığa gəldikdən sonra belə, Azərbaycan ərazisində minalar yerləşdirməyə davam etdiyini göstərən yeni sübutlar əks olunub. Azərbaycanda 2022-ci ilin avqustundan etibarən 2021-ci il Ermənistan istehsalı 2700-dən çox mina aşkar edilib. Ermənistanın davranışı İrqi ayrıseçkiliyin bütün formalarının ləğv edilməsi haqqında Beynəlxalq Konvensiyanın və digər beynəlxalq qanunlar üzrə öhdəliklərinin kobud şəkildə pozulmasıdır.
Azərbaycan ərazisinə qeyri-qanuni olaraq gətirilmiş bu minaların 1600-ü, həmçinin mina tələlər Ermənistanın etnik təmizləmə kampaniyası və Azərbaycan ərazilərinin qanunsuz işğalı nəticəsində 30 il əvvəl azərbaycanlıların qovulduğu mülki ərazilərə basdırılaraq, bu məcburi köçkün ailələrinin və icmaların öz evlərinə geri qayıtmasının qarşısını alıb.
Azərbaycanlı məcburi köçkünlərin öz evlərinə qayıtmasına imkan yaratmaq məqsədilə Azərbaycanın Laçın və Kəlbəcər rayonlarının və əvvəllər işğal olunmuş digər rayonlarının azərbaycanlı mülki şəxslərin qayıdacaqları şəhər, kənd və digər ərazilərində minaların, mina tələləri və hər hansı bir digər partlayıcı qurğuların yeri, miqdarı, növü və xüsusiyyətləri barədə məlumat verməklə Azərbaycanın operativ, təhlükəsiz və effektiv şəkildə minalardan təmizlənməni həyata keçirməsi istiqamətində Ermənistan tərəfindən dərhal bütün lazımi addımlar atılması Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsindən sorğu edilib.
Azərbaycan, həmçinin, Laçın yolundan istifadə də daxil olmaqla, bununla kifayətlənməyərək, Azərbaycan ərazisində azərbaycanlı mülki vətəndaşların qayıdacaqları bu ərazilərdə mina və mina tələləri basdırmaq və ya onlara sponsorluq etmək və ya onların yerləşdirilməsini dəstəkləmək üçün hər hansı növbəti səyləri dərhal dayandırması və bundan imtina etməsi ilə bağlı Ermənistana göstərişin verilməsini məhkəmədən xahiş edib.
Bundan əvvəl, 7 dekabr 2021-ci il tarixində Məhkəmə Ermənistanın davam edən İrqi ayrıseçkiliyin bütün formalarının ləğv edilməsi haqqında Beynəlxalq Konvensiyanın pozuntularına qarşı qorunmaq üçün müvəqqəti tədbirlər haqqında Azərbaycanın ilk sorğusunu təmin edərək, azərbaycanlılara qarşı yönəlmiş irqi nifrətin qızışdırılmasının və təşviqinin qarşısını almaq üçün bütün lazımi tədbirləri görməyi Ermənistana tapşırmışdı.
Burada iki məsələ var. Onlardan biri Azərbaycanın qaldırdığı minalar məsələsidir ki, bunun üzərində ictimai müzakirə bitib. Növbəti mərhələdə məhkəmənin açıq iclasında problmə baxılacaq. 2021-ci ildə də BMT Ermənistana tapşırıq müəyyən edən qərar qəbul edib. Söhbət Ermənistanda ayrıseçkilik, nifrət kimi məsələlərin təbliğinin dayandırılması barədə qərardan gedir.
Minalar məsələsi ilə bağlı dinləmələr bitib və növbəti prosesdə BMT məhkəməsi qətnamə qəbul edəcəksə, Ermənistanı bu qətnamələrin icrasına necə məcbur etmək olar?
“Beynəlxalq məhkəmənin əlində kifayət qədər mexanizmlər, rıçaqlar var ki, bunlar vasitəsilə Ermənistana təsir etmək mümkündür”
Müasir İnkişaf Birliyinin sədri, siyasi şərhçi Mübariz Göyüşlü “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsi həm Ermənistanın illərdir nümayiş etdirdiyi irqi ayrıseçkilik davarışlarına, həm də Azərbaycana qarşı mina terroruna obyektiv yanaşmalı və bu ölkəni lazımı şəkildə cəzalandırmalıdır. “Düzdür, Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsinin qəbul edəcəyi qərarlar hüquqi prosedurdur. Beynəlxalq hüquq baxımından bu məsələ araşdırılmalı və şərh edilməlidir. Amma hüquqi baxışla yanaşı, buna siyasi baxışın olması da vacibdir.
Reallıq belədir ki, Ermənistan tərəfi Azərbaycanın mülki ərazilərində minalar və partlayıcı tələlər quraşdırıb, özü də bunu qəsdən ediblər. Bu ölkənin terror əməlləri davam edir”.
M.Göyüşlü qeyd etdi ki, torpaqlarımız işğalda olduğu dövrdə BMT Təhülkəsizlik Şurasının çıxardığı 4 qətnamə, eləcə də başqa beynəlxalq qurumların çıxardığı qərarlar siyasi mahiyyət daşıyır. O qeyd etdi ki, bu sənədlərdə Ermənistanın işğal etdiyi Azərbaycan ərazilərini qeyd-şərtsiz boşaldılması məsələsi əks olunsa da, bunlar ermənilər tərəfindən icra olunmadı: “Bu sənədlərdə əks olunan məsələlərin heç biri Ermənistan tərəfindən icra olunmadı, əksinə, öz cinayətkar əməllərini daha da genişləndirdi. Təəssüflər olsun ki, o vaxtlar Ermənistan bu qərarların icrasına məcbur edilmədi və ona qarşı məcbuertmə mexanimi tətbiq olunmadı. Beynəlxalq təşkilatların da kifayət qədər imkanı var idi ki, Ermənistanı buna məcbur etsin, amma etmədi.
Hesab edirəm ki, Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsinin növbəti mərhələdə Ermənistana qarşı qətnamə qəbul edərsə bu yaxşı hal olar. Düşünürəm ki, prosesə baxn mütəxəssislər, hakimlər vicdanlarının və həqiqətin diqtəsinə qulaq asarlarsa, həm Ermənistana qarşı sərt qərar qəbul edilə, həm də bu ölkə qəbul edilən qətnamənin icrasına məcbur oluna bilər. Şübhəsiz, beynəlxalq məhkəmənin əlində kifayət qədər mexanizmlər, rıçaqlar var ki, bunlar vasitəsilə Ermənistana təsir etmək mümkündür. Məhkəmə Ermənistanın Azərbaycana qarşı mina terroruna ədalətli, beynəlxalq hüquqa uyğun şəkildə baxarsa, bizim xeyrimizə qətnamə qəbul edə bilər. Bütün hər şey məhkəmənin əlindədir. Əgər ermənipərəst mövqe olmazsa, ədalətli yanaşma olarsa Ermənistanı buna məcbur etmək olar. Burada həm ədalətli qərar çıxarılması, həm də beynəlxalq ictimaiyyətin obyektiv siyasi iradəsi olmalıdır. Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsinə təsir imkanı olan aparıcı ölklərin obyektiv rəyi olarsa ədalətli qərar qəbul edilməsi və Ermənistanın cəzalandırılması mümkündür. Azərbaycanın tələbləri yerinə yetirilməlidir. Azərbaycan bütün danılmaz faktları bu məhkəməyə təqdim edib və onlar da buna ədalətli yanaşmalıdır. Biz xalq olar Ermənistanın mina terrorundan ciddi əziyyət çəkirik. Əlbəttə, Ermənistan qurduğu mina tələlərinə, mina terroruna görə cavab verməlidir. Amma mənim BMT-nin Ədalət Məhkəməsinin Ermənistan əleyhinə qərar çıxaracağına inamım zəifdir. Fikrimcə, əgər çıxarsa da belə, Ermənistanın bunu icra etməyə məcbur edilməsinə inamım tam deyil. Çünki biz Qərb ölkələrinin Azərbaycanın haqq işinə laqeyd münasibətini görmüşük. Bu baxımdan inamım zəifdir. Əgər məhkəmə qərar qəbul edərsə, Ermənistan bunu icra etməzsə, onda gərək Azərbaycan özü məcburetmə mexanizmini işə sala, bu ölkəni icraya məcbur edə. Yaxud da Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsi ədalətli qərar çıxararsa bundan biz siyasi təsir vasitəsi kimi istifadə edə bilərik”-deyə M.Göyüşlü vurğuladı.
Leyla QARAXANLI
