Məlum olduğu kimi, cari il yanvarın 29-na keçən gecə naməlum dronlar İsfahanda İran Müdafiə Nazirliyinin obyektlərindən birinə hücum edib. Daha sonra Azərşəhr şəhərində fabrikdə yanğın və Kərəcdə partlayışlar qeydə alınıb. Tehran hücumlarda və hərbi əməliyyatlarda rəsmi olaraq İsraili günahlandırıb. Lakin İsrail bunu təsdiq etmir.
Mövcud vəziyyətdə İran parlamentinin xarici siyasət və milli təhlükəsizlik komissiyasının üzvü Mahmud Abbaszadə Meşkini bildirib ki, Tehran İsfahandakı hərbi zavoda hücumu cavabsız qoymayacaq. Meşkini Ukrayna prezidentinin müşaviri Mixail Podolyakın Kiyevin hücumda iştirakı ilə bağlı eyhamını da şərh edib: “Onlar gözlənilməz heç nə deməyiblər. Ukrayna hakimiyyətinin Qərbin hegemonluğu ilə uzlaşan mövqe tutması bizim üçün sürpriz deyil”. Qeyd edək ki, hələ ötən il dekabrın 24-də Podolyak İranın dron zavodlarına zərbə endirməyə çağırmışdı. O bəyan etmişdi ki, İran Rusiyaya raket və PUA-ların tədarükünü artırmağı planlaşdırır və beynəlxalq sanksiyalar institutunu həyasızcasına aşağılayır. Ukrayna hesab edir ki, İran Rusiyaya “Şahid-136” və “Mühacir-6” pilotsuz təyyarələri verir. Mövcud vəziyyətdə təhlilçilər deyirlər ki, İrandakı hərbi obyektə İsrailin endirdiyi güman edilən dron hücumu Tehranın qarşısını almaq üçün yeni cəhddir. Çünki BMT-nin Atom Enerjisi Agentliyinin (BAEA) məlumatına görə, İranla dünya gücləri arasında 2015-ci ildə imzalanmış və sonradan Donald Tramp administrasiyasının birtərəfli qaydada çıxdığı nüvə razılaşmasını bərpa etmək cəhdləri nəticə vermədikdə, Tehran bir neçə nüvə silahı düzəltməyə yetəcək qədər zənginləşmiş uran toplayıb. İran eyni zamanda Rusiya ilə hərbi bağlarını gücləndirib. İranın Rusiya ordusunu, Ukraynada apardığı müharibədə istifadə üçün döyüş dronları ilə təchiz etdiyi bildirilir. ABŞ-ın kəşfiyyat dəyərləndirmələrində deyilir ki, İran Moskvaya güclü ballistik raketlər də göndərmiş ola bilər. O da xatırlanır ki, ötən il İranın daxilində bir çox insident baş verib. Onların arasında sabotaj və kiberhücumlar, İslam İnqilab Keşikçiləri Korpusunun (SEPAH) üzvlərinin, alim və mühəndislərin qətlləri də var. Tehran bu insidentlərin bir qisminə görə İsraili günahlandırıb. Almaniya Beynəlxalq və Təhlükəsizlik Məsələləri İnstitutunun qonaq təqaüdçüsü Həmidrza Əzizi bildirir: “Ötən ilədək İsrailin önləmə strategiyasının iki əsas aspekti var idi: quru və hava konvoylarını hədəfə almaqla İranın silah və avadanlığının Suriya və Livana transferinin qarşısını almaq və İranın nüvə alimləri və müəssisələrini hədəfləməklə onun nüvə proqramını pozmaq”. Tehran həm Suriya prezidenti Bəşər əl-Əsədin, həm də Livanın “Hizbullah” silahlı qruplaşmasının aktiv dəstəkçisidir. Əzizi qeyd edir ki, İsrail son bir neçə ayda İranın daxilində nüvə deyil, hərbi obyektləri hücuma məruz qoyub. Onun sözlərinə görə, bu, İsrailin İranla bağlı siyasətində üçüncü elementin meydana gəlməsindən xəbər verir: “Görünür, bu hücumlar İslam Respublikasının müasir raket və dronlar istehsalını sabotaj etməyə yönəlib”. ABŞ mətbuatı adını çəkmədiyi amerikalı kəşfiyyat rəsmilərinə istinadən İsfahandakı hərbi obyektə hücumun arxasında İsrailin olduğunu yazıb. Həmin obyektdə raket tədqiqat və istehsal mərkəzi yerləşirdi. Pentaqon bu hücumda iştirakı olmadığını bildirib. Hərbi obyektə vurulmuş zərərin həcmi açıqlanmayıb. İranın Müdafiə Nazirliyi bildirib ki, emalatxanadakı partlayış yalnız az həcmdə zərər vurub və ölüm hallarına səbəb olmayıb. Sosial mediada paylaşılan videolarda ərazidəki partlayış görüntülənib. Hücum Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsinin rəhbəri Uillyam Börnsün İsrailə səfərinin ardınca baş verib. Daha öncə isə ABŞ Milli Təhlükəsizlik Müşaviri Ceyk Sallivan İsrailə səfər etmişdi. ABŞ Dövlət Katibi Entoni Blinken yanvarın 30-da İsrailə səfəri zamanı müxbirlərə İsrailin yeni sağçı hökuməti ilə İranın regionda və onun xaricində sabitliyi pozucu fəaliyyətinə qarşı əməkdaşlığın dərinləşdirilməsi ilə bağlı danışıqlar apardığını deyib. Onu da bildirək ki, Tehran hücuma görə suçlamanı dərhal səsləndirməyib. Xarici İşlər Naziri Hüseyn Əmir-Abdullahian deyib ki, “qorxaqcasına dron hücumunun” məqsədi İslam respublikası daxilində təhlükəsizliyi pozmaq olub. Hücum hökumət əleyhinə etirazların amansızlıqla yatırılmasından dolayı İranın Qərb dövlətləri ilə əlaqələrinin daha da pisləşməsi və Rusiya ilə əməkdaşlığının güclənməsi fonunda baş verib. İran Rusiyaya dronlar göndərdiyini etiraf etsə də, bunu Moskvanın Ukraynaya hücuma başlamasından öncə etdiyini bildirir. Ukraynada İran dronları vurulub yerə salınsa da, Moskva Ukraynada İran dronlarından istifadə etdiyini danıb. Həmidrza Əzizi isə deyir ki, İranın eyni miqyasda cavab vermək qabiliyyəti yoxdur: “Güman ki, İsrail bunu bilir və buna görə də bu hücumları davam etdirir”. Ancaq Əzizi həm də əlavə edib ki, İslam Respublikası həm daxildən, həm də xaricdən güclü təzyiqlər səbəbindən cavab verməməyin onun mövcudluğu üçün daha böyük təhlükə olması qənaətinə gələ bilər: “Hələ ora çatmamışıq, ancaq risq var və o get-gedə daha real hala gəlir”. Keçmişdə İran İsrailə məxsus gəmilərə dron zərbələri endirməklə və İsrailin infrastrukturuna kiberhücumlar təşkil etməklə cavab verib. Ötən il İran İraqın şimalındakı Ərbil şəhərinə raket zərbəsinə görə məsuliyyəti öz üzərinə götürmüşdü. Tehran burada İsrailə məxsus “strateji mərkəzi” vurduğunu iddia etmişdi. Amma indi vəziyyət dəyişib. Rusiyalı politoloq və şərqşünas Mixail Şereşevski qeyd edir ki, İrana xaricdən edilən hücumlar daxili müxalifətə rejimi sarsıtmağa kömək edə bilər, müasir şəraitdə bu mümkündür. Amma bu hücumların gedişatından çox şey asılıdır: “Burada xaricdən hansı növ zərbələrin olacağı, hücumların mülki əhaliyə ziyan vurub-vurmaması çox mühümdür. İsraillilər və ya amerikalılar SEPAH-ın qərargahını məhv edərlərsə, bu yaxşı, zərbələrdən yaşayış məhəllələri, şəhərlər təsirlənirsə, bu, tamam başqa nəticəyə gətirib çıxarar. Bundan əlavə, İran daxilində kürd, bəluc və ya ərəb kimi ayrı-ayrı silahlı qruplar var. Onlar bu zərbələrdən öz məqsədləri üçün istifadə edə bilərlər”.
Tahir TAĞIYEV
