Avropa İttifaqı (Aİ) missiyasının Ermənistana gəlişi ilə bağlı Rusiya İrəvana kifayət qədər sərt xəbərdarlıq edib. Kreml açıq mətnlə bildirib ki, bu, regionda geosiyasi qarşıdurmanın daha da kəskinləşməsinə, sabitliyə ciddi təhdid yarada bilər. lakin İrəvan hələ də bu xəbərdarlıqdan lazımi nəticələr çıxarmır. Erməni siyasi texnoloq Vigen Akopyan vurğulayır ki, bu hal Ermənistana baha başa gələcək.
Onun fikrincə, Aİ-nin Ermənistana missiya göndərməsi ilə bağlı Rusiya indiyədək görünməmiş sərt bəyanatla çıxış edib: “Bu xəbərdarlıqdır və görünür, sonuncu xəbərdarlıqdır”. Ekspertin sözlərinə görə, Dövlət Departamentinin Moskvanın bəyanatına cavab verməsi, ABŞ-ın sülhməramlılarla heç bir əlaqəsinin olmadığını, başqa məsələlərdə iştirak etməyə hazırlaşdığını bildirməsi təsadüfi deyil. Akopyan qeyd edib ki, bu, ABŞ-ın Rusiyanın çağırışını qəbul etdiyini göstərir: “Ermənistan ərazisi bilavasitə geosiyasi toqquşmalar meydanına çevrilir. Ermənistan hakimiyyəti ölkəni tədricən Suriyaya çevirdi, artıq bizdən çox şey asılı ola bilməz. Döyüşlər sözün əsl mənasında Ermənistan ərazisində baş verə bilər”. Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin Beynəlxalq Tədqiqatlar İnstitutunun aparıcı elmi işçisi Sergey Markedonov qeyd edir ki, 2022-ci ilə qədər Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsi, Qarabağ məsələsi Rusiya ilə Qərbin əməkdaşlıq etdiyi postsovet məkanında yeganə unikal məqam idi: “Bu ona görə baş verdi ki, Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsi NATO-nun genişlənməsi kontekstində nəzərdən keçirilmədi və Qərbdə Rusiya revizionizmi kimi qiymətləndirilmədi. Qərb mətbuatı xəbərlərində sülhməramlı missiyadan və Rusiyanın sərhədlərin demarkasiyası, delimitasiyası ilə bağlı gördüyü böyük işdən ümumiyyətlə bəhs edilmir. Amma artıq vəziyyət dəyişib. Aydındır ki, Ukrayna istiqamətində, eləcə də sanksiyaların artması, Qərblə dayanmadan qarşıdurma şəraitində olan Rusiya Türkiyə və Azərbaycandan çox asılıdır. Rusiya əlavə problemlər istəmir, yumşaq reaksiya verməlidir. Bu mənada biz Ermənistan cəmiyyətində böyük gözləntilər görürük. Fransa birdən Ermənistanın ümidinə çevrilir. Makronun Ermənistanı dəstəklədiyi sosial şəbəkələrdə 5-10 paylaşım etməsi vəziyyəti dəyişmir. Erməniər bunu bilməlidirlər”. Məhz bunlar fonunda Beynəlxalq Böhran Qrupu ermənilər üzündən Qafqazda yenidən müharibənin alovlana biləcəyinə dair növbəti dəfə xəbərdarlıq edib.Qurum bildirir: “Avropa İttifaqı 2023-cü ilin yanvarında Ermənistan-Azərbaycan sərhədinə yeni missiya göndərəcəyini açıqlayıb. Ötən ilin sentyabrında 300-dək hərbçinin ölümü ilə nəticələnmiş sərhəd toqquşmaları yüksək səviyyəli diplomatiya sayəsində irimiqyaslı müharibəyə çevrilmədi. Ancaq hazırda sülh danışıqları axsayır, Bakı daha güclü hərbi mövqedədir və buna görə də toqquşmaların yenidən başlaması risqi yüksəkdir”. “Ermənistanla Azərbaycan arasında yeni müharibənin qarşısını necə almalı” adlı hesabatda deyilir ki, daha bir müharibə nəhəng insan itkiləri ilə sonuclanar, Aİ, Rusiya və ABŞ-ın regionda gərginliyi azaltmaq niyyətinə zərbə vurar, onsuz da təlatümlü Avrasiyada sabitsizliyi gücləndirər. Qurum qeyd edir ki, Rəsmi Bakı Aİ-nin sərhəd missiyasına qarşı çıxıb, bunun öncədən razılaşdırılmadığını əsas gətirib: “Bu səbəbdən Brüssel Bakının bu missiya ilə əməkdaşlığına nail olmalı, sərhədin digər tərəfinə çıxış əldə olunmalı, mümkün olarsa, Rusiya sərhədçiləri ilə missiya arasında əlaqə yaradılmalıdır. Azərbaycan 2020-ci ildə 44 günlük müharibə ilə Qarabağın bir hissəsinə və ətraf 7 rayona nəzarəti bərpa etsə də, Laçın dəhlizinə və Qarabağda ermənilərin yaşadığı yerlərə Rusiya hərbçiləri yerləşdirilib. Tərəflər sülh sazişi imzalamayıb, sərhədlər delimitasiya olunmayıb. Ötən ilin oktyabrından dekabrınadək Azərbaycan-Ermənistan sərhədinə Aİ-nin iki aylıq missiyası yerləşdirilib. Amma Azərbaycanın daha böyük hərbi üstünlüyü şəraitində, Rusiyanın diqqətinin Ukraynadakı müharibəyə qarışdığı bir vaxtda Bakının danışıqlardan təngə gələrək yeni cəbhə boyunca irəliləməyəcəyinə səbəb azdır. Bu isə iki ölkəni böyük insan itkisilə sonuclana biləcək müharibəyə sürükləyə bilər”.
Beynəlxalq Böhran Qrupu Qarabağın taleyinin danışıqlarda əsas məsələ olaraq qaldığını qeyd edir: “İrəvan Qarabağ sakinləri üçün xüsusi hüquqlar və qoruma tələb edir. Bakı isə onların statusunu daxili məsələ sayır, ikitərəfli müzakirəsinə qarşı çıxır. Danışıqlarda digər mübahisəli məsələlər “Soyuq müharibə” bitəndən bəri heç vaxt tam demarkasiya olunmayan sərhədlər, Ermənistanın cənubundan Azərbaycanın Naxçıvan eksklavına keçməsini nəzərdə tutan nəqliyyat dəhlizi ilə bağlıdır. Azərbaycan bu yola Zəngəzur dəhlizi deyir, Ermənistan isə suveren ərazisindən heç bir ölkəyə dəhliz verməyəcəyini bildirir. Bu vəziyyətdə tərəflər arasında yeni toqquşma ehtimalı hər kəsi düşündürsə də, sentyabr sərhəd toqquşmalarının elə həmin xətt boyunca yenidən baş verməsinə əsaslı risq var. Bakı öz tərəfinə hərbi güc və inam toplayır. Ermənistan isə 2020-ci il münaqişəsindən sonra silah ehtiyatlarını yenidən doldurmağa çalışır, bu arada onun ənənəvi təhlükəsizlik tərəfdaşı Rusiya silah-sursatını Ukraynadakı müharibəyə yönəldir. Rusiya sülhməramlıları və sərhədçilər də toqquşmaları effektli önləyə bilməyiblər: Onlar 2022-ci ildə Azərbaycanın irəliləməsini dayandıra bilmədilər. Moskva isə aydın şəkildə dedi ki, Bakını, yaxud müttəfiqi Ankaranı özündən uzaqlaşdırmaq istəmir. Belə vəziyyətdə İrəvan KTMT, Bakı isə ATƏT-in müşahidə missiyasını rədd edib. Aİ isə Ermənistanın dəstəyilə missiyanı elan elədi. Ancaq Bakı əməkdaşlıq etməsə, missiyanın sərhəd zonasının müəyyən ərazilərinə, eləcə də Azərbaycan ərazisinə çıxışı olmayacaq. Hazırda Rusiyanın Ukraynadakı müharibəsinə sinə gərən qitədə daha bir müharibə təhdidi çox realdır. Tezliklə Cənubi Qafqazda qar əriyəcək, yeni əməliyyatlara yol açılacaq. Yeni döyüş başlamamışdan Brüssel missiyasını yerləşdirməlidir”. Bundan əvvəl isə Azərbaycan Aİ-nin sərhəd missiyası ilə bağlı bildirib ki, qurum tərəfindən bu missiyanın fəaliyyətinin qarşılıqlı inam və etimadı sarsıtmayacaq şəkildə həyata keçirilməsi təmin edilməlidir. Bakı hesab edir ki, Aİ missiyasının mövcudluğunun hazırkı dialoq mexanizmlərinə qarşı sui-istifadəsi təhlükəlidir və bundan çəkinilməlidir. Xatırladaq ki, rəsmi Bakı, iki aylıq missiyadan fərqli olaraq, bu missiyanı təsdiqləməyib. Ermənistanın ABŞ-dakı səfirinin keçmiş müavini Armen Xarazyan isə qeyd edir ki, Rusiya mümkün yeni savaşda neytral qalsa, İrəvanı daha böyük problemlər gözləyir: “Ermənistan Rusiyanı dəvət etməli və məsələləri sivil şəkildə müzakirə etməlidir. Amma Ermənistan imkan verməməlidir ki, Rusiya Ermənistanın sərhədlərində Aİ-nin hansı missiyasını yerləşdirməsinə qərar versin”.
Tahir TAĞIYEV
