Prezident Macarıstanın Baş naziri Viktor Orban ilə birgə mətbuata bəyanatında dedi ki, vaxtilə tarixə qovuşmuş sayılan “Nabucco” layihəsini biz indi canlandırmışıq:
“Artıq interkonnektorlar vasitəsilə Azərbaycan qazı Bolqarıstana, ondan sonra Rumıniyaya, ondan sonra Macarıstana və Macarıstandan sonra digər Avropa ölkələrinə çatdırılacaq. Azərbaycanın zəngin neft-qaz resursları imkan verir ki, uzun illər bundan sonra - təbii qazla bağlı ən azı yüz il bundan sonra Avropa üçün etibarlı tərəfdaş olsun. Avropa Komissiyasının rəhbərliyi Azərbaycanı məhz belə də adlandırır: etibarlı tərəfdaş”.
Azərbaycan Prezidentinin “Nabucco” ilə bağlı dediklərindən hansı nəticəni çıxarmaq olar?
İqtisadçı Elçin Qurbanov “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bildirdi ki, əvvəlcə mücərrəd “Nabucco” qaz kəməri, sonra “Cənub qaz dəhlizi”, daha sonra onun Transxəzər qaz kəməri vasitəsilə Türkmənistana qədər uzadılması ideyası - bütün bunlar Avropanın qaza artan tələbatını ödəmək, Avropanın Rusiyadan qaz asılılığını azaltmaq, Avropanın enerji bazarlarına böyük həcmlərdə qaz gətirmək kimi ideyalar ortaya atıldı:
“Azərbaycan bütün sövdələşmələrdə öz üzrərinə götürdüyü öhdəlikləri yerinə yetirdi. Ancaq bəzi Avropa ölkələri bundan boyun qaçırdılar. Azərbaycan illər əvvəl bəzi ölkələrin imtina etdiyi “Nabucco”nun dirçəldilməsi istiqamətində səylər göstərib.
Bolqarıstan üçün perspektivlərinin reallaşması nə qədər əlverişsiz görünsə də, Sofiya Avropanın enerji bazarında əsas rol oynamaq ambisiyalarından imtina etmirdi. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevlə Boyko Borisovun Sofiyada “Nabucco”nu yenidən diriltməklə bağlı müzakirələri bunu deməyə əsas verirdi.
Sofiya Xəzər qazının Avropaya çatdırılması layihəsinin yenidən dirildilməsinə Brüsseldən əvvəl təsir etmək niyyətini göstərdi. Çünki əmin idilər ki, bu, Rusiya qazından asılılığı azaldacaq. Hazırda Brüssel və Moskva arasında kəskin geosiyasi qarşıdurma ciddi problemlər yaradıb və əlavə enerji mənbələrinə ciddi ehtiyac var.
Əvvəlcə “Nabucco”dan imtina Bolqarıstanın imkanlarını azaltdı. Daha sonra “Cənub axını”na pul qoyuldu, lakin Ukrayna böhranından sonra Brüsselin təzyiqi ilə Sofiya bundan da imtina etdi. Belə olanda, Qara dənizin bolqar sahilində qazbölüşdürücü mərkəzin tikintisi ideyası irəli sürüldü. Bu, Mərkəzi və Şərqi Avropanın bütün istehlakçılarının mavi yanacaq almasına hesablanmışdı. Lakin bu ideya da Brüsselin xoşuna gəlmədi. Bolqarıstan onda Avropanın qaz təchizatında əsas ötürücü olmağa layiq olduğunda sonuna qədər israr etdi və hazırda ümidlərini “Nabucco”ya bağlayıb. Azərbaycan isə şəxsi qazının satışında şaxələndirməyə və müştərilərin əhatəsini genişləndirməyə qarşı deyil və həmin layihənin reallaşmadına dəstəyini ifadə etdi”.
Ekspertin sözlərinə görə, Azərbaycan Avropanın enerji təhlükəsizliyinin təmin olunmasında rolunu getdikcə artırır: “Bu istiqamətdə işlər daha sürətlə davam etdiriləcək. 2021-ci ildə Avropa bazarına təbii qaz ixracı təqribən 8 milyard kubmetrdən çox idi. Bu il ixrac ən azı 11,6 milyard kubmetr olacaq. Artım çox sürətlidir. Ötən yay Avropa Komissiyası və Azərbaycan arasında imzalanmış anlaşma memorandumunda Azərbaycanın 2027-ci ilə qədər təchizatı iki dəfə artıracağı nəzərdə tutulur.
Azərbaycanda bütün zəruri infrastruktur obyektləri daha çox yük qəbul etməyə hazırdır. Yükaşırma qabiliyyəti 15 milyon ton olan dəniz limanı 25 milyon tona qədər genişlənəcək və artıq bunun üçün vəsait ayrılıb. Mərkəzi Asiyadan böyük həcmdə yükün istiqamətinin dəyişilməsi müşahidə olunur. Bu baxımdan, Prezidentin “Nabucco” ilə bağlı dedikləri də Avropanın enerji təminatına veriləcək töhfənin bariz nümunəsi sayıla bilər”.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
