Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin rəsmisi Mariya Zaxarova keçirdiyi mətbuat konfransında Moskvanın Sergey Lavrov, Ceyhun Bayramov və Ararat Mirzoyanın görüşünü təşkil etməyə hazır olduğunu deyib: “Bu barədə həm Bakıya, həm də İrəvana məlumat vermişik, açıqlamalar vermişik. Hesab edirik ki, ərazidə vaxtaşırı baş verən çətinliklər danışıqlar prosesində hansısa “donmalar” üçün bəhanə verəcək əngələ çevrilməməlidir”.
Daha sonra Zaxarova bunları deyib: “Özlərini gərginliyin azaldılması ilə bağlı bəyanatlarla məhdudlaşdıran əksər xarici oyunçulardan fərqli olaraq, Rusiya tərəfi yerlərdə real həll yolları axtarır və humanitar yardım göstərir. Ona görə də biz Rusiya, Ermənistan və Azərbaycan liderlərinin 9 noyabr 2020-ci il tarixli Bəyanatına uyğun olaraq mümkün qədər tez Laçın dəhlizinin blokadasını tamamilə açmağa çağırır və mövcud fikir ayrılıqlarını aradan qaldırmaq üçün Bakı və İrəvanı siyasi iradə nümayiş etdirməyə çağırırıq”.
Burada Zaxarova deyir ki, biz Laçın yolunda blokadanın tamamilə gütürülməsinə çalışırıq. Bu, Rusiyanın Laçın yolundakı vəziyyətdən ya real xəbərsizliyidi, ya da bununla bağlı vəziyyəti qəsdən təhrif etməsidir. Ən azından ona görə ki, axı orada blokada yoxdur. Blokada yoxdursa, onu necə açmaq olar ki? İkincisi, Rusiya rəsmisi Lavrovun egidası altında Azərbaycan və Ermənistan xarici işlər nazirlərini görüşməyə çağırır. Ermənistandan buna heç bir reaksiya yoxdu. Ermənistan indiki şəraitdə Lavrovun vasitəçiliyi ilə belə danlşıqlarda maraqlı görünürmü? Xüsusən də Avropa İttifaqının məlum missiyası Ermənistana gələndən sonra. Ən nəhayət, indiki vəziyyətdə xarici işlər nazirlərinin üçtərəfli görüşünün ümumiyyətlə baş tutması ehtimalı nə dərəcədə mümkündür? Görüş olsa belə, bunun hansısa real nəticəsi olacaq?
“Laçın yolunun blokadada olması barədə deyilənlər həqiqətdən uzaqdır və bunu Rusiya hamıdan yaxşı bilir”
Sözügedən məsələ ilə bağlı fikirlərini “Bakı-Xəbər”lə bölüşən politoloq Elşən Manafov bütün bunlara birmənalı prizmadan yanaşmadı: “Əvvəla, bu məsələyə hüquqi, siyasi, humanitar və digər kontekstlərdən münasibət sərgilənə bilər. Laçın yolundakı azərbaycanlı ekofəallar, mətbuat və media nümayəndələri rəsmi Bakını deyil, vətəndaş cəmiyyəti, onun institutlarını, QHT- ləri təmsil edirlər. Bu aksiyalar da onların vətəndaş fəallığı və mövqelərindən, medianın isə baş verənləri işıqlandırmaq istəklərindən irəli gəlir. Tələblər tamamilə qanuni, anlaşılan və konstuktivdir: Qarabağdakı filiz və qızıl mədənlərinin qanunsuz istismarı dayandırılsın. Azərbaycan tərəfinin burada monitorinq keçirməklə bağlı qanuni tələbləri təmin edilsin. Çünki Qarabağ ərazisinin yuridik baxımdan Azərbaycana aidliyi beynəlxalq birlik tərəfindən qəbul edilib. Bu, bir faktdır. Hərçənd ki, bu fakta münasibətin özu də ikili xarakter daşıyır. Beynəlxalq hüquqdan daha çox, beynəlxalq güclərin regional maraqlarından qaynaqlanır. Etiraf edək ki, monitorinqin keçirilməsi tələbi ilə ilk əvvəl rəsmi Bakı çıxış edib. Bu tələbin yerinə yetirilməsi üçün bəlli maneələr aşkarlandıqdan sonra vətəndaş cəmiyyəti institutları bu missiyanı öz üzərlərinə götürdülər. Lakin tələblərin icra edilməsi üçün müraciət edilən tərəf, yəni sülhməramlılar bu problemlərin həlli üçün hüquqi konteksdə məsul tərəf deyillər. Ona görə də danışıqlar baş tutmur. Çünki sülhməramlıları bölgəyə göndərən rəsmi Moskva uçtərəfli bəyənatı vətəndaş cəmiyyəti institutları ilə deyil, münaqişə tərəfləri olan dövlət rəsmiləri ilə imzalayıb. Müvafiq olaraq bu dövlətlər qarşısında atəşkəs şərtlərinə riayət edilməsi, sabitliyin təmin edilməsi ilə bağlı öhdəliklər götürüb. Bunu rəsmi Bakı da bilir və geosiyasi zəmində arzuolunmaz halların yaşanmaması üçün şəxsən özü eskalasiyaya getmir. Milli təhlükəsizlik maraqlarımız baxımından, əlbəttə, düz edir. Lakin vəziyyətin nəzarət altında saxlanılması və təzyiqlərin arta biləcəyi ilə bağlı mesajlarını verir. Əlbəttə, bu mesajlar hüquqi deyil, daha çox humanitar səciyyə daşıyır”.
Politoloq onu da qeyd etdi ki, sülhməramlıların fəaliyyətində bilavasitə onların səlahiyyət və məsuliyyət sferalarına aidiyyəti olmayan məsələlər də var: “Bu da ictimaiyyətimizi düşündürür və narahat edir. Deyək ki, oradakı erməni icmasının sosial, iqtisadi təmayüllü problemlərinin həllində sülhməramlılar, dolayısı yolla isə rəsmi Moskva birbaşa iştirak edir. Bu isə Qarabağdakı separatçı rejimin müqavimət resurslarının artmasına xidmət edir. Hərçənd, sülhməramlılar bütün bunların humanitar dəstək pərdəsi altında edirlər. O cümlədən, Laçin yolu ilə Qarabağa daşınan yüklərin təyinatı ilə bağlı məsələlərdə də şübhə olduğundan, rəsmi Bakı vətəndaş cəmiyyəti institutlarının dəstəyi ilə bu məsələləri diqqət altında saxladığı ilə bağlı mesajlarını verir. Məsələnin geosiyasi və transmilli korporasiyalarla bağlı hissəsi də var. Məsələ burasındadır ki Qarabağdakı məlum qızıl, filiz yataqlarının müştərək istismarı ilə bağlı İngiltərənin məlum şirkəti ilə rəsmi Bakı arasında razılıqlar var. London təbii ki, onun vergi ödəyicisi olan transmilli korporasiyanın maraqlarından çıxış edərək, Azərbaycan tərəfini özünün beynəlxalq hüquqa söykənən haqlarindan çıxış etməklə problemi həll etməyə dəvət edir. Rəsmi Moskva isə bu məsələdə özünün emissarı, erməni əsilli Vardanyanın maraqlarından çıxış edir. Əslində dolayısı yolla Azərbaycan mədənlərindəki qiymətli təbii resurslardan mənfəət götürməyə çalışır. Geosiyasi cəhət isə ondan ibarətdir ki, Vardanyan Ermənistanda geosiyasi anlamda qızışmaqda olan qarşıdurmada Qərb üçün Moskvanın məsləhət bildiyi “Troya ati” ola bilər. Bir sözlə, Laçın yolunun blokadada olması barədə deyilənlər həqiqətdən uzaqdır və bunu Rusiya hamıdan yaxşı bilir. Üçtərəfli görüş isə o qədər də real görünmür və baş tutsa belə, elə bir ciddi faydası olmayacaq. Çünki tərəflər arasında ciddi fikir ayrılıqları var. Üstəlik, Ermənistan Aİ missiyasını bölgəyə gətirməklə açıq qarşıdurma mühiti yaradır”.
Vidadi ORDAHALLI
