Buludxan Xəlilov: “Amerika kimi böyük bir ölkənin dövlət katibi belə bir çaşdırıcı mövqe tutursa...”
“Bu gün Nizami Gəncəviyə iddia edənlər çoxdur. Çünki Nizami o qədər əzəmətlidir, o qədər dahidir ki, hər bir millət onu özününkü hesab edir. Nizaminin İran-fars şairi adlandırılması siyasiləşmiş söhbətdən başqa bir şey deyil. Söhbət həqiqi elmdən gedirsə, elm həqiqəti sevir. Nizami böyük Azərbaycan-türk şairidir, Azərbaycan xalqının oğludur”.
Bunu “Bakı-Xəbər”ə ABŞ dövlət katibi Maykl Pompeonun öz “Twitter” hesabında İran xalqını qışın gəlməsi münasibətilə təbrik edərkən böyük Azərbaycan şairi Nizami Gəncəvini fars şairi adlandırmasına münasibət bildirərkən Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin kafedra müdiri, professor Buludxan Xəlilov deyib.
Qeyd edək ki, Maykl Pompeo təbrikində “Məğrur İran xalqı bu gün ən uzun gecəni və işığın zülmətə qalib gəlməsini qeyd edir. Onlara rifah və azadlıq arzu edirəm. Fars şairi Nizami belə deyib: “Hər ümidsizlikdə bir ümid, hər qaranlıqda bir işıq yaşayır”. Yalda bayramınız mübarək!” - deyə bildirib.
B.Xəlilov bildirdi ki, o, dünya elminin siyasətə çevrilməsinə təəssüf edir. “Artıq dünya elə bir vəziyyətə gəlib çatıb ki, dünya siyasətinə nüfuz edən adamlar mənbələri oxumurlar. Amerika kimi böyük bir ölkənin dövlət katibi belə bir çaşdırıcı mövqe tutursa, bu o deməkdir ki, o, Nizaminin əsərlərindən xəbərsizdir. Nizami özü dönə-dönə deyib ki, əsl-nəcabətim türkdür mənim, inam-etiqadım qurddur mənim. Burada o həm mənsub olduğu soykökə işarə vurur, həm də əcdadlarımızın qurdu totem saydığını bildirir. Bilirsiniz ki, qurd totemi türklər üçün ən müqəddəs totemlərdən biridir. Çox arzu edərdim ki, həm dünya siyasətçiləri, həm ədəbiyyatşünaslar Nizamini dönə-dönə oxusunlar. Əgər oxuyarlarsa, görəcəklər ki, Nizami qədər ikinci bir türkçü, onun qədər türk sözünün mənalarını izah edən və bundan qürur duyan şair yoxdur. Bu da onun türk-etnik kökünə bağlı olmağından qaynaqlanır. Çox təəssüflər olsun ki, xalqların tarixini dünya başa düşmək istəmir. Amerikanın timsalında isə heç başa düşə bilməyiblər. Onlar bir şeyi yanlış izah ediblər. Biri var fars dilində yazıb, biri də var fars dilində hansı kökənli xalqın şairi yazıb”. Onun vurğuladığına görə, Çingiz Aytmatov, Oljas Süleymenov, Çingiz Abdullayev, Çingiz Hüseynov və digər yazıçılar rus dilində yazıb, ancaq bu anlama gəlmir ki, onlar rusdurlar, yaxud onların bu dildə yazmağı qətiyyən bu qələm adamlarının milli kimliyinə kölgə salmır. “Kim bilmir ki, Çingiz Aytmatov qırğızdır, yaxud Oljas Süleymenov qazaxdır, Çingiz Abdullayev və Çingiz Hüseynov azərbaycanlıdırlar. Yaxud dünya ədəbiyyatında yapon, koreyalı, fransız və s. yazıçılar var ki, onlar ingilis dilində yazıblar. Bu o demək deyil ki, onlar ingilisdirlər. Bu dildə yazmağın özü o deməkdir ki, həmin dil sözügedən dövrdə nüfuzlu olub” - deyə bildirən B.Xəlilov qeyd etdi ki, yazıçılar dövrün nüfuzlu dillərində yazmaqla özlərinə geniş oxucu auditoriyası toplamaq niyyəti güdüblər. “Nizami Gəncəvinin öz dövründə fars dilində yazması həmin dövrdə fars dilinin auditoriyasının genişliyi ilə bağlıdır. Fars dili şeir, poeziya dili idi. Nizami Gəncəvi bu dildə yazmaqla öz oxucu auditoriyasını gücləndirirdi. Nizami hansı dildə yazmalı idi? O dövrün oxunaqlı dili fars dili idi. Amma nəzərə almırlar ki, fars dilində yazan Nizami Gəncəvinin milli kimliyi kimə söykənir, o, hansı xalqın övladıdır. O, türk oğlu türkdür. Təbii ki, həmin dövrdə azərbaycanlılar türk adlanırdılar. Bu insanın yaşadığı ərazi Gəncə olub. Gəncə də Azərbaycan torpağı və ərazisidir. Həmin ərazinin mədəniyyət mərkəzi olması da təbiidir və Gəncənin özünün başına nə qədər bəlalar gəlib. Zəlzələlər olub, möhtəşəm kitabxanalar dağılıb. Gəncə vaxtilə çox inkişaf etmiş bir mərkəz olub və Nizami də orada yaşayıb-yaradıb. Çox təəssüf ki, dünya Azərbaycan bölgəsini yaxşı mənimsəyə bilmir. Yəni onlar bizim təbii şəraitimizi, çoğrafiyamızı, xalqımızın tarixini, ədəbiyyatını, mədəniyyətini bilmirlər. Onlar bilmirlər ki, qədimdən başlayaraq, orta əsrlərin müəyyən dövrləri də daxil olmaqla, Azərbaycan ədəbiyyatının xeyli hissəsi fars dilində yazılıb. Bunun mahiyyətini başa düşmədikləri üçün iddia edirlər ki, fars dilində yazıbsa, Nizami elə İran-fars şairidir”. B.Xəlilov hesab edir ki, Nizami Gəncəvi irsinin beynəlxalq aləmdə təbliğinə ehtiyac var. Onun sözlərinə görə, Nizami irsini müxtəlif dillərə tərcümə edərək, xaricdəki səfirliklərimizin, mədəniyyət mərkəzlərimizin xətti ilə yayaq ki, dünya onun Azərbaycan xalqına məxsus olduğunu bir daha bilsin.
İradə SARIYEVA
