Qiymət Məhərrəmli: “Qeyri-maddi mədəni irsin qorunması təkcə dövlətin işi deyil, dövlətlə yanaşı, ictimaiyyət də bu işə dəstək verməlidir” Ənvər Çingizoğlu: “Azərbaycan xalqının qeyri-maddi mədəni irs nümunələrinin qorunmasında, təbliğində, dəyərlərimizin gələcək nəsillərə çatdırılmasında ictimaiyyət əməli işlər görməlidir”
Bütün dünyadakı xalqlar, dövlətlər qədim tarixi, maddi və qeyri-maddi irsinə sahib çıxır. Azərbaycanda dövlət tərəfindən bu məsələ diqqətdə saxlansa da, təəssüf ki, ictimaiyyət hələ də maddi və qeyri-maddi mədəni irsimizin qorunmasında gərəyi olan rolu oynaya bilmir.
Ümumiyyətlə, maddi və qeyri-maddi irsin qorunması, mühafizəsi sahəsində dövlətlə ictimaiyyət, cəmiyyət paralel addımlamalı, dövlətin dəyər verdiyi sərvətimizi ictimaiyyət talan etməyə cəhd göstərməməlidir. Ümumiyyətlə, qeyri-maddi mədəni irsə ictimaiyyətin diqqətinin lazımi səviyyədə olmaması əlaqədar qurumları da ciddi narahat edir. Sözsüz ki, qloballaşma dövründə, eləcə də mədəniyyətlərin bir-birilə rəqabət apardığı bir zamanda bütün xalqlar öz maddi və qeyri-maddi irsinə sahib çıxmaq uğrunda mübarizə aparır.
Dövlət bu sahədə böyük işlər görür və hətta bu günlərdə bu məqsədlə yaradılan “Azərbaycan qeyri-maddi mədəni irs nümunələrinin Dövlət Reyestri” portalı da ictimaiyyətin ixtiyarına verildi. Bu, dövlətin qeyri-maddi mədəni irsimizə verdiyi dəyərin və onun qorunması, təbliğ edilməsi sahəsində gördüyü sistemli işlərin nəticəsidir.
Qeyd edək ki, mədəniyyət nazirinin müavini Rafiq Bayramov mətbuata bildirib ki, qloballaşan dünyada xalqların öz mədəni-mənəvi varlığını qoruması prioritet məsələdir. “Çünki xalqın dili, adət-ənənələri, mədəni irsi onun milli identikliyinin əsas göstəricisidir. Azərbaycan xalqının zəngin mədəni irsi zaman-zaman müxtəlif qüvvələr tərəfindən mənimsənilməyə məruz qalıb. Bu baxımdan, qeyri-maddi və maddi mədəni irs nümunələrimizin qorunması və təbliği dövlətimizin mədəniyyət siyasətində xüsusi yer tutur. Ölkəmiz UNESCO-nun “Qeyri-maddi mədəni irsin qorunmasına dair” Konvensiyasına qoşulub. Azərbaycanın Birinci vitse-prezidenti xanım Mehriban Əliyevanın bu sahəyə diqqət və qayğısı nəticəsində təşkilatın müvafiq siyahılarına mədəni irsimizlə bağlı 11 nominasiya daxil edilib və bəşəriyyətin mirası olaraq qorunur” - deyə bildirən R.Bayramovun sözlərinə görə, son illər bu sahədə aparılan işlər daha geniş xarakter alıb. O vurğulayıb ki, Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən istifadəyə verilən “Azərbaycan qeyri-maddi mədəni irs nümunələrinin Dövlət Reyestri” portalı da mədəni irsin sistemli şəkildə qorunması və təbliği işinə töhfədir: “Dövlət Reyestrinin yaradılması qeyri-maddi mədəniyyət nümunələrini dövlət qeydiyyatına salmaq, onların təbliğini təşkil etmək, eləcə də bədnam qonşular tərəfindən mənimsənilməsinin qarşısını almaq üçün lazımi informativ bazanı formalaşdırmaq ehtiyacından irəli gəlib. Nəsildən-nəslə ötürülən belə nümunələr xalqın uzaq keçmişinə, qədim tarixinə söykənən təcrübə əsasında yaradılıb. Portalda Azərbaycan milli-mənəvi mədəniyyətinin müxtəlif sahələrini əhatə edən irs nümunələrinin siyahısı əksini tapıb.
Elektron resurs Azərbaycanın qeyri-maddi mədəni irs nümunələri, onların daşıyıcıları və təşkilatlar haqqında məlumatları, həmçinin, mədəniyyət sahəsində qəbul olunmuş milli və beynəlxalq sənədləri, UNESCO siyahılarındakı Azərbaycan mədəni irs nümunələrini, Ermənistan-Azərbaycan, Dağlıq Qarabağ münaqişəsi, münaqişəyə dair lazımi elmi ədəbiyyatı, foto və videomaterialları, qeyri-maddi irs sahəsində yenilikləri özündə ehtiva edir. Bundan əlavə, məlumat bazasında Azərbaycanın şəhər və rayonları, həmin bölgələrə məxsus qeyri-maddi irs nümunələri haqqında bilgilər də yer alıb”.
Dövlətlə yanaşı, ictimaiyyətin də qeyri-maddi irsin qorunmasında, onun nəsildən-nəslə ötürülməsində əsaslı rol oynamalı olduğunu deyən filologiya üzrə fəlsəfə doktoru Qiymət Məhərrəmli hesab edir ki, ictimaiyyət xalqın irsinin qorunmasına çalışmalıdır. O qeyd etdi ki, qeyri-maddi irs nümunələrinin qorunması işinə dövlət dəstəyi sahəsində xeyli iş görülüb. “Azərbaycan qeyri-maddi mədəni irs nümunələrinin Dövlət Reyestri” portalının da yaradılmasının bu əsas işlərdən biri olduğunu qeyd edən alimin sözlərinə görə, hər bir azərbaycanlı qloballaşma şəraitində öz mədəniyyətinin, maddi və qeyri-maddi irsinin yaşaması üçün əlindən gələni etməlidir. “Qloballaşma dövründə milli mədəni irsimizin qorunması çox vacibdir. Biz onun əriməsinə, yox olmasına imkan verməməliyik. Qeyri-maddi mədəni irsin qorunması təkcə dövlətin işi deyil, dövlətlə yanaşı, ictimaiyyət də bu işə dəstək verməlidir. Çünki zaman-zaman maddi və qeyri-maddi mədəni irsimizi, dəyərlərimizi xalqımız yaşadaraq nəsildən-nəslə ötürüb. Bu gün nazirlik tərəfindən “Azərbaycan qeyri-maddi mədəni irs nümunələrinin Dövlət Reyestri” portalı yaradılaraq istifadəyə verilib. Bu çox müsbət bir işdir. Bilirsiniz ki, indiyə qədər belə bir reyestrimiz olmayıb. Bu gün isə var. Burada xalçaçılıqla, milli bayramlarımızla, muğam və aşıq sənəti ilə, habelə tikmə və s. sənətlərimizlə bağlı maraqlı məlumatlar yerləşdirilib” - deyə Q.Məhərrəmli bildirdi.
Etnoqraf-alim, tədqiqatçı Ənvər Çingizoğlu da hesab edir ki, bu gün qeyri-maddi irsimizin dünyada tanıdılması istiqamətində böyük işlər görülür. Bu sahədə Azərbaycan dövlətinin və Heydər Əliyev Fondunun həyata keçirdiyi işlərin xüsusilə seçildiyini deyən Ə.Çingizoğlunun sözlərinə görə, bu məsələdə ictimiayyətin də rolu hiss olunmalıdır. İctimaiyyətin bu kimi vacib məsələlərə bir qədər barmaqarası yanaşdığını deyən Ə.Çingizoğlunun bildirdiyinə görə, bu gün muzeylərdə, müxtəlif mədəniyyət ocaqlarında qorunan qeyri-maddi irs nümunələri xalq sənətkarları tərəfindən ərsəyə gətirilib. O qeyd etdi ki, Azərbaycanın qeyri-maddi mədəni irs nümunələri diyarşünaslıq, folklor və sənətkarlıq olmaqla üç kateqoriyaya ayrılır. “Azərbaycanın qeyri-maddi mədəni sərvətləri bizim hər birimiz üçün xüsusi dəyərə malik olmalıdır. Dövlət bu sahədə çox böyük işlər görüb. Heydər Əliyev Fondu tərəfindən 11 obyekt UNESCO-da müxtəlif nominasiyalar üzrə qeydiyyata alınıb. Bunlar çox müsbət göstəricilərdir. Çox arzu edərdik ki, ictimaiyyətin qeyri-maddi dəyərlərə münasibəti dəyişsin. Bəzi insanlar o örnəklərə ancaq alver nöqteyi-nəzərindən baxır. Azərbaycan xalqının zəngin maddi və qeyri-maddi mədəni irsi dövlət tərəfindən qorunur, təbliğ edilir. O dəyərlər yaddaşlarda da qorunmalıdır ki, xalqımız onu sabaha da daşıya bilsin. Hesab edirəm ki, Azərbaycan xalqının qeyri-maddi mədəni irs nümunələrinin qorunmasında, təbliğində, dəyərlərimizin gələcək nəsillərə çatdırılmasında ictimaiyyət əməli işlər görməlidir” - deyə Ə.Çingizoğlu bildirdi.
İradə SARIYEVA
