Əli Kafkasiyalı: “Azərbaycan Hökumətinin apardığı siyasəti çox ciddi şəkildə izləyirəm” “Azərbaycan dövləti türk dövlətləri arasında sənətə, mədəniyyətə, ədəbiyyata, aşıq sənətinə, folklora, eləcə də sənətin digər qollarına çox böyük önəm verən, onların inkişafı üçün dəstək göstərən bir ölkədir” “Azərbaycana ilk gəlişimin üstündən 31 il keçir, bu illər ərzində Azərbaycan çox inkişaf edib, yaxşı mənada dəyişib, gözəlləşib” “Üzümü erməni xalqına tutub deyirəm ki, sizin dünyada edə biləcəyiniz bir doğru hərəkət varsa, o da türklərdən üzr istəyib, torpaqları qaytarıb, bizlərlə qonşuluğunuzu sülhlə davam etdirməyiniz olardı”
Azərbaycan Aşıqlar Birliyinin VI qurultayında iştirak etmək üçün Bakıya gələn və ölkəmizi həddindən artıq çox sevən türkiyəli professor, folklorşünas, Türk dünyasının ünlü alimi Əli Kafkasiyalı “Bakı-Xəbər”ə Azərbaycanla, ölkəmizin Türk dünyasındakı bəlli mövqeyi, Azərbaycan Prezidentinin yürütdüyü uğurlu siyasətlə, habelə Dağlıq Qarabağ problemi ilə bağlı müsahibə verib.
- Əli bəy, Azərbaycan dövləti mədəniyyətə, aşıq sənətinə, eləcə də incəsənətin digər sahələrinə çox ciddi dəstək verir. Bu sahə tam olaraq dövlətin qayğısı ilə əhatə olunub. Azərbaycanla yaxın əlaqələrə malik olan bir alim kimi bunu necə dəyərləndirirsiniz?
- Azərbaycan dövləti türk dövlətləri arasında sənətə, mədəniyyətə, ədəbiyyata, aşıq sənətinə, folklora, eləcə də sənətin digər qollarına çox böyük önəm verən, onların inkişafı üçün dəstək göstərən bir ölkədir. Özü də bu qayğı siyasətinin təməli yeni qoyulmayıb, bu, illərdən bəri davam edən bir siyasət olub. Azərbaycan dövləti, Azərbaycan xalqı bir sıra mühüm məsələlərdə Türk dünyası üçün örnək olub. Bu həm siyasət, həm dövlətçilik, həm mədəniyyət, həm elm, həm də digər sahələrdə belədir. Siyasətə baxsaq görərik ki, Türk dünyasında ilk müstəqil respublika Azərbaycanda qurulub, qadınlara birinci dəfə səs vermək hüququ sizin ölkənizdə gerçəkləşib. Azərbaycanda 1918-ci ildə Cümhuriyyət qurulub. Bu il Cümhuriyyətin 100 illiyini böyük sevgi və fəxarətlə qeyd edirik. Bu, mədəniyyət, elm baxımından da belədir. Mən Türkmənistanda, Özbəkistanda, Qırğızıstanda bir neçə il işləmişəm. Tanış olarkən gördüm ki, onlarda musiqi məktəblərinin, konservatoriyaların qurulmasında Azərbaycan mütəxəssisləri böyük rol oynayıblar. Hətta deyərdim ki, o respublikalarda bu işi azərbaycanlı alimlər, bəstəkarlar, musiqiçilər qurub. Aşıq sənətinə gəlincə, Azərbaycan tarixən aşıq sənəti ənənələrinin mərkəzi olub, bu gün də missiyanı uğurla daşıyır. Azərbaycan deyəndə mən bura Marağanı, Ərdəbili, Urmiyanı, Dərbəndi, Güney Anadolunu, Qarsı, Sivası və s. aid edirəm. Bu bölgə tamamilə Azərbaycan mədəniyyəti üzərində pərvəriş tapıb. Bu səbəbdən də Azərbaycan həmişə öndər olub. Azərbaycan xalqı bütövlükdə milli mədəniyyətə, aşıq sənətinə dərin rəğbətlə yanaşır. Türk dünyasının öndəri olmaq haqqı Azərbaycanındır. Dədə Qorqud hekayələri bu coğrafiyadan Türk dünyasına, eləcə də bəşəriyyətə yayılıb. Dədə Qorqud coğrafiyası tamamilə Azərbaycanı əhatə edir. Azərbaycana rəhbərlik etmiş Heydər Əliyev Dədə Qorqud irsinə çox yüksək dəyər verərək, bu möhtəşəm abidənin 1300 illik yubileyinin keçirilməsini reallaşdırmışdı. Onun dövründə aşıq sənətinə, folklora, bu sahədə araşdırmaların genişləndirilməsinə böyük önəm verilirdi. Bu gün isə İlham Əliyevin rəhbərlik etdiyi Azərbaycan Hökuməti də bu sahədə çox çevik bir siyasət yürüdür. Bu da, sözsüz ki, bizi sevdindirir.
- Əli bəy, Siz Azərbaycanla, bizim folklorla, aşıq sənəti ilə sıx bağlı olan elm adamısınız. Dəfələrlə Azərbaycanda olmusunuz. Yeni gəlişinizdə ölkəmizi necə gördünüz?
- İlk dəfə Azərbaycana 1987-ci ildə gəldim. Onda hələ Sovetlər Birliyi dağılmamışdı, Azərbaycan bağımsızlıq əldə etməmişdi. O vaxt Ermənistanı, Gürcüstanı, Dağıstanı gəzdik və Azərbaycanda 71 gün qonaq qaldım. Burada olduğum müddətdə Mikayıl Azaflıdan tutmuş, Xalq şairi Bəxtiyar Vahabzadəyə qədər çox böyük sənətkarları tanıdım, gördüm. Azərbaycan aşıqlarını dinlədikdən sonra Türkiyə aşıqlarını dinləyə bilmədim.
- Bu nə ilə bağlı idi? Bu, aşıq sənətinin burada daha mükəmməl şəkildə inkişafı ilə bağlıydı, yoxsa başqa səbəbi vardı?
- Burada aşıqların bu sənətin ənənələrini daha yaxşı şəkildə yaşatmaları, eləcə də aşıqlıqla bağlı bütün məqamları bilmələri, sənəti olduğu kimi icra etmələri məni cəlb etdi. Ozan sənətinin inkişafına görə Azərbaycan türk toplumunun önündə dayanır. Türkiyədə də böyük ozanlarımız var, ancaq orada ozanlarımız dövlət dəstəyi görmür. Yəni ozanların fəaliyyətinə rəsmi qurumlar heç bir dəstək vermir, ozanlar özləri özlərinə dayaq olurlar. Ancaq Azərbaycanda aşıq sənətini dövlət də dəstəkləyir, çeşidli qurumlar da.
Azərbaycana ilk gəlişimin üstündən 31 il keçir, bu illər ərzində Azərbaycan çox inkişaf edib, yaxşı mənada dəyişib, gözəlləşib. Bu məni ürəkdən sevindirir. Azərbaycanı həmişə inkişaf etmiş bir ölkə kimi görmək istəmişəm. Şükür, bunun şahidinə çevrildim.
- Əli bəy, Azərbaycanın Dağlıq Qarabağ kimi böyük bir problemi var. Bir türk aydını, alimi kimi Dağlıq Qarabağ münaqişəsi haqqında fikrinizi bilmək istəyirəm...
- Qarabağ içimizdə bir yaradır (ağlayır)... Qarabağdan danışanda qəhər məni boğur, göz yaşlarımı saxlaya bilmirəm. Bu elə bir ağrıdır ki, onu ürəkdə daşımaq çox çətindir.
Qarabağ probleminin həllinə nail olmaq üçün çox şüurlu, məqsədyönlü şəkildə çalışmağımız lazımdır. Dağlıq Qarabağın hər yerində, o cümlədən də ermənilər tərəfindən Xocalıda törədilən qətliamlar bizi ağrıdır. Ancaq çox istəyirəm ki, dünya birliyi nəhayət ki, bu qətliamları törətdikləri üçün ermənilərdən haqq-hesab sorsun. Digər bir tərəfdən də, hesab edirəm ki, ermənilər Dağlıq Qarabağ məsələsində hansısa böyük güclərin əlində bir alətdir, maşadır. Bu problemi istəyənlər onları əllərində bir alətə çevirib. Dağlıq Qarabağ probleminin yaranmasında böyük güclərin marağı olub. Ermənilərin arxasında duran böyük güc Rusiyadır. Ermənilərə dəstək olan dövlətlərdən biri də Fransadır. Mən təxminən 6 il Fransada işləmişəm. Fransızların ermənilərə verdikləri dəstəyi öz gözlərimlə gördüm. Onlar erməniləri irəli atıb Azərbaycan xalqına zülm etdirirlər. Hətta təəssüf ki, müsəlman dediyimiz bəzi qonşu ölkələr də ermənilərdən öz dəstəklərini əsirgəmirlər. Mən başqa xalqlara deyil, üzümü erməni xalqına tutub deyirəm ki, sizin dünyada edə biləcəyiniz bir doğru hərəkət varsa, o da türklərdən üzr istəyib, torpaqları qaytarıb, bizlərlə qonşuluğunuzu sülhlə davam etdirməyiniz olardı. Türkiyədə erməni əsilli Hrant Dink adlı bir jurnalist vardı, o, açıq şəkildə deyirdi ki, bizi avropalılar aldadıb bu işə vadar etdilər. Sonra da bu sözə görə o jurnalisti öldürdülər. Ermənilər torpaqları qaytarmalıdır. Azərbaycan Hökumətinin apardığı siyasəti çox ciddi şəkildə izləyirəm, çox uğurlu, məqsədyönlü siyasət aparır. ATƏT-in Minsk Qrupunun Dağlıq Qarabağ probleminin həllində hər hansı bir iş görəcəyinə inanmıram. Bu gün türk birliyi Azərbaycana böyük dəstək verir. Çox şükürlər olsun, Sovetlər Birliyi dağıldıqdan sonra buradakı başqa türk respublikaları da müstəqillik əldə etdilər. Türkiyə Cümhuriyyəti də daxil olmaqla, bu gün güclü bir türk birliyi var və onlar bir-birinə dayaq olurlar. Qazaxın, özbəyin, türkmənin və digər türk xalqlarının birliyi nəticəsində Türkiyənin də, Azərbaycanın da etibarı artdı. Türk birliyi güclü işləyərsə və birliyini qoruyub saxlaya bilərsə, çox böyük işlər görə biləcəyik, Dağlıq Qarabağ probleminin də həllinə nail olacağıq. Hazırda çox böyük işlər görülür, bütün sahələrdə layihələr həyata keçirilir. Əminəm ki, biz bu birliyin gələcəkdə daha uğurlu işlərinin şahidi olacağıq.
İradə SARIYEVA
