Aida İsmayılova: “Qısa bir zamanda abidələrin qeydiyyata alınmasını yekunlaşdırmaq və onların mühafizəsini təşkil etmək əsas məsələ olmalıdır” Fariz Hüseynov: “Həmin 1500-1700 abidənin siyahısı hazırlanıb və yaxın vaxtlarda Nazirlər Kabinetinin qərarı ilə onlar da siyahıya salınacaq”
Ölkəmizdə daşınmaz tarix və mədəniyyət, eləcə də arxeoloji abidələrin bərpası, qorunması ilə bağlı işlər görülsə də, təəssüf ki, son 17 ildir onların reyestri həyata keçirilmir.
Bildiyimiz kimi, Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının (AMEA) Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutunun Azərbaycanın müxtəlif bölgələrində təşkil etdiyi ekspedisiyalar zamanı saysız tarixi, arxeoloji abidə aşkar edilib. Bu abidələrin isə hələ heç biri dövlət reyestrinə alınmayıb. Mütəxəssislərin bildirdiyinə görə, sonuncu dəfə ölkəmizdə daşınmaz tarix və mədəniyyət, eləcə də arxeoloji abidələr 2001-ci ildə reyestrə salınıb, onların siyahısı tərtib edilib.
Məlum olduğu kimi, Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 2013-cü il 28 dekabr tarixli Sərəncamı ilə “Daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin bərpası, qorunması, tarix və mədəniyyət qoruqlarının fəaliyyətinin təkmilləşdirilməsi və inkişafına dair 2014-2020-ci illər üzrə Dövlət Proqramı” təsdiq edilib.
Azərbaycanda daşınmaz tarix və mədəniyyət, eləcə də arxeoloji abidələrin reyestrinin hələ də hazırlanmamasına münasibət bildirən tarixçi-arxeoloq Aida İsmayılova “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bildirdi ki, istər tarix və mədəniyyət, istərsə də arxeoloji abidələrin yeni reyestrinin həyata keçirilməsi çox vacib məsələdir. İndiyə qədər bu məsələyə barmaqarası münasibət olduğunu qeyd edən A.İsmayılovanın bildirdiyinə görə, abidələrin qeydiyyata alınmamasının bir neçə səbəbi var. “Fikrimcə, bu işin səbəbləri daha çox subyektivdir. Hər halda, mən belə düşünürəm. Bu daha çox tarixi abidələrə qarşı biganəliklə, laqeyd münasibətlə bağlıdır. Onu da vurğulayım ki, qeydiyyata alınan abidələrin də çoxu baxımsız haldadır. 2001-ci ildən xeyli zaman keçib, halbuki, bu işlər çoxdan öz həllini tapmalı idi. Mövcud problem daha çox bu işlərə məsul şəxslərin işlərini layiqincə yerinə yetirməməsindən qaynaqlanır. Bu sahədə işlər çox zəif gedir. Sözsüz ki, burada obyektiv səbəblər də olmamış deyil. Ancaq düşünmürəm ki, bu illər ərzinə bu qədər zəif iş getsin. Demək ki, məsələyə laqeyd münasibət var”.
A.İsmayılova bildirir ki, tez bir zamanda abidələrin qeydiyyata alınması işlərinə start verilərsə, bunun gələcəkdə çox müsbət nəticələri ola bilər, əks halda, qeydiyyata alınmayan abidələrimiz daha çox “qara arxeologiya”nın qurbanına çevrilə bilər. Tarixçi-arxeoloqun sözlərinə görə, son dövrlər aşkarlanan abidələrə laqeyd münasibət isti münasibətlə əvəzlənməlidir: “Qısa bir zamanda abidələrin qeydiyyata alınmasını yekunlaşdırmaq və onların mühafizəsini təşkil etmək əsas məsələ olmalıdır. Qeydiyyatda olan qoruqların və abidələrin qorunması məsələsinə də təkrar baxılmalıdır. Əksər abidələrdə plakat vurublar və bununla da işlərini bitmiş hesab ediblər. Abidələrin çoxuna gedən yolların da vəziyyəti yaxşı deyil. Bir çox halda ora gedib çıxmağa da çətinlik yaranır. Təbii ki, abidə bilinmir, tanınmır. Bu da kimlərinsə işini asanlaşdırır, “qara arxeologiya”ya yol açır. Qeydiyyata alınıb qorunmaması da o abidələrin dağılmasına, yenə də yağmalanmasına gətirib çıxarır. Bölgələrdə əhali arasında abidələrin qorunması ilə bağlı seminarlar da təşkil olunmalıdır. Bir çox halda, insanlarımız bu abidələrin əhəmiyyətini başa düşmürlər, onlar abidələrə “daş yığını” kimi baxırlar”.
Mədəniyyət Nazirliyi yanında Mədəni İrsin Qorunması, İnkişafı və Bərpası üzrə Dövlət Xidmətinin mətbuat xidmətinin rəhbəri Fariz Hüseynov isə “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, hazırda daşınmaz tarix və mədəniyyət, eləcə də arxeoloji abidələrin siyahıya alınması prosesi gedir. F.Hüseyovun sözlərinə görə, artıq 1500-1700 sayda abidə siyahıya alınıb və təsdiq olunması üçün Nazirlər Kabinetinə təqdim ediləcək: “Sonuncu dəfə daşınmaz tarix və mədəniyyət, eləcə də arxeoloji abidələrin reyestri 2001-ci ildə olub. Bizim qurum tərəfindən yeni monitorinqlər aparılıb və təxminən 1500-1700 yeni abidənin olduğu müəyyən edilib. Yəni onlar o vaxt qeydiyyata alınmayan abidələrdir. Həmin 1500-1700 abidənin siyahısı hazırlanıb və yaxın vaxtlarda Nazirlər Kabinetinin qərarı ilə onlar da siyahıya salınacaq”.
İradə SARIYEVA
