Azərbaycan mədəniyyət və incəsənətində rəsm qalereyaları xüsusi yer tutsa da, təəssüf ki, bu gün onların təbliğatı, tanıdılması çox aşağı səviyyədədir. Bir çox hallarda belə təəssürat yaranır ki, milli incəsənətimizin bu sahəsi yaddan çıxıb, unudulub. Bu özünü əsasən də regionlarda fəaliyyət göstərən rəsm qalereyalarının timsalında büruzə verir.
Bölgələrdə fəaliyyət göstərən rəsm qalereyalarının mövcud vəziyyəti haqqında bəzi rəsmi qeydləri nəzərə almasaq, sənətşünasların, ekspertlərin hansısa yazılarına rast gəlinmir. Bu gün bölgələrdə, rayonlarda olan rəsm qalereyalarının vəziyyəti ciddi suallar doğurur. İndi sanki bu sahə tamamilə unudulub. Bir məqamı da xatırladaq ki, vaxtilə bölgələrdə fəaliyyət göstərən rəsm qalereyaları daha çox müzakirə olunurdu. Keçən əsrin 90-cı illərinin əvvəllərində ölkədəki qarışıq vəziyyətdən sui-istifadə edən qüvvələr rayon tarix-diyarşünaslıq muzeylərinin və rəsm qalereyalarının qiymətli eksponatlarını, ekspozisiyada olan əsərlərin böyük hissəsini oğurlayıb aparmışdılar. Nə qədər rəsm əsərləri rayonların rəsm qalereyalarından çıxarılıb aparılıb. Bu barədə vaxtilə mediada da çox kəskin yazılar yer alıb. Yəni vaxtilə bu qalereyalardan qiymətli sənət əsərləri yoxa çıxarılıb, xaricə satılıb və sair. Bu gün bölgələrdə də çox istedadlı rəssamlar var, onların əsərləri o qalereyalara yol tapırmı? Bu sahədə ciddi kadr problemi vardı, o necə həll olunur?
Ekspertlərin məsələyə yanaşması belədir ki, vaxtilə bölgə qalereyalarının ekspozisiyası talan edilib və sonradan onların yerini doldurmaq üçün dövlət maliyyəsi hesabına yeni rəsm əsərləri alınaraq o qalereyalara qoyulub. Bununla belə, Mədəniyyət Nazirliyinin keçmiş məmurları rəsm qalereyalarına yeni əsərlər almaq adı ilə külli miqdarda vəsait mənimsəyib. Bunu da ekspertlər deyir. Onların fikrincə, bölgə qalereyalarında yerli rəssamların əsərləri rayon icra hakimiyyətləri, regional mədəniyyət idarələri tərəfindən alınmalı və qalereyalara verilməlidir. Bizdə isə hamı oturur və gözünü Mədəniyyət Nazirliyinə dikir ki, nazirlik pul ayırsın və rəsm əsərləri alınsın. Ekspertlərə görə, bu, rayon rəhbərliyi tərəfindən həll olunmalıdır.
“Mən qalereya məsələsi ilə bağlı keçmiş mədəniyyət nazirinə rəsmi müraciət etmişdim, lakin reaksiya olmadı”
Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının sədri Oqtay Əliyev bizimlə söhbətində bildirdi ki, rayon icra hakimiyyətləri, mədəniyyət idarələri rəsm qalereyalarına maraq göstərmirlər, qalereyalara adi bir qurum kimi baxırlar, halbuki belə olmamalıdır. “Bir çox yerlərdə rayon icra hakimiyyətləri, mədəniyyət idarələri bu sahəyə elə də diqqət göstərmirlər. İnzibati idarəçilik olmasa, dövlət rəsm qalereyalarına bir az sərbəstlik verilsə daha yaxşı olar. Yəni onların monopoliyadan uzaq olması müsbət olardı. Sənət, mədəniyyət həmişə sərbəst olmalıdır, monopoliyaya alınmamalıdır. Monopoliyadan uzaq olmalıdır”.
O.Əliyev hesab edir ki, əslində qalareyalar rayonların güzgüsü olmalıdır. “Bilirsiz ki, Azərbaycan dövlət rəsm qalereyaları Mədəniyyət Nazirliyinin tabeliyindədir və Azərbaycanda 30-dan çox rayonu əhatə edir. Yəni Azərbaycanın 30-dan çox rayonunda dövlət rəsm qalereyaları mövcuddur. Onlar çoxdan fəaliyyət göstərirlər və bu qalereyaların vəziyyətini həm qənaətbəxş, həm də qeyri-qənaətbəxş saymaq olar. Bunların vəzifəsi yerli rəssamları qalereyalara cəlb etmək, onların əsərlərini işıqlandırmaq, sərgilərini təşkil etmək, sonra ümumrespublika sərgilərində iştirakına imkan yaratmaq, dünyaya çıxarmaq və sairdir. Yəni dövlət rəsm qalereyalarının işi yerlərdə, kəndlərdə, rayonlarda yaşayan rəssamları arayıb üzə çıxarmaqdır. Demək olar ki, bu işlər gedir. Rayonlar arasında fəaliyyəti qənaətbəxş olar rəsm qalereyaları da, zəifləri də var. Sürətlə mədəniyyəti təbliğ etmək baxımından geridə qalanlar da yox deyil. Mənim bir çox qalereyalarla əlaqəm var. Çünki sənətlə bağlı bu işlə maraqlanıram. Elə rayonlar var ki, orada əvvəldən baza olub və onlarda bu sahədə inkişaf yaxşıdır. Məsələn, buna misal olaraq Neftçala rayon Dövlət Rəsm Qalereyasını göstərə bilərəm. Onun fəaliyyətini daim izləyirəm. Sumqayıt Dövlət Rəsm Qalereyasında da vəziyyət yaxşıdır. Bizi də tez-tez tədbirlərə dəvət edirlər. Qazax Dövlət Rəsm Qalereyasının vəziyyəti qənaətbəxşdir. Başqa rayonlarda da bu cür qalereyalar var. Eyni zamanda çətinlikləri olan qalereyalar da yox deyil. Çətinliklər ondan ibarətdir ki, yerli rəssamlara o qədər də imkan yarada bilmirlər, onların əsərlərini hərdən sərgiləndirsələr də, satış məsələsində onlara kömək edə bilmirlər. Ümumilikdə götürdükdə, bütün rayonlarda vəziyyət belədir. Rəssamların əsərlərinin satış sərgiləri çox pis təşkil olunur, yaxşı təşkil olunmur. Ona görə də rəssamlar əziyyət çəkir. Amma istedadlı rəssamlar çoxdur. Elə rəssamlar var ki, maddi baxımdan material almağa belə imkanı olmur. Dövlət rəsm qalereyalarının özlərinin də elə böyük fondu yoxdur.Yəni bu sahədə axsama var. Dövlət rəsm qalereyalarının işi yalnız rəssamların əsərlərini sərgiləməkdən ibarət deyil. Bununla yanaşı rayonlarda müxtəlif sahələrdə keçirilən tədbirlər qalereyalarda da keçirilirdi. Əlavə etmək olar ki, pandemiya ilə bağlı bəzi ləngimələr, problemlər vardı, dövlət rəsm qalereyalarının da fəaliyyəti dayandırılmışdı. Son zamanlar icazə verilib. Rəsm qalereyaları yenidən fəaliyyətlərini bərpa ediblər. Yeni mədəniyyət naziri gəlib, bu istiqamətdə çalışmalar gedir. Amma əvvəllər bu sahədə çox çatışmazlıqlar olub, hər şey pərakəndə şəkildə gedib. Dövlət rəsm qalereyalarında yerli rəssamlarla yanaşı Azərbaycanın tanınmış rəssamlarının əsərlərinə də yer verilir. Rayonların əhalisi rəsm qalereyalarına gəlir, tanış olurlar, öz fikirlərini bildirirlər. Rayonlarda yaşayan insanların bədii-estetik zövqünün formalaşmasında rəsm qalereyalarının rolu böyükdür. Məktəblilər, bağça uşaqları o sərgilərdə tez-tez iştirak edirlər”.
O. Əliyevin sözlərinə görə, elə rayonlar, elə şəhərlər var ki, orada dövlət rəsm qalereyası yoxdur, halbuki hər yerdə olmalıdır: “Elə rayon var ki, 200 min nəfərə yaxın əhalisi var, amma orada dövlət rəsm qalereyası yoxdur. Məsələn, Sabirabad rayonunda dövlət rəsm qalereyası yoxdur. Sabirabadda istedadlı insanlar çoxdu, mənim onlarla əlaqələrim var. O rəssamlar öz çəkdikləri əsərləri heç kəsə göstərə, üzə çıxara, sərgidə təqdim edə bilmirlər. Sabirabad rayonunun 200 min nəfərə yaxın əhalisi var, amma orada dövlət rəsm qalereyası yoxdur. Mən qalereya məsələsi ilə bağlı keçmiş mədəniyyət nazirinə rəsmi müraciət etmişdim, lakin reaksiya olmadı. Eyni zamanda Sabirabad rayon İcra Hakimiyyətinin başçısına da müraciət etmişdim ki, oradakı istedadlı adamlar itib-batır, onların istedadlarının üzə çıxarılması üçün şərait yaradılsın, Sabirabad rayonunda dövlət rəsm qalereyası açılsın. Təəssüf ki, buna heç bir reaksiya verilmədi. Amma ümid edirəm, yeni mədəniyyət naziri bu məsələni nəzərə alacaq. Rayondakı istedadlı insanlar orada dövlət rəsm qalereyası olmasını çox arzulayırlar. Bu olmadıqda isə rayonlarda istedadlı insanlar itib-batır. Onlarla maraqlanan olmur. Sabirabad rayon İcra Hakimiyyətinə və keçmiş mədəniyyət nazirinə etdiyim müraciətə çox səthi yanaşıblar. Baxmayaraq ki, əhalisinin sayı Sabirabaddan qat-qaz az olan rayonlarda Azərbaycan Dövlət Rəsm qalereyaları fəaliyyət göstərir, amma Sabirabadda yox”.
Mədəniyyət Nazirliyindən aldığımız məlumata görə isə, regionlarda fəaliyyət göstərən rəsm qalereyalarının fəaliyyətinin təkmilləşdirilməsinə həsr olunmuş iclas keçirilib. Mədəniyyət nazirinin müavini Sevda Məmmədəliyeva iclasda rəsm qalereyaları ilə bağlı ardıcıl şəkildə maddi-texniki bazanın möhkəmləndirilməsi, kadr siyasətinin düzgün aparılması, maarifləndirmə istiqamətində tədbirlərin həyata keçirildiyini, Nazirlik tərəfindən rəsm qalereyalarında saxlanılan Azərbaycan rəssamlarının yaratdığı yüksək bədii və tarixi əhəmiyyətə malik əsərlərin qorunması, respublika və beynəlxalq sərgilərdə nümayişi, qalereyalarda müxtəlif tədbirlərin keçirilməsi, əməkdaşların və rəhbər işçilərin kadr-peşə hazırlığının artırılması istiqamətində lazımi işlərin həyata keçirilməsi ilə bağlı müvafiq layihələrin hazırlandlğını, həmçinin rəsm qalereyalarına peşəkar kardların yetişdirilməsi və ümumi fəaliyyətin təkmilləşdirilməsi istiqamətində yol xəritəsinin hazırlandığını qeyd edib.
İradə SARIYEVA
