Professor Qasım Hacıyevin tədqiqatlarında Qarabağ regionunun şəhərsalma mədəniyyəti, xüsusən Bərdə şəhərinin tarixi aparıcı yer tutur. Alim "Bərdə şəhərinin tarixi (e.ə. III əsr – b.e. XVIII əsri)" adlı təməl monoqrafiyasında Bərdənin Qafqaz Albaniyasının paytaxtı və mühüm ticarət-sənətkarlıq mərkəzi kimi inkişaf dinamikasını arxeoloji və yazılı mənbələr əsasında təhlil etmişdir.
Tədqiqatçı göstərir ki, Qarabağın mərkəzi şəhərləri Azərbaycanın ümumi urbanizasiya prosesinin və dövlətçilik ənənələrinin mühüm halqasını təşkil etmişdir
Q.Hacıyev Qarabağın yalnız siyasi tarixini deyil, onun maddi və mənəvi mədəniyyətini də hərtərəfli işıqlandırmışdır. Onun "Qarabağın maddi və mənəvi mədəniyyəti" əsərində regionun arxeoloji abidələri, memarlıq nümunələri, eləcə də etnoqrafik xüsusiyyətləri monoqrafik müstəvidə tədqiq olunur.
Bundan əlavə, tədqiqatçı Qarabağın hərb tarixi və bu torpaqdan çıxmış görkəmli şəxsiyyətlərin fəaliyyətini də diqqətdə saxlamışdır. "Qarabağlı hərbçilər" əsəri XVIII əsrdən XX əsrin əvvəllərinədək Azərbaycanın hərbi elitasında Qarabağ nümayəndələrinin oynadığı mühüm rolu ortaya qoyur.
Professor Q.Hacıyevin elmi irsinin önəmli bir hissəsi Qarabağla bağlı saxtalaşdırmalara və ərazi iddialarına qarşı elmi kontr-hücum xarakteri daşıyır. Alim "Heydər Əliyevin Dağlıq Qarabağa erməni iddialarına qarşı mübarizəsi" monoqrafiyasında münaqişənin tarixi köklərini və ulu öndərin siyasi-diplomatik fəaliyyətini sistemləşdirmişdir.
Q.Hacıyevin ulu öndər Heydər Əliyevin həyatı, zəngin dövlətçilik fəaliyyəti, eləcə də Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün qorunması və bərpası istiqamətində apardığı məqsədyönlü siyasətə həsr olunmuş "Heydər Əliyev və Azərbaycan Republikasının ərazi bütövlüyü" monoqrafiyası Ümummilli Lider Heydər Əliyevin hakimiyyətdə olduğu müxtəlif dövrlərdə respublikamızın ərazi bütövlüyünün təmin olunması, o cümlədən torpaqlarımızın qorunması ilə bağlı həyata keçirdiyi strateji tədbirlər və siyasi-ideoloji əsaslar geniş təhlil olunmaqla bərabər elmi ictimaiyyət və tədqiqatçılar üçün nəzərdə tutulmuş dəyərli tədqiqat əsərində Qarabağın Azərbaycanın əzəli və əbədi ərazisi olması və onun işğaldan azad olunması uğrunda gedən mübarizə öz əksini tapmışdır.
Professor Q.Hacıyevin son dövr yaradıcılığında Qarabağ və ətraf rayonların işğalı zamanı dağıdılmış şəhərsalma və memarlıq abidələrinin bərpasının böyük əhəmiyyətindən bəhs etmişdir. Alim öz əsərlərində işğal dövründə Ağdam, Füzuli, Cəbrayıl, Zəngilan, Qubadlı və Şuşada məhv edilmiş məscidləri, muzeyləri, karvansaraları və yaşayış məhəllələrinin tarixini beynəlxalq elmi ictimaiyyətə təqdim etmişdir.
Eyni zamanda, "Qarabağ: suallar və faktlar" və "Vladimir Kazimirovun 'Qarabağa sülh' arzusu və əsl niyyəti" kimi əsərlərdə tarixi faktlar əsasında separatçılıq ideologiyasının mahiyyəti ifşa olunur.
Alim Qarabağ tarixinin gənc nəslə çatdırılması məqsədilə ümumtəhsil məktəbləri üçün "Qarabağ tarixi" dərs vəsaitlərinin və proqramlarının həmmüəllifi və müəllifidir. Bu dərsliklər məktəblilərdə Qarabağın Azərbaycanın ayrılmaz hissəsi olması barədə sistemli elmi biliklərin formalaşmasında müstəsna rol oynamışdır.
Nəticə etibarı ilə onu qeyd edək ki, professor Qasım Hacıyevin tədqiqatlarında Qarabağ mövzusu yalnız regional tarix kimi deyil, ümumazərbaycan tarixinin, dövlətçiliyinin və mədəniyyətinin ayrılmaz hissəsi kimi araşdırılmışdır. Onun monoqrafiyaları, dərsliyi və elmi məqalələri Qarabağın qədim və orta əsrlər tarixinin, eləcə də müasir siyasi problemlərinin öyrənilməsində mühüm elmi mənbə rolunu oynayır.
Rizvan QARABAĞLI
Memarlıq üzrə fəlsəfə doktoru, dosent
