Ermənistan parlamenti Erməni Apostol Kilsəsindəki "böhranı araşdırmaq" məqsədilə yaradılmış istintaq komissiyasının tərkibini müəyyənləşdirib. Komissiyada 11 deputat olacaq: 7-si hakim "Vətəndaş müqaviləsi", 3-ü "Güclü Ermənistan", 1-i isə "Ermənistan" fraksiyasından. Müxalifət fraksiyalarının nümayəndələri səsvermədə iştirak etməyəcəklərini əvvəlcədən açıqlasalar da, komissiyada onların yerləri saxlanılıb.
Komissiya kilsə daxilindəki fəaliyyətlərlə bağlı mümkün qanun pozuntularını, maliyyə şəffaflığını, vergi öhdəliklərini, kilsə əmlakının hüquqi statusunu və Milli-Kilsə Məclisinin çağırılması məsələlərini araşdıracaq. Hakim "Vətəndaş müqaviləsi"nin deputatı Arman Yeqoyan bildirib ki, Erməni Apostol Kilsəsinin Konstitusiya və qanunvericiliklə xüsusi statusu olduğundan, bu statusa uyğun məsuliyyət mexanizmləri də olmalıdır.
Komissiya oktyabrın 2-də yaradılıb. Bu addım Baş nazir Nikol Paşinyanla Erməni Apostol Kilsəsinin rəhbərliyi arasında uzun müddətdir davam edən qarşıdurmanın fonunda atılıb. Paşinyan daha əvvəl katolikos II Qareginin kilsəni "ələ keçirdiyini" iddia edib və kilsənin idarəetmə sistemində qanunvericilik dəyişikliklərinin zəruri olduğunu bildirib.
Sentyabrın 24-də Paşinyanın tapşırığı ilə kilsədəki böhranla bağlı hökumət hesabatı da açıqlanıb. Müqəddəs Eçmiədzin bu hesabatı konstitusiyaya və qanunlara zidd, kilsənin daxili işlərinə siyasi müdaxilə kimi qiymətləndirib.
Ermənistan parlamentində "Güclü Ermənistan" və "Ermənistan" fraksiyaları əvvəlcədən bu komissiyanın səsverməsində iştirak etməyəcəklərini və onun tərkibinə daxil olmayacaqlarını açıqlasalar da, son nəticədə hər iki fraksiyaya komissiyada yer ayrılıb. Bu ziddiyyət necə izah olunur? Müxalifət bu komissiyada iştirak etmədiyini bəyan etdiyi halda, onların nümayəndələrinin tərkibə daxil edilməsi hansı hüquqi və siyasi mexanizmə əsaslanır?
Akif Nağı: "Paşinyan üçün müqəddəs və toxunulmaz heç nə qalmayıb"
Politoloq Akif Nağı məsələ ilə bağlı "Bakı-Xəbər" qəzetinə açıqlamasında bildirib ki, Paşinyan müxtəlif istiqamətlərdə hücuma keçir və mövqeyini möhkəmləndirməyə çalışır: "Heç nədən çəkinmir. Paşinyan üçün müqəddəs və toxunulmaz heç nə qalmayıb. Hakimiyyətini möhkəmləndirir və bunun üçün hər şeyin üzərindən addımlayıb keçir.
Uzun müddətdir, 100-200 ildir Ermənistanda belə hesab edirdilər ki, kilsəyə heç kim əl qata, ona toxuna bilməz. Paşinyan bu stereotipi də sındırdı və sındırır. O göstərmək istəyir ki, hər kəs qanun qarşısında cavab verməlidir.
Doğrudan da, kilsənin xüsusi statusu var. Bu da onların keçmişi və tarixi ilə bağlıdır. Kilsə bu toplumu qoruyub, saxlayıb, onu ətrafında birləşdirib, istiqamətləndirib, ideya verib və müdafiə edib. Ona görə də kilsənin erməni cəmiyyətində, hər bir erməninin həyatında, kökündə və əcdadlarında xüsusi rolu olub. Bunu onlar yaxşı bilirlər.
Paşinyan kilsənin həqiqi iç üzünü ortaya çıxarmaq üçün çox əziyyət çəkib. Çünki bura oğru-quldur yığıncağıdır. Bunlar nə millət, nə xalq, nə də dövlət üçün düşünürlər, yalnız özlərini düşünür və haradansa tapşırıqlar alırlar. Elə buradan da görünür ki, onların aldığı tapşırıqlar Rusiyadandır. Rusiyanın əmrlərini yerinə yetirirlər.
Paşinyan indi onların qarşısını almaq, bu məsələni bitirmək istəyir. Komissiya yaradır, prosesə qanuni don geyindirməyə və qanun çərçivəsində hərəkət etməyə çalışır. Yoxlasınlar, baxsınlar. Əgər doğrudan da bunların gizlətməli bir şeyləri, cinayətləri yoxdursa, onda nədən qorxurlar ki komissiya yaransın və araşdırma aparılsın? Deməli, orada çoxlu nəzərə çarpmayan və üzə çıxa biləcək hallar var ki, onların aşkar olunmasından ehtiyat edirlər.
Vaxt var idi, XX əsrin əvvəllərində Erməni Kilsəsi yenə də tam şəkildə nəzarətsiz bir quruma çevrilmişdi. Heç kim ora daxil ola bilmirdi və həmin kilsə o vaxtlar terror yuvasına, çirkli pulların yuyulmasına və əldə edilməsinə, ən eybəcər hallara məkan olmuşdu, hətta silah anbarına çevrilmişdi. Bunu II Nikolay gördü. Bu məsələ haqqında ona məlumat verdilər. Dəhşətə gəldi ki, dövlətin içərisində bunlar dövlət yaradıblar. Kilsənin bütün hüquq və imtiyazlarını əlindən aldı. Əmlaklarının böyük hissəsinin müsadirə olunması haqqında qanun verdi. Onlar da II Nikolaya qarşı sui-qəsd və terror hərəkətlərinə başladılar. Ən çox nifrət etdikləri şəxs II Nikolay idi.
İndi də həmin situasiyadır. Paşinyan buna qarşıdır. Paşinyan doğrudanmı erməni kilsəsinin xüsusi roluna nöqtə qoya biləcək?
Yeri gəlmişkən, onların kilsəsinə "Apostol Kilsəsi" deyirlər. Mən ermənilərlə diskussiyalarda, sosial şəbəkələrdə dəfələrlə deyirəm: "Haysınız? "Ermənistan Apostol kilsəsi" hansı apostolun iştirakı ilə, hansı apostolun xeyir-duası ilə yaradılıb? Hansı apostolun xeyir-duası ilə yaranıb erməni kilsəsi?"
Bəzi mənbələrə görə, Faddey regiona gəlmişdi. Faddeyi də Azərbaycan ərazisində, Urmiya gölü sahillərində Zərdüşt dininə sitayiş edən soydaşlarımız, əcdadlarımız öldürüblər. Ondan sonra onun şagirdi Yelisey Qüdsə getmiş, orada apostollardan xeyir-dua almış və qayıdaraq Şimali Azərbaycanda, indiki Şəki rayonu ərazisində, qədim mənbələrdə Qıs adlandırılan Kiş kəndində kiçik bir kilsənin bünövrəsini qoymuşdu. Sonra onu öldürdülər, amma kilsə artıq qurulmuşdu və həvarilərin xeyir-duası ilə yaradılmışdı.
Ermənilərdə belə bir şey yoxdur. Mən soruşuram ki, sizin kilsəniz nə vaxt olub, hansı apostol yaradıb? Ona görə də xahiş edirəm, heç kim "Erməni Apostol Kilsəsi" ifadəsini işlətməsin. Mən hər yerdə, televiziyaya gedəndə də deyirəm: bu nədir, titrlərdə “Erməni Apostol Kilsəsi” yazırsınız? Haradan oldu bu? Ermənilərin yalanlarını təbliğ etmək lazım deyil.
Ona görə də indi bu məsələni ortaya qoyublar. Paşinyan çalışır ki, müxalifət də bu prosesdə iştirak etsin. Məsələnin əleyhinə olsalar belə, müzakirələrdə iştirak etsinlər və faktları öz gözləri ilə görsünlər. Əgər ortada faktlar və cinayət faktları varsa, onları müdafiə edəcəklərsə, burada onun məqsədi müxalifəti bir daha divara dirəmək və ifşa etməkdir. Əgər faktlar ortadadırsa, onları görməzliyə vuracaq, kilsəni yenə də müdafiə edəcəklərsə, deməli, həmin cinayətlərə şərikdirlər.
Burada Paşinyanın çoxgedişli bir kombinasiyası var. Bir tərəfdən kilsəyə qarşı addımlarını davam etdirir, digər tərəfdən müxalifəti də dəvət edir ki, gəlib komissiyada iştirak etsinlər. Ona görə də, baxmayaraq ki, onlar iştirak etməyəcəklərini deyirlər, hər halda onların nümayəndələrini komissiyaya daxil edir və hansısa məqamda gəlib iştirak edə bilmələri üçün şansı saxlayır.
Ola bilsin, xaricdən, Rusiyadan onlara desinlər ki, gedin iştirak edin və komissiyanın işini pozun. Yaxud kilsə onlara desin ki, heç olmasa məlumat əldə etmək üçün gedin və orada iştirak edin. Ona görə də Paşinyan öz borcunu qanun qarşısında yerinə yetirir, onların nümayəndələrini dəvət edir və komissiyaya daxil edir.
İndi onlar iştirak edəcəklər, etməyəcəklər – hər iki halda bu, onların ziyanına ola bilər. Paşinyan özünü növbəti dəfə demokrat kimi göstərir: yəni "Mən demokratam, onlar müxalifətdir, onları dəvət etdim, onlar da iştirak edirlər. İştirak etmirlərsə, özləri bilərlər".
Beləliklə, Paşinyan həm kilsəyə qarşı işlərini görür, eyni zamanda müxalifəti də çətin vəziyyətə salmaq üçün bu cür addımlardan istifadə edir. Mən hesab edirəm ki, məqsəd bundan ibarətdir. İstənilən halda Paşinyan üstün tərəf olacaq”.
Dəniz NƏSİRLİ
