İspaniya baş naziri Pedro Sançes qəfildən növbədənkənar parlament seçkiləri elan edib. Baş nazir əvvəllər səlahiyyət müddətinin sonuna, yəni 2027-ci ilə qədər vəzifəsində qalmağı planlaşdırdığını açıqlamışdı. Sançes ölkə daxilində kirayə qiymətlərinin kəskin artması ilə başlayan kütləvi etirazlar fonunda seçicilərin əksəriyyətinin dəstəyini qazanmağa və İspaniya Sosialist İşçi Partiyasının (PSOE) mövqeyini gücləndirməyə ümid edir. Lakin Sançesin planlarının puç olacağı və növbəti hökumətin sağçı “Vox” partiyası da daxil olmaqla sağçılar tərəfindən qurulacağı ehtimalı yüksəkdir.
Baş nazir növbədənkənar seçkiləri elan edərək seçiciləri hakimiyyətdə kimi görmək istədikləri barədə diqqətlə düşünməyə çağırıb: "Siz, İspaniya xalqı, bu dövrdə hansı rolu oynamaq istədiyinizə və İspaniyanın hansı rolu oynamaq istədiyinə qərar verməlisiniz". Sançes izah edib ki, sağçı hakimiyyət tənəzzülə səbəb olacaq, sosialist hökuməti dövründə isə ölkə açıqlıq, sosial ədalət və ətraf mühit məsuliyyətinin qalası olaraq qalacaq. Baş nazirin seçiciləri öz mövqeyinə inandırmaq üçün təxminən iki ayı var. Parlamentin tərkibini müəyyən etmək üçün səsvermə 29 noyabrda keçiriləcək. Baş nazir, aşağı palata 2 oktyabrda mənzilə çıxışı yaxşılaşdırmağa yönəlmiş iki qanun layihəsini rədd etdikdən sonra parlamentin hər iki palatası (Deputatlar Konqresi və Senat) üçün erkən seçkilər elan edib. Bu qanun layihələri 2030-cu ilə qədər kirayə haqqının ödənilməməsinə görə çıxarılmaların qadağan edilməsini və kirayə qiymətlərinin tənzimlənməsini təklif edir. Müxalifət bu tədbirləri səmərəsiz hesab edir və çıxarılmaların azalması yox, daha çox tikinti tələb edir. Qanun layihələri hökumətin 87 yaşlı Marikarmen Abaskalın evdən çıxarılması ilə bağlı qalmaqala cavabıdır. O, 70 il yaşadığı Madriddəki evini tərk etmək məcburiyyətində qalıb. Abaskal aylıq kirayə haqqını ödəyə bilməyib, bu məbləğ 500 avrodan 2650 avroya yüksəlib. Onun mənzilinə sahib olan investisiya fondu təqaüdçünü məhkəmə yolu ilə evdən çıxarmaq üçün bir neçə dəfə cəhd edib. Dördüncü cəhd uğurlu olub: Abaskal evdən xərəkdə çıxarılıb və dərhal infarkt keçirərək xəstəxanaya yerləşdirilib. Vəkili daha sonra fondla razılaşma əldə edildiyini açıqlayıb. Abaskal evə qayıdacaq və yeni razılaşmaya əsasən, əvvəlki kimi, bazar kirayəsindən az kirayə haqqı ödəyəcək. Lakin bu məlumat artıq xəbər başlıqlarına çıxıb.
Qanun layihələri rədd edildikdən sonra hakimiyyət orqanları 3 oktyabrda Madrid küçələrinə 70.000 insanın çıxdığını bəyan etdi. Etirazın təşkilatçıları 500.000 iştirakçının olduğunu iddia etdilər. Nümayişçilər əllərində "ədalətli qiymətə dam örtüyü hüququ" tələb edən lövhələr və "bizdən o qədər çox şey aldınız ki, qorxumuzu aradan qaldırdınız", "bizi susdura bilməyəcəksiniz" və sair kimi xəbərdarlıqlar tutdular.
Sançes 2018-ci ildən bəri baş nazirdir və vaxtından əvvəl istefa vermək planı yox idi. Partiyadakı həmkarlarına və həyat yoldaşı Beqona Qomezə qarşı korrupsiya ittihamlarına baxmayaraq, o, müxalifətin istefa çağırışlarını qulaqardına vurdu. Rus ekspert Sergey Xenkin qeyd edib ki, erkən seçkilər məsələsi son bir neçə ildir gündəmdədir. O xatırladıb ki, 2023-cü ildə Sançesin rəhbərlik etdiyi PSOE hökumət quraraq seçkilərdə ikinci yeri tutub. Bu hökumət koalisiya idi. Onun tərkibinə sosialistlərdən daha solçu olan “Sumar” partiyası da daxil idi. Hökuməti həmçinin Kataloniya və Bask ölkəsindəki bir sıra millətçi və separatçı partiyalar da dəstəkləyirdi: "Bunlar müvəqqəti, etibarsız müttəfiqlərdir. Parlament səsverməsi zamanı bu siyasi qüvvələrin onu dəstəkləyib-dəstəkləməyəcəyi bəlli deyildi. Lakin vəziyyət son zamanlar daha da pisləşib". Hazırkı hökumətin üzləşdiyi çətinliklərdən biri hakim partiyanın yüksək vəzifəli üzvlərinə, eləcə də Sançesin həyat yoldaşına və qardaşına qarşı korrupsiya ittihamları olub. Ekspert qeyd edib ki, baş nazir üçün digər ciddi problem Seutadakı (Şimali Afrikada İspaniya anklavı) böhran olub. Həmin vaxt on minlərlə miqrant Mərakeşlə sərhədi pozub: "Mənzil məsələsi hazırda siyasi müzakirələrin mərkəzindədir. Bir çox ispaniyalı sürətlə artan əmlak qiymətlərini və qıtlığı ölkənin əsas problemi hesab edir. Əksər işləyən insanlar üçün öz evlərini almaq qeyri-mümkün bir xəyala çevrilir. Çoxları üçün hətta kirayə haqqı belə əlçatmaz hala gəlib". Buna baxmayaraq, 3 oktyabrda keçirilən etirazlar prosesdə ciddi rol oynadı. Henkin qeyd edir: "Nümayişlər diqqəti Seuta böhranından yayındırdı. Bundan əlavə, etirazlar Sançezin iki qanun layihəsinin rədd edilməsindən sonra onun mərkəz-sol hökumətini dəstəkləmək üçün keçirildi. Buna görə də baş nazir fürsətdən istifadə edib erkən seçkilər keçirmək qərarına gəldi". O bildirir ki, indi hər şey baş nazirin 2023-cü ildə olduğu kimi solçuları birləşdirib millətçi separatçı partiyaların dəstəyini təmin edə biləcəyindən asılıdır: "Sorğuların böyük əksəriyyəti hazırda sağçıların liderliyini göstərir. Xalq Partiyasının getdikcə populyarlaşan və immiqrant əleyhinə mövqe tutan “Vox” tərəfindən dəstəklənəcəyinə zəmanət verilir. Seuta böhranından sonra miqrasiya məsələsi çox kəskinləşib. İndi bir çox ispanlar bu məsələdə daha sərt mövqenin vacib olduğuna inanırlar". Lakin Sançes İspaniya siyasətinin veteranıdır. Henkin hesab edir ki, səkkiz illik hakimiyyəti dövründə o, hətta ən çətin vəziyyətlərdən belə qalib çıxmaq qabiliyyətini nümayiş etdirib: "Seçkilərdən əvvəlki həftələrdə vəziyyətin necə inkişaf etməsindən çox şey asılıdır. Ölkədəki vəziyyət sürətlə dəyişir, ona görə də gözlənilməz hadisələr istisna edilə bilməz".
Tahir TAĞIYEV
