şənbə günü, 21 noyabr 2026
     

Türkiyə maliyyəsini çökdürən 20 milyardlıq fond böhranında yüksək AKP rəsmilərinin adı çıxır...

Image


Türkiyədə 2026-cı ilin sentyabrında yaranan fond böhranı ilk baxışda bir neçə portfel idarəetmə şirkətinin problemi kimi görünürdü. Lakin hadisə qısa müddətdə yüz minlərlə investorun puluna, İstanbul birjasına, maliyyə nəzarət sisteminə və hətta hakim Ədalət və İnkişaf Partiyasının (AKP) siyasi reputasiyasına toxunan böyük böhrana çevrildi. Türkiyənin Kapital Bazarları Şurası (SPK) sentyabrın 17-də yeddi portfel idarəetmə şirkətinin 131 fondunun ləğvinə qərar verdi. Bu fondlarda 455 758 fərdi investor vardı. Fondların ümumi aktivləri isə təxminən 20 milyard dollar səviyyəsində qiymətləndirilir. Hadisələrin kökü əslində sentyabrda yox, daha əvvəlki dövrdə formalaşıb.

SPK özü bildirir ki, 2025-ci ilin son rübündə bəzi sərbəst və pul bazarı fondlarının azad dövriyyədə olan səhmləri aşağı şirkətlərdə iqtisadi və fundamental göstəricilərlə izah olunmayacaq qiymət hərəkətlərinə səbəb olduğunu müşahidə etmişdi. 2 dekabr 2025-ci ildə Maliyyə Sabitliyi Komitəsində məsələ müzakirə olunmuş, daha sonra yeni qaydaların hazırlanmasına başlanmışdı. Mexanizm sadə, amma təhlükəli idi. Bəzi fondların az likvid, yəni bazarda az alınıb-satılan səhmlərdə böyük mövqelər topladığı iddia olunur. Fond həmin səhmləri aldıqca qiymət qalxırdı. Qiymət artdıqca fondun göstərdiyi gəlirlilik yüksəlirdi. Yüksək gəlir yeni investorları cəlb edirdi. Yeni gələn pullar isə yenidən həmin səhmlərin alınmasına yönəlirdi. Beləliklə, özünü bəsləyən qiymət artımı mexanizmi yaranırdı. “Reuters”in araşdırmasına görə, bəzi fondlarda gəlirlilik o qədər qeyri-adi səviyyəyə çatmışdı ki, “Tera Portföy”ün TLY fondunda göstərilən gəlir 15 000 faizə qədər yüksəlmişdi. Problemin ən təhlükəli tərəfi isə bu mexanizmin yalnız pul fondlara daxil olduğu müddətdə işləməsi idi. Investorlar eyni vaxtda pullarını geri istəməyə başlayanda sistem əks istiqamətdə işləməyə başladı. Fondların böyük hissəsi az likvid səhmlərdə olduğundan onları dərhal satmaq mümkün deyildi. Çıxış tələblərini qarşılamaq üçün daha likvid aktivlər satılmağa başladı. Bu isə İstanbul birjasında əlavə satış təzyiqi yaratdı və qiymətlər daha da düşdü. Sentyabrda BIST-100 indeksi 16,65 faiz geriləyərək 2008-ci ildən bəri ən pis aylıq nəticəsini göstərdi və may zirvəsindən 20 faizdən çox aşağı düşərək, məşhur deyimlə deyilsə, “ayı bazarı”na daxil oldu. Yəni böhranın mahiyyəti sadəcə “fondlar səhv investisiya etdi” deyil. Burada likvidlik, yüksək gəlir vəd edən investisiya modeli, kiçik səhmlərdə qiymətlərin şişməsi və kütləvi çıxış tələbləri bir-birini tamamlayaraq böhran yaratdı. Düzdür, 131 fondun ləğv edilməsi bütün investorların pullarını itirməsi demək deyil. SPK artıq aralıq ödəniş mexanizmi yaradıb. Oktyabrın 1-dən etibarən müəyyən fondların investorlarına yekun ləğvetmə məbləğindən çıxılmaq şərtilə aralıq ödənişlər edilməsinə başlanılıb. Hər fond üzrə xalis investisiyası 1 milyon lirədən aşağı olan investorlar həmin məbləğin tamamını, 1 milyon lirə və yuxarı investisiyası olanlar isə ilkin mərhələdə maksimum 1 milyon lirə ala biləcəklər. Əsas risk böyük məbləğ qoymuş investorlarındır. Çünki fondların balansındakı səhmlər real bazar qiymətindən aşağı qiymətə satılmalı olarsa, ləğvetmə nəticəsində investorun yekun alacağı məbləğ fondun əvvəlki hesablanmış dəyərindən əhəmiyyətli dərəcədə aşağı düşə bilər. Digər tərəfdən, kiçik investorların tamamilə qorunacağı artıq elan edilib kimi başa düşülməməlidir. SPK-nın mexanizmi ilkin ödəniş verir; yekun zərərin miqyası aktivlərin hansı qiymətə satılacağından asılı olacaq. Tənzimləyici ləğvetmə müddətini üç aydan altı aya qədər uzadıb ki, aktivlər panika şəraitində məcburi şəkildə ucuz qiymətə satılmasın.

Böhranın ikinci mərhələsi maliyyə deyil, etimad böhranıdır. Türkiyə illərdir yüksək inflyasiya və lirənin dəyər itirməsi problemi yaşayır. Buna görə əhalinin bir hissəsi bank depozitindən və klassik öz açıqlamasında riskləri 2025-ci ilin sonlarından müşahidə etdiyini bildirir. Buna görə əhali daha yüksək gəlirli sahələr axtarırdı. Fondlar da məhz bu ehtiyaca cavab verirdi. İndi isə investorların bir hissəsi “fondun göstərdiyi gəlir həqiqətən real idimi” sualını verir. Daha təhlükəlisi odur ki, SPK öz açıqlamasında riskləri 2025-ci ilin sonlarından müşahidə etdiyini bildirir. Buna görə ictimai müzakirənin mərkəzində “kim nə vaxt bilirdi” sualı dayanır. Əgər investorlar hesab etsələr ki, dövlət riskləri əvvəlcədən görüb, amma müdaxilə gecikib, nəticə yalnız fond sektoruna deyil, bütün Türkiyə kapital bazarlarına inamın azalması ola bilər. Böhranı siyasi baxımdan həssas edən əsas məsələ onun hakimiyyət dairələrinə toxunmasıdır. Araşdırma genişləndikcə siyasətçilər, keçmiş dövlət məmurları və biznes çevrələri ilə bağlı əlaqələr də gündəmə gəlib. AKP-nin sədr müavini Fatma Betül Sayan Kaya istefa verib; onun və həyat yoldaşının böhrandan mənfəət götürdüyünə dair iddialar müzakirə olunur. Müxalifət artıq məsələni prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğanın siyasi məsuliyyəti kimi təqdim edir, istefa və ya seçki tələb edir. Hakimiyyətin cavabı isə iki istiqamətdədir: bir tərəfdən sərt hüquqi araşdırma, digər tərəfdən problemin sistemik maliyyə böhranına çevrilmədiyi mesajı. Maliyyə naziri Mehmet Şimşek bildirib ki, problemli fondlar və portfel şirkətləri “karantinə alınıb” və sistemin qalan hissəsinə yoluxmanın qarşısı böyük ölçüdə alınıb. Ərdoğan da Türkiyənin bu böhrandan “təmizlənmiş” şəkildə çıxacağını bildirib. Ən real ssenari böhranın tədricən maliyyə sektorundan siyasi məsuliyyət məsələsinə keçməsidir. Birinci mərhələdə dövlət investorların pulunun mümkün qədər çoxunu geri qaytarmağa çalışacaq. Bunun üçün fond aktivlərinin satılması və ləğvetmə prosesi altı aya qədər davam edə bilər. İkinci mərhələdə qiymət manipulyasiyası və mümkün saxtakarlıqlarla bağlı cinayət işləri genişlənəcək. Fond araşdırmasının bir hissəsi olaraq, İstanbul Baş Prokurorluğu, Terrorizmin Maliyyələşdirilməsi və Çirkli Pulların Yuyulması Cinayətlərinin İstintaq Bürosu tərəfindən aparılan fond istintaqı ilə bağlı yeni bir araşdırma başlanıb. Şübhəlilərin səhmlərini müxtəlif hesablara, eləcə də xaricdəki banklara və broker şirkətlərinə köçürdükləri aşkar edildikdən sonra səhm əməliyyatlarının ətraflı araşdırılması tələb olunub. İstintaq çərçivəsində, “Pusula Holding” İdarə Heyətinin sədri Serdar Turhan, “Pusula Portfolio” İdarə Heyətinin sədri Məhəmməd Yarız və Şaban Serkan İlaldının bank və broker hesablarındakı səhm əməliyyatlarının aşkarlanması üçün müvafiq qurumlara sorğular göndərilib.

Tahir TAĞIYEV




DİGƏR XƏBƏRLƏR

VİDEO

Aydın Quliyev Mətbuat Şurasında seçkilərə qatılmamasının səbəblərini qurultayda açdı... - VİDEO

Biri ermənini öpür, biri sovet bayrağı qaldırır... Günümüzə baxın! - VİDEO

Lavrov işdən kənarlaşdırılır, yoxsa oyun qurulur? - VİDEO

“Günəş fəallığı” Xəzər suyuna təsir edən sonuncu amıldir - Rusiyadan gələn izaha cavab...

Putin “nüvə çantası”nı özü ilə Çinə niyə aparmışdı...

Ermənilər Qarabağda Amaras udin-alban abidəsinə kor iddialardan əl çəkmirlər...

SON XƏBƏRLƏR

21.11.2026 / 19:50
Zelenski Krım körpüsünü hədəf göstərdi – “Rusiya müharibənin nə olduğunu hiss etməlidir”

21.11.2026 / 19:23
İran ABŞ F-16 qırıcısını vurduğunu iddia edir – Pentaqondan açıqlama...

21.11.2026 / 17:42
Elektron hökumıət inkişafı üzrə Azərbaycanın nəticələrini hər ölkə göstərə bilməz...

21.11.2026 / 17:12
Rusiyada miqrantlara sərt nəzarət başlayır – dekabrın 1-dən hər addımları izlənəcək...

21.11.2026 / 16:27
Britaniyanın Aİ-yə qayıtması gündəmə gəldi – Londondan gözlənilməz açıqlama...

21.11.2026 / 15:35
TRIPP layihəsinə rəsmən start verilir... Paşinyan anons etdi - Ermənistan Azərbaycan və Türkiyənin enerji şəbəkəsinə qoşulur...

21.11.2026 / 15:34
Mehriban Əliyeva və Vyetnamın birinci xanımı Hanoyda İrs Evində olublar - FOTO

21.11.2026 / 15:05
Prezident: "Xüsusilə Vətən müharibəsi dövründə Vyetnamın verdiyi dəstəyə və ədalətli mövqeyinə görə minnətdarıq"

21.11.2026 / 15:02
"Vyetnam bizim üçün dost ölkə və strateji tərəfdaşdır" - Prezident İlham Əliyev

21.11.2026 / 14:59
"Tamamilə əminəm ki, Azərbaycan bundan da böyük inkişafa nail olacaq" - Vyetnam Prezidenti

21.11.2026 / 14:56
"Azərbaycan həm Avropanın, həm də Asiyanın bənzərsiz mədəni irsini daşıyan inci hesab olunur" - To Lam

21.11.2026 / 14:53
Hanoyda Prezident İlham Əliyevin və Birinci xanım Mehriban Əliyevanın şərəfinə rəsmi nahar verilib - FOTO

21.11.2026 / 14:06
Almaniyadan İrəvana mesaj - sülh müqaviləsi üçün Konstitusiya dəyişdirilməlidir

21.11.2026 / 13:43
Trampın İranla müharibə planına maliyyə əngəli – Demokratlar Konqresə ultimatum verdi...

21.11.2026 / 13:25
Saxlanılan şəxsin üzərindən 5 kq-dan çox narkotik çıxdı

21.11.2026 / 13:14
İran təhdidi ABŞ nazirini hərbi bazaya sığınmağa məcbur etdi – Bessentdən Tehrana sərt mesaj...

21.11.2026 / 12:58
DİN narkotikə görə həbs olunan vəkil Orxan Kəngərli və digərləri ilə bağlı görüntülər yaydı - VİDEO

21.11.2026 / 12:31
Beynəlxalq Qalereyada İsrail Səfiri ilə mədəniyyət sahəsində əməkdaşliq müzakirə olunub

21.11.2026 / 12:10
Avtomobil almaq üçün götürdüyü krediti tanışı oğurladı....

21.11.2026 / 11:47
"Biz Azərbaycanı regionda daimi olaraq mühüm strateji tərəfdaş kimi qəbul etmişik" - Vyetnam Prezidenti

21.11.2026 / 11:43
Prezident İlham Əliyev: "Azərbaycan-Vyetnam münasibətləri strateji əhəmiyyət daşıyır"

21.11.2026 / 11:28
Prezident İlham Əliyevin Vyetnam Prezidenti ilə geniş tərkibdə görüşü olub - FOTO

21.11.2026 / 10:14
Müdafiə Nazirliyində NATO nümayəndə heyəti ilə görüş olub

21.11.2026 / 09:36
Rusiya Türkiyənin S-400 sistemlərini üçüncü ölkəyə satması məsələsini müzakirə edir...

21.11.2026 / 09:11
Avtoxuliqanlıq edən daha bir sürücü həbs edildi

21.11.2026 / 08:51
Prezidentlər İlham Əliyev və To Lam Birgə Bəyanat qəbul ediblər, Azərbaycan-Vyetnam sənədləri mübadilə olunub - FOTO

21.11.2026 / 08:44
Prezident İlham Əliyev gürcüstanlı həmkarına başsağlığı verib

21.11.2026 / 08:41
Prezident İlham Əliyevin Hanoyda rəsmi qarşılanma mərasimi olub

20.11.2026 / 23:10
Minlərlə ailənin torpaq probleminin həlli istiqamətində mühüm addım - çıxarış almaq mümkün olacaq...

20.11.2026 / 22:37
İraqda məzhəb savaşı başlanır, işin içində yenə İran var

20.11.2026 / 22:15
Tramp Konqresdə nəzarəti itirməzdən əvvəl hərəkətə keçdi - Ukraynada sülh üçün son tarix açıqlandı...

20.11.2026 / 21:58
BMT-ni bərbad günə qoyanlar onun “köklü islahatına” qərar verdilər...

20.11.2026 / 21:43
Danimarka Rusiya hərbi attaşesini ölkədən qovur, ruslar üçün vizaları da dayandırır – vaxt verildi...

20.11.2026 / 21:35
Britaniya ordusu dron dövrünə hazırlaşır?

20.11.2026 / 21:24
Moskvadan Tallinn və Buxarestə etiraz - hər iki ölkənin diplomatları Rusiya XİN-ə çağırıldı

20.11.2026 / 21:16
Paşinyan “Qərbi Ermənistandan” imtina etdi ki, Bakı da Qərbi Azərbaycandan imtina etsin - Hay ki, hay...

20.11.2026 / 20:58
Qərbi Zəngəzurun tarixi irsinin UNESCO-da mənimsənilməsinə start verildi...

20.11.2026 / 20:41
Tramp Çindəki hadisədən sonra təyyarədaşıyan bir gəmini İranın "qapısından" çəkib apardı...

20.11.2026 / 20:22
Rəsmi Ankara NATO-ya sərt mesaj verdi – Alyans Türkiyəni Yaxın Şərqdə tək qoydu...

20.11.2026 / 20:07
Parlament buraxılır, Konstitusiya dəyişdirilir, müxalifət ləğv edilir - Paşinyan mürəkkəb ssenariyə baş vurdu...

20.11.2026 / 19:49
Azərbaycanda kitabxanalar 26 faiz azalıb, bəzi kəndlərdə onlar fəaliyyətini tamamilə dayandırıb

20.11.2026 / 19:44
Dədə Qorqud epoxasının memarlıq irsi:Nəzəri fikirlər, tarixi baxışlar və məkan semantikası

20.11.2026 / 19:25
Macarıstan Ukrayna siyasətini tam dəyişdi - Madyar Orbanı sildi...

20.11.2026 / 19:25
Vyetnam üçün Avropaya Azərbaycanın üzərindın yol açıldı...

20.11.2026 / 19:10
İŞİD-in “Vilayəti Xorasan” qruplaşmasının iki üzvü Azərbaycana gətirilərək həbs edildi - FOTO

20.11.2026 / 18:57
Moskvadan Azərbaycan və Ermənistan liderlərinin Dublin görüşünə reaksiya...

20.11.2026 / 18:43
Maşın alan yoxdur, amma qiymətlər sürətlə artır

20.11.2026 / 18:27
Yeni Yalta sammiti alınmadı, amma Rusiya, Çin, ABŞ liderləri istəklərinə nail oldular

20.11.2026 / 18:11
Fransa və Hindistan BTQ-yə açıq savaş açdı - təşkilatın sosial media hesablarına kiberhücumlar başladı...

20.11.2026 / 17:57
Şəmkir xəstəxanasını su basdı - TƏBİB-dən açıqlama...

20.11.2026 / 17:51
İslam yaxın onillikdə dünyanın ən böyük dininə çevriləcək

20.11.2026 / 17:40
İcra başçısının birinci müavini ilə bağlı 2 milyonluq qalmaqal - iş prokurorluğa çıxdı...

20.11.2026 / 17:32
Almaniya və Ukrayna arasında fikir ayrılığı - Avropalı liderlər Moskvaya gedəcəkmi...

20.11.2026 / 17:26
Dünyanın "3 iddialı ağası" Qəzzada on minlərlə müsəlmanın faciəsinə susdu...

20.11.2026 / 17:12
Mehriban Əliyevanın sosial media hesablarında Vyetnamın vitse-prezidenti ilə görüşünə dair paylaşım edilib

20.11.2026 / 17:05
Trampdan Ukrayna ilə bağlı mühüm açıqlama - Vaşinqton Kiyevsiz qərar verməyəcək...

20.11.2026 / 16:32
Kolleclərə qəbul qaydaları dəyişir - qiyabi təhsil ləğv edilir...

20.11.2026 / 16:25
Prezident İlham Əliyevin sosial media hesablarında Vyetnama rəsmi səfəri ilə bağlı videoçarx paylaşılıb

20.11.2026 / 16:09
Ermənilər pasportlarda doğulduğu yer kimi "Azərbaycan " yazdırırlar...

20.11.2026 / 16:02
Prezident İlham Əliyevin səfəri Vyetnam mediasının diqqət mərkəzində... - FOTO

20.11.2026 / 15:44
Çin lideri Putini niyə bu qədər soyuq qarşıladı...

20.11.2026 / 15:29
Mehriban Əliyeva Vyetnamın vitse-prezidenti ilə görüşüb - FOTO

20.11.2026 / 15:23
Azərbaycanda boşanmaların sayı artır - hər 100 nikahın 48-i dağılır...

20.11.2026 / 15:20
Bakı–Balakən–Bakı marşrutu üzrə qatarların hərəkəti bərpa olunur

20.11.2026 / 15:09
Rusiyanı Ukraynada yeni işğala ruhlandıran kimdir - ABŞ müdafiə nazirinin yanlışı...

20.11.2026 / 15:08
“Vətəndaşlar referendumda yeni Konstitusiyanın əleyhinə səs verərsə, istefa verməyə hazıram” - Paşinyan

20.11.2026 / 14:50
Badamdarda sürüşmə sahəsində çatlar genişlənib - RƏSMİ AÇIQLAMA...

20.11.2026 / 14:45
Milli Məclisin deputatı Vüqar Rəhimzadə Ordubadda seçiciləri ilə növbəti görüşünü keçirib - FOTO

20.11.2026 / 14:44
Aİ və Böyük Britaniya tələbə mübadiləsi barədə razılığa gəldilər, lakin təhsil haqları dayandırıldı

20.11.2026 / 14:32
Əli Əsədov Kobaxidzeyə başsağlığı verdi

20.11.2026 / 14:24
Krım körpüsü Niderland raketləri ilə vurulmuşdu - Niderland və Avstriyanın Kiyevdəki səfirlikləri bombalandı...

20.11.2026 / 14:12
Əməkdar artist Nigar Şabanova icra hakimiyyətini tənqid etdi

20.11.2026 / 14:08
Polşanın Lublin şəhərində hava hücumu xəbərdarlığı edilib

20.11.2026 / 14:01
Milli Xalça Muzeyində “Ortaq irs: Türk xalçası” mövzusunda beynəlxalq simpozium təşkil olunacaq

20.11.2026 / 13:59
AĞDAMIN MƏDƏNİ YADDAŞI: DAŞLARA HƏKK OLUNMUŞ TARİX VƏ YENİDƏN DİRÇƏLƏN İRS

20.11.2026 / 13:59
AMEA-nın strukturunda dəyişiklik edilib

20.11.2026 / 13:55
Le Penin partiyasının qərargahında məlumat sızması ilə əlaqədar axtarış aparılıb

20.11.2026 / 13:50
Çin "üçlüyünün" bəyanatları Avroatlantik məkanı parçaladı...

20.11.2026 / 13:35
Putinin təhdidlərindən saatlar sonra Rusiya ordusu Kiyevə üç ballistik raket atdı - körpülər vuruldu...

20.11.2026 / 13:18
Lukaşenko kənd təsərrüfatı nazirini söydüyünü etiraf etdi - sonra ondan üzr istəyirəm...

20.11.2026 / 13:03
Vyetnam Azərbaycanda səfirlik açır...

İnformasiya texnologiyaları Azərbaycanın inkişafında yeni güclü mənbə kimi özünü daha çox təsdiqləyir....

XƏBƏR ARXİVİ