Kanadanın bu əyalətinin müstəqilliyini müdafiə edən Kvebek Partiyası yerli Milli Assambleyaya seçkilərdə qalib gəldi. 2012-ci ildən bəri ilk dəfə olaraq bu siyasi qüvvə qanunverici orqanda ən böyük qüvvəyə çevrildi. Partiya lideri Pol Sen-Pyer Plamondon Kanadadan ayrılmaqla bağlı referendum keçirmək planlarını açıqladı, lakin bu, yalnız ABŞ prezidenti Donald Trampın səlahiyyət müddəti bitdikdən sonra baş tuta bilər. Düzdür, separatçıların planları sadəcə planlar olaraq qala bilər. Kvebek Partiyası parlamentdə çoxluq qazana bilmədi, yəni müstəqilliyə qarşı çıxanlar da daxil olmaqla, əyalət Milli Assambleyasındakı digər siyasi qüvvələrlə hakimiyyəti bölüşməli olacaq.
Qələbə çıxışında Plamondon baş nazir Mark Karninin federal hökuməti ilə birbaşa və şəffaf münasibətlər vəd etdi. Seçki nəticələri separatçıların ən böyük partiya olaraq Kvebek Milli Assambleyasına qələbə ilə qayıtmasını qeyd etsə də, onların lideri yerlərin əksəriyyətini təmin edə bilməmələrini görməzdən gələ bilməzdi: "Kvebeklilər digər partiyalarla əməkdaşlıq etmələrini xahiş edərək Kvebek Partiyasını seçdilər və mən də bu mesajı eşitdim". Separatçılar 127 yerdən 59-nu qazandılar və təmsilçiliklərini 52 kürsü artırdılar. Onlara çoxluq üçün cəmi beş qanunverici çatışmır. Kvebekdəki bütün siyasi qüvvələr arasında Plamondonun partiyası ən radikal separatçı baxışları ilə seçilir. Plamondon və tərəfdarları müstəqillik referendumunda israr edirlər. Lakin Kvebek Partiyası Kanadaya qarşı təhdidləri və onunla apardığı tarif müharibəsi səbəbindən hər əyalətdə geniş şəkildə bəyənilməyən Trampın müttəfiqləri kimi görünmək istəmir. Buna görə də, onlar 2029-cu ildən tez olmayaraq, yəni Trampın səlahiyyət müddəti bitdikdən sonra referendum keçirməyi təklif edirlər. Görünür, partiya ABŞ-nin müstəqil Kvebeki necəsə mənimsəyə biləcəyindən ciddi şəkildə qorxur. Əyalətdə əvvəllər iki dəfə - 1980 və 1995-ci illərdə müstəqillik referendumları keçirilib. Hər iki referendum Kvebek Partiyası tərəfindən təşkil edilib. Hər iki referendum separatçıların məğlubiyyəti ilə nəticələnsə də, qələbə fərqi minimal olub. 1980-ci ildə sakinlərin 59,56%-i ayrılmanın əleyhinə səs verib; ikinci referendumda bu rəqəm 50,58% olub.
Əyalətin müstəqillik arzusu bir sıra amillərlə bağlıdır. Kvebek, əhalisinin əksəriyyətinin yalnız ingilis dilində danışmadığı yeganə Kanada ərazisidir. Bu, yeganə rəsmi dil olan fransız dilidir. Digər əyalətlər də ingilis dilində danışırlar. Kvebek millətçiləri hesab edirlər ki, federal hökumət əyalətin maraqlarına kifayət qədər diqqət yetirmir və müstəqillik onun inkişafına və çiçəklənməsinə zəmanət verir. Bütün inzibati bölgülər arasında əyalət ərazisinə görə birinci, əhalisinə görə isə ikinci yerdədir. Üçüncü səsvermənin keçirilməsi üçün Milli Assambleya sualın mətnini təsdiqləməlidir. Kvebek Partiyasının səs çoxluğunun olmaması nəzərə alınmaqla, separatçılar digər siyasi qüvvələrin dəstəyini təmin etməlidirlər. Lakin separatçılar uğur qazansa belə, referendumun uğuru ehtimal olunmur. Həqiqət budur ki, əksər rəy sorğularına görə, Kvebek sakinləri müstəqillik istəmirlər. Sentyabr ayında keçirilən “Segma Recherche” sorğusu göstərdi ki, sakinlərin 60%-i buna qarşıdır. Respondentlərin yalnız 26%-i Kanadadan ayrılmağı dəstəkləyib, 14%-i isə suala cavab verməyib. Eyni ay üçün “Mainstreet Research” sorğusu oxşar nəticələr verib: 63%-ə qarşı 27%. Və bu, Kanada İcmalar Palatası referendum sualının 2000-ci il Aydınlıq Qanununda tələb olunduğu kimi kifayət qədər "aydın" olmadığına qərar verərsə, federal hökumətin səsvermənin nəticələrini tanımaya biləcəyi faktını da qeyd etmək lazımdır. Bundan əlavə, referendumdan sonra Kvebek və Kanada hökumətləri arasında danışıqlar aparılmalıdır. Yalnız bu danışıqlar yolu ilə müstəqil bir dövlət yarana bilər. Rusiya Elmlər Akademiyasının ABŞ və Kanada İnstitutunun Kanada şöbəsinin aparıcı tədqiqatçısı Artur Demçukun sözlərinə görə, Plamondonun partiyasının qayıdışı əsasən Vebekin Gələcəyi Naminə Koalisiyanın səmərəsizliyi ilə bağlıdır. O, keçmiş hakim partiyanın son zamanlar hökumət layihələrinin maliyyələşdirilməsi ilə bağlı bir neçə qalmaqalda iştirak etdiyini xatırladır. Seçicilərin etimadının itirilməsi səbəbindən partiya lideri Fransua Leqo istefa verdi. Onun yerinə Kristin Freşett gəldi. Demçuk hesab edir ki, Kanadadan ayrılmaq mütləq baş verməyəcək: "Bütün sorğulara görə, hazırda əyalət əhalisinin 30%-dən çoxu bu ideyanı dəstəkləmir. Əvvəlki referendumlarda kifayət qədər səs ola bilərdi, amma indi belə deyil". O əlavə edib ki, qalib partiyanın məqsədi federal hökumətə təzyiq göstərmək və güzəştlər əldə etməkdir. Məsələn, başqa bir əyalətin, Albertanın hakimiyyəti də məhz bunu edib: "Orada 19 oktyabrda müstəqillik barədə səsvermənin zəruriliyini həll edəcək başqa bir referendum keçiriləcək. Kvebek Partiyası bu hadisənin nəticələrinə əsasən hərəkət edəcək".
Samirə SƏFƏROVA
