Abidələr tariximizin daş yaddaşı olsa da, çox təəssüf ki, bəzən onlara adekvat münasibət göstərilmir. Azərbaycan müxtəlif dövrlərə aid abidələrlə zəngin ölkədir, amma acınacaqlı hal ondan ibarətdir ki, bir çox hallarda abidələrə münasibətimiz heç də yaxşı deyil.
Məlumatlara görə, Bakı kəndlərində və bölgələrdə qeydiyyata alınmamış abidələr hələ də çoxdur. Məlumatlara görə, Mədəniyyət Nazirliyinin Mədəni İrsin Qorunması, İnkişafı və Bərpası üzrə Dövlət Xidməti bir sıra abidələri qeydə almayıb. Bəzi mütəxəssislərin iddiasına görə, heç Şuşanın özündə abidələrin hamısını qeydə almayıb. Abidələrlə bağlı əsas problem odur ki, bu abidələr qeydiyyata alınmadığı və mühafizə olunmadığı üçün dağıdılır, zibilxanaya çevrilir.
Qeydiyyata alınmayan abidələrin sayı konkret nə qədərdir, onlar hansılardır? Bu abidələr niyə qeydiyyatdan kənarda qalıblar? Şuşada hansı abidələr qeydiyyatdan kənarda qalıb?
“Çox təəssüf ki, bizim məsul şəxslərimiz hətta Şuşa şəhərində abidələrin qeydiyyata alınması məsələlərini ləngidirlər”
AMEA-nın A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutunun əməkdaşı, mədəni irs üzrə ekspert Faiq İsmayılov “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, Azərbaycanın azad edilmiş əraziləri də daxil olmaqla, ərazilərimizdə saysız abidələr qeydiyyata alınmayıb: “Bütövlükdə, 8 mindən artıq tarix-mədəniyyət abidəsi qeydiyyatdan kənarda qalıb. Bunların içində türbələrimiz, qəbiristanlıqlarımız, qəbirüstü abidələrimiz, məscidlərimiz və sair var. Bunlardan başqa, hətta qeydiyyatda olan tarix və mədəniyyət abidələrimizin çox böyük qismi də uçulmaq, dağılmaq təhlükəsi ilə üz-üzədir. Baxımsızlıqdan bunlar belə acınacaqlı vəziyyətə düşüblər. Ümumilikdə götürdükdə, abidələrin qeydə alınması və onların pasportlaşdırılması məsələsi Azərbaycan Mədəniyyət Nazirliyi yanında Mədəni İrsin Qorunması, İnkişafı və Bərpası üzrə Dövlət Xidmətinin səlahiyyətindədir. Bunu Dövlət Xidməti etməlidir. Bu istiqamətdə işlər çox zəif və pis aparılır. Bu problemlərin başlıca səbəblərindən biri bölgələrdə ixtisaslı kadrların olmamasıdır. Regional idarələrə işə əsasən rayon icra hakimiyyətlərinin, prokurorluğun, bələdiyyə sədrinin qohumlarını, tanmışları götürürlər. Ona görə də, abidələrin qeydiyyata alınması kimi məsələlər tamamilə kənarda qalıb. Bu gün Abşeron yarımadasında, yəni Bakıətrafı ərazilərimizdə 70-ə yaxın tarix-mədəniyyət abidəsinin qeydiyyatdan kənarda qaldığını bilirik. Azad olunmuş ərazilərimizdə də qeydiyyatdan kənarda qalan abidələr var. Düzdür, o ərazilərdə mina təhlükəsi var və bu, problem yaradır. Amma Şuşa şəhərində artıq tarix-mədəniyyət abidələrimizin sayı 850-1200 arasındadır. Bura yaşayış evlərimiz, məscidlərimiz, hamamlarımız və sair daxildir. Burada 17 məhəllə mövcuddur. XVIII, XIX əsrlərdə 70-80, 100 ev olubsa, ümumilikdə bu yaşayış evlərinin sayı 2 mindən çox olur. Amma biz minimum 50-60 evi götürəndə burada 850 tarix-mədəniyyət abidəsi qeydiyyatda olmalıdır. Şuşa şəhəri cənab Prezidentin şəxsən diqqətindədir. Amma bütün bunlara baxmayaraq, çox təəssüf ki, bizim məsul şəxslərimiz hətta Şuşa şəhərində abidələrin qeydiyyata alınması məsələlərini ləngidirlər. Niyə ləngidirlər? Bunun cavabı yalnız onların özündə ola bilər. Biz hamımız bilirik ki, Şuşada 17 məhəllə var, hər məhəllədə 50-60 ailə yaşayırdısa, bu, 50-60 yaşayış evi deməkdir. Bundan əlavə, 17 məscid, 17 hamam, 17 bulaq və onların da üstünə karvansaraları, digər inzibati binaları gələndə abdələrin sayı hardasa 850-1200 civarındadır. Yəni bu baxımdan yeganə səbəb burada səriştəsiz kadrların yerləşdirilməsi və onların fəaliyyətsizliyidir. Səriştəsiz insanların fəaliyyətsizliyinin nəticəsidir ki, Azərbaycan mədəniyyəti, tarixi hələ bundan sonra da bunlardan zərər çəkəcək”- deyə F.İsmayılov bir qədər də bərpa prosesindən danışdı. Onun sözlərinə görə, ümumilikdə götürdükdə, Azərbaycanda belə bir bəhanə var ki, büdcədə bərpaya ayrılan pulun həcmi az olduğu üçün bərpa işlərini normal şəkildə aparmaq olmur: “Amma məsələ burasındadır ki, əgər dağılan tarix-mədəniyyət abidələrinin bərpasına böyük vaxt tələb olunursa, ilkin olaraq onlarda bərkitmə işləri aparılmalıdır. Yəni divarlar öz vəziyyətində konservasiya olunsun və bərpa dövrünə qədər yaşasın. Bundan əlavə, abidələrin ətrafında təmizlik işçlərinin aparılması və sair özü də bir kampaniya xarakteri almalıdır. Bu kimi hallar uşaqlarıın və gənclərin tarixi abiədələrə münasibətini formalaşdırır, onlarda abidələrə sevgi hissləri yaradır. Bu baxımdan, belə işlərin aparılması daha yaxşı olardı” - deyə F.İsmayılov vurğuladı.
İradə SARIYEVA
