Qarabağın işğalı dövründə ermənilər Azərbaycanın tarixi-mədəni irsinə qarşı tarixdə bənzəri olmayan cinayətlər törədiblər. Düşmən 27-28 il müddətində işğal altında saxladığı Ağdamda və digər şəhər və rayonlarımızda tarixi abidələrimizə və məscidlərimizə qarşı görünməmiş barbarlıqlar edib. Artıq torpaqlarımız işğaldan azad edilib və hər birimiz erməni vəhşiliyinin izlərini abidələrimiz üzərində görürük.
Məlum olduğu kimi, erməni işğalçıları Ağdamda yerləşən Pənah xan türbəsini müdafiə məqsədli istehkam kimi istifadə edirmiş, bundan əlavə, türbədən tövlə kimi istifadə olunduğu deyilir. Ermənilərin istehkama çevirdikləri Pənah xan türbəsi və inək saxlanan məscid öz dəhşətli görünüşü ilə diqqət çəkir.
Bundan əlavə, düşmənin rayonun Qiyaslı kəndindəki 18-ci əsrə aid məsciddə inək saxladığı müəyyən olunub. Belə ki, rayon işğaldan azad olunandan sonra məscidin içərisi inək peyini ilə dolu olub. Məscidin fotolarını dünya şöhrətli Azərbaycan əsilli fotoqraf Rza Diqqəti lentə alıb.
Qeyd edək ki, Pənahəli xan sarayı və ya Pənah xanın imarəti - Ağdam şəhərində yerləşən və birinci Qarabağ xanı Pənahəli xanın yay sarayı olmuş, XVIII əsrə aid tarix-memarlıq abidəsidir. Pənahəli xanın Ağdamdakı sarayı xan nəslinin ən birinci mülklərindən olmaqla iki binadan ibarətdir. Çox güman ki, ilkin çağında bu kompleksə daha çox bina daxil olub. Bu kompleks Pənahəli xanın 1738-ci ildə Xorasandan qayıdıb, Qarabağda xanlıq quruculuğuna başladığı ilk illərdə inşa edilib.
Ağdam sarayı bir-birinə perpendikulyar yerləşdirilmiş iki korpusdan ibarətdir. Əsas korpus mərkəzi günbəzli zalın ətrafında qruplaşdırılmış tağtavanlı otaqlardan ibarətdir. Mərkəzi zalın qabağında cənuba istiqamətlənmiş geniş və dəbdəbəli eyvan yerləşir. Günbəzli zal divanxana xüsusiyyəti daşımış və Pənahəli xan burada qonaqlarını qəbul edib. Saray yaxınlığında yerləşən İmarət qəbiristanlığında Qarabağ xan nəslinin bir çox nümayəndəsi dəfn edilib. Pənahəli xanın türbəsi və Xurşidbanu Natəvanın qəbirüstü abidəsi də bu qəbiristanlıqda yerləşir.
“…mədəniyyət abidələrini, mədəni irsi qorumağa məsul olan təşkilatlar ciddi münasibət bildirməli və düşmən ölkəni cəzalandırmalıdırlar”
Tanınmış tarixçi-etnoqraf Ənvər Çingizoğlu bizimlə söhbətində bildirdi ki, erməni caniləri Qarabağ xanlığının qurucusu Pənahəli xanın vaxtilə inşa etdirdiyi Şahbulaq qalasında həyata keçirdikləri cinayətləri, vandalizm aktlarını böyük dövlət xadiminin türbəsinə qarşı da ediblər. Bunun açıq şəkildə erməni vandalizminin göstəricisi olduğunu deyən Ə.Çingizoğlunun sözlərinə görə, onlar bizim müqəddəs yerlərimizi murdarlamaqla, əslində, öz qəbilə təfəkkürlərini ortaya qoyublar. “Ermənilərin Pənahəli xanın türbəsinə qarşı həyata keçirdikləri vandalizm aktlarını kəskin pisləyirəm. Hesab edirəm ki, bu, ermənilərin bizim tarixi, maddi-mədəni irsimizə təcavüzünün açıq göstəricisidir. Dünya tarixində heç bir müharibə aparan xalq, dövlət müharibə etdiyi ölkənin nə müqəddəs yerlərinə, nə məzarlıqlarına, nə də dini, mədəni abidələrinə toxunub, amma ermənilər bizim maddi-mədəni irsimizə qarşı vandalizm aktı törədiblər. Düşmənin Pənahəli xanın türbəsindən istehkam kimi istifadə etməsi, bundan başqa, orada digər murdarlıqlar törətməsi böyük cinayətdir, vandalizm aktıdır. Artıq bu vandalizm mənzərəsini KİV vasitəsilə beynəlxalq ictimaiyyət də görür, amma hələ ki, bu cinayətləri pisləyən hər hansı bir bəyanatla rastlaşmırıq. Çox təəssüflər olsun ki, ermənilərin bu cinayətlərinə beynəlxalq təşkilatlar reaksiya vermirlər. Pənahəli xanın türbəsini təhqir edən, eləcə də bizim məscidləri, türbələri donuzxanaya, mal-qoyun “tövlə”sinə çevirən erməni vandallarının bu barbarlığına beynəlxalq təşkilatlar, mədəniyyət abidələrini, mədəni irsi qorumağa məsul olan təşkilatlar ciddi münasibət bildirməli və düşmən ölkəni cəzalandırmalıdırlar”.
Ə.Çingizoğlu qeyd etdi ki, o dövrdə Ağdamdakı İmarətin yerini o zaman Pənah xan (Pənahəli xan) halal-hümbət öz puluna alıb. “Çünki atasının torpağı Arazın qırağında imiş. Özü öz pulu ilə Ağdamdan torpaq alır və vəsiyyət edir ki, mən vəfat edəndə məni İmarətdə dəfn edərsiniz. Çünki ora Şuşa qalasına yaxındır. Pənahəli xan Şirazda vəfat edir, onun nəşini dəvə ilə Qarabağa gətirib İmarətdə dəfn edirlər. Özündən sonra isə vəfat edən qardaşları, övladları və nəvələrini orada dəfn ediblər. Pənahəli xanın atasının qəbri isə Füzulidə İbey İbrahim deyilən qəbiristanlıqdadır” - deyə alim bildirdi.
İradə SARIYEVA
