Azərbaycan qədim tarixə və mədəniyyətə malik olan bir ölkədir. Respublikamızın ərazisində bəşər tarixinin müxtəlif dövrlərinə aid maddi mədəniyyət abidələri var. Qədim mədəniyyət abidələrinin bir qismi Qarabağdadır. Təəssüf ki, Ermənistan tərəfi son dövrlərdə də ərazilərimizin işğaldan azad edilməsi çərçivəsində ətraf mühitlə yanaşı, maddi mədəniyyət abidələrinə ziyan vurur.
Bu günlərdə Azərbaycanda arxeoloqlar respublikanın Baş prokuroru Kamran Əliyevə rəsmi müraciət ediblər.
AMEA Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutunun yaydığı məlumatda qeyd olunur ki, müraciətdə Qarabağın işğalda olan ərazilərində Ermənistan arxeoloqları tərəfindən Azərbaycana məxsus maddi-mədəni irs abidələrinin talanması və uzun müddət arxeoloji abidələrimizdə qanunsuz qazıntıların aparılması məsələsinə toxunulub. Qeyd edilib ki, 2002-ci ildən başlayaraq ermənilər xarici ölkə alimlərini cəlb etməklə on ildən artıq müddətdə Xocavənd rayonu ərazisindəki Qədim Daş dövrünə - Paleolit dövrünə aid Azıx mağara düşərgəsində qanunsuz arxeoloji qazıntı işləri aparmışlar, respublikanın aidiyyəti orqanlarının müvafiq icazəsi olmadan əldə edilmiş tapıntılar Ermənistan ərazisinə daşınıb.
Müraciətdə o da qeyd edilir ki, Ağdam rayonunun işğalda olan Şahbulaq qalası yaxınlığında 2005-cı ildən etibarən Ermənistan Elmlər Akademiyasının Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutunun bir qrup əməkdaşı arxeoloji kəşfiyyat işləri aparmış, 2006-cı ildən bu qrup, başda İrəvan Dövlət Universitetinin Kulturologiya fakültəsinin rəhbəri olan Hamlet Petrosyan olmaqla qanunsuz arxeoloji qazıntılara başlayıb. Bu qazıntılar 2020-ci ilin iyul ayına qədər 14 il fasiləsiz davam etdirilib.
Alimlərimiz müraciətlərində erməni və onlarla əlbir olmuş digər ölkələrin tədqiqatçıları barəsində cinayət işinin açılmalı olduğunu və işğalda olmuş ərazilərdəki abidələrdən qanunsuz olaraq aparılmış bütün tapıntıların Azərbaycana qaytarılmasının vacibliyini xüsusi olaraq vurğulayırlar.
“…qazıntıların məqsədi heç də hər hansı elmi həqiqəti üzə çıxarmaq deyil, əksinə…”
Tarixçi Təranə Məhərrəmova bildirdi ki, Qarabağ zonasında 2000-dən artıq müxtəlif tarixi və mədəni abidə qeydə alınıb. Onların əksəriyyəti İslam memarlıq mədəniyyətinin nümunələridir: “Məlumat üçün bildirim ki, işğal altında olan tarixi-arxeoloji abidələrdən biri də Füzuli rayonunun mərkəzinə yaxın Köndələnçay sahilində yerləşən unikal Qaraköpəktəpə abidəsi idi. Qaraköpəktəpədə Azərbaycan arxeoloqlarının 30 il ərzində apardıqları tədqiqatlar Ermənistanın Qarabağı işğal etməsi ilə dayandırılıb.
İşğal olunmuş ərazilərdə erməni barbarları Azərbaycanın maddi mədəniyyət nümunələrini dağıtmaqla, onların tarixini saxtalaşdırmaqla kifayətlənməyərək, bu ərazilərdəki tarixi abidələri "yenidən öyrənmək" bəhanəsi ilə guya "arxeoloji tədqiqatlar" aparmağa cəhd göstərirlər.
Ona görə də ermənilərin işğal altındakı Azərbaycan torpaqlarında aparmaq istədikləri qazıntıların məqsədi heç də hər hansı elmi həqiqəti üzə çıxarmaq deyil, əksinə, mövcud elmi həqiqətləri ört-basdır etməkdən, ermənilərin bu torpaqlarda bineyi-qədimdən yaşadıqlarını "sübut etməkdən" ibarətdir”.
Günel CƏLİLOVA
