Günel Fərhadqızı: “Həmin sahəni taleyin ümidinə buraxmaq olmaz”
Energetika naziri Pərviz Şahbazov Avstriyanın paytaxtı Vyanada Neft İxrac Edən Ölkələr Təşkilatının (OPEC) “Neft - dayanıqlı gələcək üçün əməkdaşlıq” mövzusunda keçirilən VII beynəlxalq seminarında çıxışı zamanı gələcəkdə dünya iqtisadiyyatında neftin rolu, neft bazarında mövcud tendensiyalar və Azərbaycanın neft ölkəsi kimi gələcək inkişaf strategiyasından bəhs edib.
Energetika naziri “OPEC+” formatında əməkdaşlığın neftin qiymətinin sabitləşdirilməsi məqsədinə nail olduğunu, lakin qlobal neft bazarında, neft sənayesində yaranan yeni vəziyyətin bu əməkdaşlıq üçün yeni prioritetlər müəyyənləşdirdiyini deyib: “Dünyada iqtisadi artım templəri, neft-kimya sektorunun inkişafı, bərpa olunan enerji mənbələrinin hələlik nefti əvəz edə bilməməsi kimi faktorlar yaxın perspektivdə neftin enerji balansında aparıcı mövqeyini təmin edəcək. Bununla belə, bir sıra əsas neft ölkələrində geosiyasi səbəblərlə əlaqədar hasilatın kəskin azalması və bazara çıxışda gözlənilən məhdudiyyətlər, eləcə də son illərdə aşağı neft qiymətləri ilə əlaqədar transmilli şirkətlər üçün upstream sektorunun cəlbediciliyini itirməsi gələcəkdə qlobal tələbatın ödənilməsində çətinliklər vəd edir. Enerji bazarının yenidən balanslaşması, neft sənayesinə gələcəkdə tələbata uyğun investisiyaların qoyulmasını təmin etmək “OPEC+” formatında əməkdaşlığı vacib edir.”
Çıxışda qeyd olunub ki, həm istehsalçı, həm də istehlakçı ölkələrin maraqlarına cavab verən bazarın formalaşması üçün ortaq həll yollarının tapılması yalnız əməkdaşlıq əsasında mümkündür. Həmçinin, “Əməkdaşlıq Bəyannaməsi”ni imzalamış Azərbaycanın qlobal neft bazarını tənzimləmə prosesində iştirakının ölkədə həyata keçirilən neft siyasətinə təsirləri, neft sektorunun inkişafı istiqamətində imzalanmış yeni sazişlər və həyata keçirilən layihələr, cəlb olunmuş investisiyalar barədə ətraflı məlumat verilib.
Göründüyü kimi, Pərviz Şahbazov neftin dünyadakı böyük rolunu əsaslı arqumentlərlə sübut edib. Azərbaycan rəsmisinin bu yöndə irəli sürdüyü təklifləri mütəxəssislər necə dəyərləndirirlər?
İqtisadçı Günel Fərhadqızı qəzetimizə açıqlamasında bildirdi ki, Azərbaycan OPEC-lə sıx əməkdaşlıq edən ölkədir: “Nazirimiz çox doğru olaraq qeyd edib ki, neft sənayəsi və hasilatına diqqət artmalıdır. Məlumdur ki, bu arealdakı vəziyyət yalnız iqtisadi deyil, həm də siyasi amillərlə izah olunur və tənzimlənir. Bəzən OPEC ölkələri yalnız neftin hasilat kvotasını endirib-qaldırmaqla işlərini bitmiş sayırlar. Ancaq bəzən bu yetərli olmur. Görürsünüz ki, nazir bu sahənin xilası üçün təxirəsalınmaz addımların atılması şərtini irəli sürür. Bu gün dünya ölkələrinin nəhəng sənaye potensialı sırf neftdən asılı durumdadır. Bu baxımdan da həmin sahəni taleyin ümidinə buraxmaq olmaz. Buna bir qədər siyasi deyil, sırf iqtsadi aspektdən yanaşmaq lazımdır. Çünki bundan doğan problemlər bəşəriyyət üçün vacib və əhəmiyyətlidir. Mən son ikiillik period ərzində neft sahəsində baş verən proseslərə diqqətinizi yönəltmək istərdim. Xatırladaq ki, 2016-cı il noyabrın 30-da OPEC üzrə gündəlik neft hasilatının 1,2 milyon barrel azaldılaraq 32,5 milyon barrelə endirilməsi barədə razılıq əldə olundu. Elə həmin il dekabrın 10-da isə Vyanada OPEC üzvləri ilə təşkilata daxil olmayan 11 ölkə, o cümlədən Azərbaycan ümumi hasilatın sutkada 558 min barrel azaldılması barədə sazişə imza atıb. Azərbaycan OPEC-in neft hasilatının azaldılması ilə bağlı çağırışlarına səs verən bu təşkilata üzv olmayan 11 ölkədən biri oldu. O zaman Azərbaycan 2017-ci ildən başlayaraq ilk altı ay ərzində 2016-cı ilin oktyabr ayının göstəriciləri ilə müqayisədə (gündəlik 835 min barrel) neft hasilatını 35 min barrel azaltmaq haqda öhdəliyə könüllü olaraq razılaşdı. Belə addım atmaqda Azərbaycanın məqsədi ondan ibarət idi ki, hasilatçı ölkələrə nümayiş etdirsin ki, neftin “ədalətli qiymətlərə” çatması üçün rəsmi Bakının mövqeyi necədir. Bir sıra dövlətlər vardı ki, sözdə neft qiymətlərinin artımını dəstəkləsələr də, əmələ gələndə heç də hər hansı öhdəliklə öz üzərlərinə məsuliyyət götürmək istəmirdilər. Azərbaycan isə OPEC-in ona edilən ilk təklifindən bu sahədə keçirilən bütün rəsmi və qeyri-rəsmi görüşlərdə aktiv iştirak etdi və artıq 2016-cı ilin dekabrından qiymətlərin “əlli dollar” həddini keçməsində və faktiki olaraq, 2017-ci ilin ilk səkkiz ayının yekunlarına görə Brent markalı neftin orta qiymətinin 52 dollardan baha olmasına öz töhfəsini verən ölkə oldu.
25 may 2017-ci il tarixində OPEC Nazirlər Şurasının 172-ci iclası çərçivəsində Neft İxrac Edən Ölkələr Təşkilatına (OPEC) üzv və qeyri-üzv dövlətlər arasında neft hasilatının azaldılmasına dair sazişin müddətinin 2018-ci ilin birinci rübünün sonunadək uzadılması barədə razılıq əldə olunub. Ötən ilin 30 noyabrında isə OPEC Nazirlər Şurasının 173-cü iclası çərçivəsində Neft İxrac Edən Ölkələr Təşkilatına (OPEC) üzv və kartelə daxil olmayan dövlətlərin nazirlərinin üçüncü görüşündə neft hasilatının azaldılmasına dair sazişin müddətinin 2018-ci ilin sonuna kimi uzadılması ilə bağlı qərar qəbul olunub. OPEC və qeyri-OPEC ölkələrinin bu yeni razılaşmasına Azərbaycan da qoşulub. Bu baxımdan da hesab edirəm ki, Pərviz Şahbazovun irəli sürdüyü təkliflər yalnız ölkəmiz üçün xeyirli olmaqla kifayətlənmir, həm də qlobal əhəmiyyətə malikdir”.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
