Məlum olduğu kimi, Azərbaycan öz ərazilərini azad etdikdən sonra Ermənistan və bir çox erməni şirkətləri 44 gün davam edən Vətən müharibəsinə qədər işğal altında saxlanılan Dağlıq Qarabağ və ətraf rayonlardan əldə etdiyi qeyri-leqal gəlirlərdən məhrum olub. Erməni tərəfinin Azərbaycanın öz ərazilərini azad etdikdən sonra məhrum olduğu gəlir mənbələri ən müxtəlif sahələri əhatə edir. Bura ərzaq sektorundan tutmuş faydalı qazıntıların istismar edilməsinə qədər fərqli gəlir mənbələri daxil olub.
Sirr deyil ki, ermənilər tərəfindən hər il işğal altındakı Azərbaycan ərazilərində 150 min tona qədər taxıl istehsal olunub. Bu, Ermənistan və işğal olunmuş ərazilərdə yaşayan ermənilərin tələbinin ödənilməsinə sərf olunub. Zəbt edilmiş ərazilərdə çoxsaylı dağ çaylarının olması burada elektrik enerjisi istehsalı üçün əlverişli şərait yaradır və ermənilər bundan maksimal dərəcədə istifadə etməyə çalışıblar. Təkcə bu il Dağlıq Qarabağdan Ermənistana 330 milyon kVt/saat elektrik enerjisi daxil olmalı idi. Özü də bu, Ermənistanda hasil edilən elektrik enerjisi ilə müqayisədə daha ucuz başa gələn enerji olub. Bundan daha böyük həcmdə enerji isə işğal altındakı ərazilərdə yaşayan ermənilərin tələbinin ödənilməsinə yönəlib. İşğal müddətində separatçı rejim tərəfindən açıqlanan məlumatlardan belə bəlli olur ki, Dağlıq Qarabağ və ətraf 7 rayonda olan ermənilər üçün əsas gəlir mənbəyi dağ-mədən sənayesi, hidroelektrik enerji, əkinçilik, spirt istehsalı olub. İndi erməni tərəfi bu gəlirlərdən məhrum olub. Belə bir vaxtda bəlli olub ki, bu il Ermənistanda quraqlıq təhlükəsi də var. Ekoloq Karina Danielyan Ermənistan baş nazirinin səlahiyyətlərini icra edən Nikol Paşinyanın qurumlararası komissiyanın yaradılması haqqında qərarını da məhz bununla izah edib.
Qeyd edək ki, Paşinyanın qərarı ilə Ermənistanda mümkün quraqlıq və ya su azlığı, onların nəticələrinin aradan qaldırılması və ya azaldılması ilə bağlı koordinasiya işləri üçün qurumlararası komissiya yaradılıb. Danielyan bu xüsusda bildirib: "Quraqlıq təhlükəsi yalnız bizdə deyil, bütün dünyada var. Lakin təbii iqlim risqlərini nəzərə alsaq, bu problemə daha çox diqqət ayırmalıyıq. Problem həqiqətən də ciddidir". Onun sözlərinə görə, Ermənistanın su anbarlarında olan suyun həcmi narahatlıq doğurur. Su anbalarında suyun az olmasının səbəbi isə müxtəlifdir. Ekoloqun fikrincə, bu ilk növbədə mövsümün quraq keçməsi ilə bağlıdır: "Bundan əlavə, su anbalarında olan su qanunsuz olaraq istifadə olunur. İnsanlar istifadə olunan suya görə ödəniş etməmək üçün müxtəlif yollara əl atır". Danielyan, eyni zamanda, Ermənistanda su anbarlarının vəziyyətinin acınacaqlı durumda olduğunu vurğulayıb. Bunlar fonunda bu günlərdə Ermənistanın Şirak vilayətinin sakinləri etiraz aksiyasına çıxıblar. Gümrü-İrəvan yolunu tam bağlayan etirazçılar anomal istilər səbəbindən məhsullarının məhv olduğunu, suvarma ilə bağlı heç bir nəticə əldə edə bilmədiklərini deyiblər. Nikol Paşinyan məsələyə münasibət bildirərək, su qıtlığı ilə bağlı yaranmış məsələnin həlli üçün damcılı suvarma metodu və yeni su anbarlarının inşasının əsas olduğunu bəyan edib. Kotayk bölgəsində də quraqlıq səbəbindən yaz əkini, taxıl, dənli bitgilər və yem bitkiləri məhv olma həddindədir. Erməni kəndlilər “news.am” saytına bildiriblər ki, bir çox ərazilərdə ay yarımdır yağış yağmır, nəticədə torpaqda susuzluq səbəbindən çatlar əmələ gəlib və bitkilər quruyur. Kəndlilərin dediyi kimi, onlar kənd təsərrüfatı üçün milyonlarla dram kredit götürüblər və indi ciddi problemlə üzləşiblər. Onlar qeyd ediblər ki, nəinki kredit faizlərini, quraqlıq şəraitində əsas məbləği belə ödəyə bilməyəcəklər. Erməni kəndlilər ümid edir ki, Nazirlər Kabineti bu problemlə məşğul olacaq və kreditlərin qaytarılması, ən azı, bir müddət təxirə salınacaq. Ümumiyyətlə, quraqlıq bütün Ermənistanı bürüyür. Qarabağdan artıq aqrar məhsulların gəlişi dayandığı üçün cari ildə kənd təsərrüfatı məhsullarına tələbin ödənilməsi Ermənistanda ciddi problem olacaq. Bu fonda Ermənistanda əhalinin getdikcə dərinləşən sosial problemləri, işsizlik, iqtisadiyyatın tənəzzülü, istehsalın yoxluğu vəziyyəti daha da ağırlaşdırır. Proqnozlar göstərir ki, müharibədəki məğlubiyyət, əhalinin maddi rifah halının pisləşməsi, daxili və xarici siyasətdə qeydə alınan uğursuzluqlar cari ildə də davam edəcək. Problemlərin həlli üçün isə Ermənistan hakimiyyətinin konkret proqramı yoxdur.
İqtisadi tənəzzül, idxal və ixrac əməliyyatlarında yaranan böyük ölçülü mənfi saldo ölkəni iqtisadi uçurumun kənarına gətirib. Ekspertlərin fikrincə, bu vəziyyət Ermənistan üçün olduqca faciəvidir. Heç bir istehsalı olmayan, iqtisadiyyatı çökən ölkənin ümumi daxili məhsulunda artım baş verməyəcək. Əksinə, böyük geriləmənin yaşanması tamamilə realdır. İndi iqtisadi fəlakət astanasında olan Ermənistanın xilası yenə Azərbaycanla əlaqələrin normallaşdırırılmasından, xüsusən də Bakının irəli sürdüyü şərtlər əsasında kommunikasiya əlaqələrinin bərpasından keçir.
Ramil QULİYEV
