Sevil Allahverdiyeva: “Bir neçə aylıq kurs keçməklə və sertifikat almaqla loqoped olmaq mümkün deyil” Ramil Rəcəbov: “Valideynlərə tövsiyəmiz o olardı ki, övladlarını belə mərkəzlərə apararkən ilk növbədə müəllimin diplomu ilə maraqlansınlar”
Uşaqların psixi və fiziki sağlamlığı hər zaman diqqət mərkəzində olmalıdr. Bəzən görürsən ki, valideyn uşağı yedirib-geyindirməklə, bağçaya, məktəbə yola salmaqla öz vəzifəsini bitmiş hesab edir. Bəzi valideynlərə elə gəlir ki, uşaq sakit durursa, danışmırsa, ona çoxlu suallar vermirsə, bu normal haldır və onun övladı sakit təbiətlidir. Bəzən valideynlərin səhlənkarlığı üzündən uşaqlarda elə psixoloji-mənəvi qüsurlar yaranır ki, sonradan mütəxəssislər tərəfindən onun aradan qaldırılması böyük problemə çevrilir.
Bu gün yalnız Azərbaycanda deyil, bütün dünyada uşaqlar arasında geniş yayılan problemlərdən biri nitq geriliyidir. Yəni bu qəbildən olan uşaqların bir qismi danışmır, bir qismi danışarkən kəkələyir, bir qismi isə ümumiyyətlə nə eşidir, nə də danışa bilir. Bir qrup uşaqda müşahidə edilən nitq qüsuru onların sağlamlığına, psixoloji durumuna mənfi təsir edir. Ölkədə bu qədər loqoped, nitq inkişafı mərkəzlərinin fəaliyyət göstərməsinə baxmayaraq, bu problem həll edilmək əvəzinə, daha da artır. Vurğuladığımız kimi, bu gün loqoped mərkəzləri, nitq inkişaf mərkəzləri açanların sayı həddindən artıq çoxdur. Şəhərin harasına baxırsan, orada bir mərkəz görürsən. Bu da faktdır ki, övladlarında problem olan valideynlər bu mərkəzlərə davamlı olaraq müraciət edirlər, lakin çox zaman uğurlu nəticəyə nail olmaq mümkün olmur.
Sirr deyil ki, üçaylıq kurs keçib sertifikat alan “mütəxəssis”lər var ki, onlar belə mərkəzlər açmaqda həvəskardırlar. Qeyri-peşəkarlar tərəfindən yaradılan loqoped mərkəzləri müxtəlif reklam yolları ilə nitqində problemi olan, autizm, daun sindromlu usaqları bura cəlb edirlər. Nəticə də bu olur ki, o uşaqlarda heç bir inkişaf müşahidə edilmir.
Nevropatoloq Sevil Allahverdiyevanın sözlərinə görə, uşaq anadan olandan ətrafı hiss edir, səslərə reaksiya verir. Onun bildirdiyinə görə, autizm, daun sindromu olan uşaqlar, yaxud eşitməsi olmayan körpələr elə həmin dövrdən mütəxəssisin diqqətini çəkməlidir: “Belə uşaqlar həkimlərin nəzarətində olmalıdırlar. Artıq bir yaşından sonra uşaq özünü yavaş-yavaş ifadə etməyə başlayır, 2 yaşlı uşaqlar qısa cümlələr qurmalıdırlar. Bəzən görürsən ki, uşaqda bu normal prosesin heç biri getmir, onda onu mütəxəssisə yönəldirsən. Valideynlər uşaqlarına diqqətli olmalıdırlar. Nitq qüsurlarının uşağın psixikasına birbaşa təsiri var. Uşaq danışa bilmirsə, unsiyyət qura bilmir, təsəvvürləri, hafizəsi, diqqəti , bir sözlə, psixi funksiyaları tam inkişaf edə bilmir. Uşaq əsəbiləşir, aqressivlik yaranır, özünə qapana bilir. Ətrafdakı uşaqlar da ona gülürlər, ələ salırlar. Bu da həmin nitq qüsurlu uşağa pis təsir edir, hətta əqli geriliyə gətirib çıxarır. Təəssüf ki, bizim cəmiyyətdə bu cür uşaqların sayı artır. Bu da ondan irəli gəlir ki, bu sahədə mütəxəssislərimiz azdır. Peşəkar loqopedlərin azlığı təsadüfi adamların, işbazların bu sahədə kök atmasına gətirib çıxarır. Elələri var ki, evdar qadındır, gedib üçaylıq kurs keçib, gəlib loqoped mərkəzi açıb uşaqların taleyi ilə oynayır. Buna çox pis baxıram. Hesab edirəm ki, bu sahə ilə məşğul olmaq üçün sertifikat bəs etmir, o adamların ali təhsili olmalıdır. Bilirsiniz ki, uşaqların nitq problemi ilə məşğul olanlar həkim olmalıdır, defektoloq, pedaqoq və psixoloq olmalıdırlar”.
S.Allahverdiyeva bildirdi ki, XIX əsrə qədər defektologiya psixologiya elminin nəzdində fəaliyyət göstərib. Defektologiya yunan sözü olub defekt-qüsur deməkdir. Defektologiya 4 sahədən ibarətdir: “Loqoped, surdopedaqoq, tiflopedaqoq, oliqofren pedaqoq. Loqopediya nitqi qüsurlu uşaqların təlim-tərbiyəsi, inkişafı və təhsili ilə məşğul olan elm sahəsidir. Loqopediya nitq fəaliyyətinin pozulmasının səbəbini, mexanizmini, simptomatikasını və quruluşunu öyrənir. Loqopediya yunan sözü olub düzgün nitq tərbiyəsi mənasını bildirir. Nitqi qüsurlu uşaqlar loqopadlar adlanır. Nitqin pozulması bir sıra elm sahələri tərəfindən tədqiq edilir: linqvistika, fiziologiya, nevropatologiya, psixologiya və s. Loqoped nitqi qüsurlu uşağı qəbul edərkən nitq xəritəsi tutmalıdır. Nitq xəritəsi hər 3 aydan bir yenilənməlidir. Bu zaman nitq qüsurlarında fərq hiss olunacaq”.
Valideynləri uşaqlarını qondarma loqopedlərdən qorumasını tövsiyə edən mütəxəssis bildirdi ki, Azərbaycanda ortaya çıxan qondarma loqopedlər uşaqların gələcəyinə böyük zərbə vururlar: “Bu işlə peşəkarlar məşğul olmalıdırlar. Bu sahənin mütəxəssisləri defektli uşaqla səbrlə, təmkinlə, qayğı ilə davranmalıdırlar. Məlumdur ki, bu gün loqoped ixtisasına bir çox təhsil ocaqlarında yiyələnmək mümkündür. Bayaq dediyim kimi, bir neçə aylıq kurs keçməklə və sertifikat almaqla loqoped olmaq mümkün deyil. Belə loqopedlər validenləri də aldadır, onlara təminat da verirlər, guya uşağın nitq qüsurunu aradan qaldıracaqlar. Savadlı, təcrübəli loqoped özü belə təminatı verə bilməz. Çünki nitq qüsurlarının səbəbi aydınlaşmadan tələsmək olmaz. Valideynlər belə mərkəzlərə müraciət edəndə loqopedin diplomunun surətini tələb etsələr, yaxşı olar. İndi xüsusi uşaq bağçaları da var. Bunu xüsusi qeyd edirəm ki, uşağın nitqi daha çox bağçada, yaşıdları ilə ünsiyyət zamanı formalaşır”.
Nitq İnkişaf Mərkəzinin direktoru Ramil Rəcəbov da “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bildirdi ki, bu gün təsadüfi adamların loqoped mərkəzləri açması, əhalini aldatması bu işlə peşəkar səviyyədə məşğul olan bir mərkəzin rəhbəri kimi onu ciddi narahat edir: “Bilirsiniz ki, qaldırdığınız problem cəmiyyətdə ən çox müzakirə edilən, mütəxəssisləri narahat edən bir məsələdir. Təsadüfi adamların lopoped mərkəzləri açması müsbət hal deyil. Bu məsələ dəfələrlə ictimai müzakirəyə çıxarılıb. Valideynlərə tövsiyəmiz o olardı ki, övladlarını belə mərkəzlərə apararkən ilk növbədə müəllimin diploma ilə maraqlansınlar, eyni zamanda da getdikləri mərkəz haqqında ətraflı məlumat toplasınlar. Hazırda respublikamızda loqoped mərkəzləri həddən artıq çoxdur. Valideynlər o mərkəzə yaxınlaşdıqda müəllim haqqında əvvəlcədən bilgi əldə etsinlər. Bu mərkəzdə uşaqların nitq problemi ilə bağlı müxtəlif sahələr üzrə mütəxəssislər işləyir. Diplomu olmayan adama uşaqları etibar etmək düzgün deyil. Amma diplomu varsa, demək dövlət onun mütəxəssis olduğunu təsdiqləyir. Təəssüf ki, bu sahədə diplomsuz çalışanlar var. Bizim mərkəzdə isə ümumiyyətlə diplomsuz işçi yoxdur. Hər biri öz sahəsi üzrə ali təhsillidir və diplomu var. Biz mütəxəssislərimizin diplom və sertifikatlarının surətini mərkəzin foyesindən asmışıq, gələnlər oxuyub tanış olurlar. Yəni biz bu şəraiti xəstələr üçün yaradırıq. Bu sahədə çalışanlar pedaqoqlar, həkimlər, psixoloqlar, defektoloqlardır və hər kəs öz işinin mütəxəssisidir”.
R.Rəcəbov bildirdi ki, bu sahə üzrə xaricdə oxuyub təcrübə keçən və sertifikat alan mütəxəssislər çoxdur. “Onların xaricdə təhsil alıb, təcrübə keçib sertifikat alması çox müsbətdir. Bununla yanaşı, onların ali məktəb diplomları var” - deyə R.Rəcəbov qeyd etdi.
İradə SARIYEVA
