Almaniyanın xarici işlər naziri Yohann Vadeful bildirib ki, Rusiya XİN rəhbəri Sergey Lavrovla görüşünün məqsədi Moskvanı eskalasiyanın yolverilməzliyi barədə xəbərdar etmək və Rusiya ilə danışıqların yalnız ABŞ-ın nəzarətində qalmasının qarşısını almaq olub.
Vadeful görüşü gərgin adlandırıb və mühüm məsələlər üzrə razılığın əldə olunmadığını deyib. O, Rusiyanın Leypsiqə dron hücumunu eskalasiya kimi qiymətləndirərək, bunun qəbuledilməz olduğunu Lavrova çatdırdığını bildirib.
Alman nazir Rusiyaya Ukrayna məsələsində deeskalasiyaya çağırış etdiyini, lakin bu təklifin hələlik müsbət qarşılanmadığını söyləyib. O, Berlinin Moskva ilə birbaşa təmas qurmasının səbəblərindən birinin Avropanın Rusiya ilə dialoqu tamamilə ABŞ-a həvalə etmək istəməməsi olduğunu vurğulayıb.
Vadeful qeyd edib ki, Ukrayna ilə bağlı danışıqları ukraynalılar özləri aparmalıdır. Almaniya isə Ukraynaya dəstəyini davam etdirəcək və Rusiyaya qarşı iqtisadi təzyiqi saxlayacaq.
Bu görüş 2022-ci ildən sonra Almaniya və Rusiya xarici işlər nazirlərinin ilk birbaşa görüşü olub. Bundan bir neçə gün əvvəl isə ABŞ Dövlət katibi Marko Rubio da Nyu-Yorkda Sergey Lavrovla görüşüb.
Rusiya-Ukrayna müharibəsi fonunda Almaniyanın Moskva ilə birbaşa dialoqa başlaması, Avropanın Ukraynaya hərbi dəstəyi davam etdirməsi və ABŞ-ın Rusiya ilə ayrıca danışıqlar aparması nəzərə alınarsa, bütün bunlar Vaşinqtonla Avropa arasında müharibənin həlli və Rusiyaya münasibət məsələsində ciddi fikir ayrılıqlarının formalaşdığını göstərirmi?
İlqar Vəlizadə: "Ukraynanın apardığı hərbi mübarizə göstərir ki, Rusiya öz məqsədlərinə tam şəkildə nail ola bilmir"
"Bakı-Xəbər" qəzetinə müsahibəsində politoloq İlqar Vəlizadə bildirib ki, siyasi ritorikanı kənara qoyub faktlara nəzər saldıqda, son illər ərzində Avropa İttifaqının, xüsusilə də Avropanın aparıcı ölkələrinin Ukrayna-Rusiya danışıqlarında əsas tərəf kimi iştirak etmədiyi görünür.
Onun sözlərinə görə, müxtəlif mərhələlərdə danışıqlarda vasitəçilik rolunu Türkiyə, daha sonra isə ABŞ üzərinə götürüb. Vaxtilə, xüsusilə Co Bayden administrasiyası dövründə, Vaşinqton Rusiya ilə birbaşa danışıqlara getməyəcəyini bildirirdisə, Donald Tramp administrasiyasının hakimiyyətə gəlməsi ilə ABŞ-ın bu məsələdə mövqeyi əhəmiyyətli dərəcədə dəyişib. Vaşinqton artıq nəinki danışıqlar prosesinə qoşulub, həm də əsas moderatorlardan biri kimi çıxış edir. Bu isə ABŞ-ın prosesdə siyasi çəkisini artırır.
Politoloq qeyd edib ki, danışıqlar masasında yalnız Rusiya-Ukrayna münasibətlərinin tənzimlənməsi məsələsi müzakirə olunmur. Avropanın gələcəyi və təhlükəsizlik arxitekturası da müəyyən mənada bu prosesin tərkib hissəsidir. Buna görə də Avropa İttifaqının və aparıcı Avropa ölkələrinin iştirakı olmadan aparılan danışıqların Brüsseldə və digər Avropa paytaxtlarında narahatlıq yaratması başadüşüləndir.
İ.Vəlizadənin fikrincə, Avropa rəsmiləri müxtəlif vaxtlarda müəyyən şərtlərlə danışıqlarda iştirak etməyə hazır olduqlarını bildiriblər. Digər tərəfdən, Avropada Rusiyanın və Vladimir Putinin iştirakı ilə danışıqların nəticə verməyəcəyi barədə sərt ritorika da davam edir. Lakin siyasi bəyanatlarla real vəziyyət arasında müəyyən fərq var.
"Reallıq ondan ibarətdir ki, müharibənin əvvəlində tərəflərin qarşıya qoyduğu maksimum hədəflərə yaxın perspektivdə çatmaq getdikcə çətinləşir. Müharibənin ilk illərində Rusiyanın 1991-ci il sərhədlərinə qaytarılması, yaxud sanksiyalar vasitəsilə Rusiyanın ciddi şəkildə zəiflədilməsi kimi məqsədlərdən danışılırdı. İndi isə görünür ki, bu hədəflərə çatmaq kifayət qədər mürəkkəbdir. Digər tərəfdən, Ukraynanın apardığı hərbi mübarizə də göstərir ki, Rusiya öz məqsədlərinə tam şəkildə nail ola bilmir. Beləliklə, müəyyən mənada pat vəziyyəti yaranır", – deyə politoloq vurğulayıb.
O hesab edir ki, məhz bu vəziyyət müxtəlif tərəfləri diplomatik kanallar axtarmağa vadar edir. Almaniyanın Rusiya ilə birbaşa təmaslara maraq göstərməsi də bu kontekstdə qiymətləndirilə bilər. Bununla yanaşı, mediada danışıqların nəticələri və tərəflərin açıqlamaları ilə qapalı müzakirələrdə qaldırılan məsələlər arasında fərq olması mümkündür. Diplomatik praktikada tərəflər danışıqların bütün detallarını, xüsusilə də konkret nəticə əldə edilmədikdə, ictimaiyyətə açıqlamırlar.
İ.Vəlizadənin sözlərinə görə, buna görə də tərəflərin yalnız “Rusiyadan müharibəni dayandırmasını tələb edirik” tipli bəyanatları danışıqların real məzmununu tam əks etdirməyə bilər. Qapalı görüşlərdə müxtəlif təkliflərin və kompromis variantlarının müzakirə edilməsi ehtimalı daha yüksəkdir.
Politoloq Almaniyanın danışıqlara marağının arxasında iqtisadi amillərin də dayandığını bildirib. Onun sözlərinə görə, Ukrayna müharibəsinin yaratdığı uzunmüddətli enerji böhranı Avropa iqtisadiyyatına ciddi təsir göstərib və Avropada müharibənin nəticələrindən zərər çəkən tərəfin yalnız Rusiya olmadığı barədə fikirlər səslənir. Bu səbəbdən Avropada daha praqmatik yanaşmaların formalaşması təəccüblü deyil.
Almaniyanın daxili siyasi amillərinə də diqqət çəkən Vəlizadə bildirib ki, Ukrayna siyasətini tənqid edən siyasi qüvvələrin, o cümlədən "Almaniya üçün Alternativ" partiyasının mövqelərinin güclənməsi hakim siyasi dairələrə cəmiyyətin müəyyən hissəsinin gözləntilərini nəzərə almaq zərurəti yaradır. Bu baxımdan Berlinin Rusiya ilə mümkün dialoqa hazır olması barədə mesajlar həm xarici siyasət, həm də daxili auditoriya üçün müəyyən siqnal xarakteri daşıya bilər.
"Lakin bu çox ehtiyatlı şəkildə edilir. Çünki Avropa siyasi meynstriminin Rusiyaya münasibətdə sərt mövqeyi hələ də qüvvədədir. Ona görə də Berlinin dialoq təşəbbüsləri ilə siyasi ritorikası arasında müəyyən balans yaratmağa çalışdığı görünür", – deyə politoloq qeyd edib.
İ.Vəlizadə yaxın gələcəkdə Almaniyanın Moskva ilə təmaslarının hansı istiqamətdə inkişaf edəcəyinin bəlli olacağını bildirib. Onun sözlərinə görə, bir müddət əvvəl Bakıda Almaniyanın keçmiş siyasi dairələrinin nümayəndələri ilə Rusiyanın keçmiş rəsmiləri arasında görüş keçirilməsi barədə məlumatların yayılması da diqqət çəkir. Bu əlaqələrin hazırkı rəsmi Berlinlə nə dərəcədə koordinasiya edildiyini dəqiq söyləmək mümkün olmasa da, belə təmasların mövcudluğu Avropada Rusiya ilə kommunikasiya kanallarına marağın tamamilə aradan qalxmadığını göstərir.
Politoloqun fikrincə, bundan sonrakı mərhələdə əsas məsələ bu kontaktların davamlı siyasi-diplomatik kanala çevrilib-çevrilməyəcəyidir. Bunun cavabını isə hadisələrin inkişafı göstərəcək.
Dəniz NƏSİRLİ
