Donald Trampın Respublikaçılar Partiyasının noyabr ayında keçiriləcək Konqres seçkilərində məğlub olmasına səbəb ola biləcək yüksək riskli qərarlarının siyahısı genişlənib. ABŞ prezidenti İranın ən azı yeddi günlük atəşkəs təklifini rədd etdi. Bu müddət ərzində Hörmüz boğazı açılacaq və bununla da ərəb neft hasil edən monarxiyalarından qlobal bazara fasiləsiz enerji təchizatı bərpa olunacaqdı. Medianın məlumatına görə, Tramp noyabr ayına qədər davam gətirməyə və seçkilərdən sonra genişmiqyaslı hərbi əməliyyatları bərpa etməyə ümid edir.
Sentyabrın 25-də İranın xarici işlər naziri Abbas Əraqçi İran sülh planının Qətər vasitəsilə amerikalılara çatdırıldığını açıqladı. İranlıların yeddi günlük atəşkəs müqabilində nə təklif etdiyi dəqiq məlum deyil. Əraqçi bunun Tehranın 18 iyun memorandumunun əsas razılaşma olması lazım olduğu anlayışından irəli gəldiyini söylədi. Bu sənəd təkcə Fars körfəzində deyil, xüsusən də Livanda hərbi əməliyyatların dayandırılmasını nəzərdə tuturdu. Memorandumda İran əleyhinə sanksiyaların ləğvi və Hörmüz boğazının açılması qeyd olunurdu. Bəlkə də Trampı narazı salan planın memoranduma əsaslanması idi. Görünür o, əvvəlcə sənədə müvəqqəti bir şey kimi baxırdı və sonrakı dialoq üçün əsas deyildi. Bundan əlavə, Ağ Evin sakini dəfələrlə İranın nüvə silahı əldə etməsinin qarşısını almağı özünün ən vacib vəzifəsi hesab etdiyini bildirib. Lakin sənəddə İranın nüvə proqramının ləğvindən heç bir söz açılmayıb. ABŞ prezidenti və memorandumu digər imzalayan tərəf İran prezidenti Məsud Pezeşkian BMT Baş Assambleyasındakı çıxışları zamanı sərt ifadələr mübadiləsi aparıblar. Tramp, Amerikanın şərtləri ilə bağlı razılığa gəlinməsə, yenidən hücumlarla hədələyib. Pezeşkian ölkəsinin təhdidlərə boyun əyməyəcəyini açıq şəkildə bildirib.
Tramp Ağ Evdə jurnalistlərə İranın təklifini rədd etdiyini bildirib: "Onlar sarsıdıcı məğlubiyyətə uğradıqları üçün boğazı dərhal açan bir razılaşma istəyirlər". O, Hörmüz boğazı tamamilə Amerikanın nəzarəti altında olduğu üçün razılaşmaya daha çox amerikalıların deyil, İranın ehtiyac duyduğunu iddia edib. Beləliklə, onun sözləri ABŞ-ın məqsədlərindən birinə nail olduğunu göstərir: İrana iqtisadi blokada tətbiq etmək və dəniz ticarətini pozmaq.
Lakin faktlar Amerika prezidentinin tərəfində deyil. Hörmüz boğazında gəmiçiliyin müharibədən əvvəlki səviyyəyə qayıtdığını göstərən heç bir məlumat yoxdur. Böyük Britaniya Ticarət Gəmiçiliyi İdarəsinin (UKMTO) məlumatına görə, bu su hövzəsində kommersiya gəmiçiliyi müharibədən əvvəlki səviyyələrdən təxminən 75% aşağıda qalır. Gəmi sahibləri onlara açılacaq atəşdən, İranın məhdudiyyətlərindən və dəniz minalarından qorxurlar. “Reuters” agentliyi 24 sentyabrda Hörmüz boğazından yalnız 60 gəminin keçdiyini bildirib. Müharibədən əvvəl boğazdan gündə ən azı 120 gəmi keçib. Qlobal neft qıtlığı benzin qiymətlərini artırır. Amerikalı seçicilər bunun təsirini hiss edirlər və bu, Trampın reytinqinin durmadan aşağı düşməsinin səbəblərindən biridir. Prezidentin populyarlığının aşağı olması Respublikaçılar Partiyasının noyabr seçkilərində qalib gəlmək şanslarını azaldır. Bu arada, Pezeşkian Amerikanın “Fox News” televiziya kanalına müsahibə verib və orada bildirib ki, ABŞ müharibənin nə vaxt bitəcəyinə qərar verməlidir. O, döyüşlərin nə vaxt bitəcəyi ilə bağlı suala cavab olaraq bildirib: "Biz davam etmək istəmirik. Amerika bu müharibəyə son qoyub-qoymamaq barədə qərar verməlidir". "The Wall Street Journal" qəzetinin anonim mənbələrə istinadən verdiyi məlumata görə, Tramp əksinə, hər şeyin indi İranın əlində olduğuna inanır. Onun fikrincə, əvvəlcə güzəştə getməli olan iranlılardır. Nəşrin məlumatına görə, Tramp İrana qarşı genişmiqyaslı hücumları bərpa etməyi düşünür. Lakin indi yox, Konqres seçkilərindən sonra. Əgər bu məlumat doğrudursa, görünür, qalan həftələrdə Tramp məğlubiyyəti etiraf edəcək addımlardan yayınaraq vaxt itirəcək. "The New York Times" qəzetinin yazdığına görə, Amerika prezidentinin İran təkliflərini rədd etməsi İrana qarşı təxminən yeddi ay davam edən Amerika-İsrail müharibəsi boyunca davam edən sülh təklifləri, möhtəşəm təhdidlər və ziddiyyətli bəyanatlar dövrəsində son dönüşdür. Onu da qeyd etmək lazımdır ki, Tramp "Axios"a İranla danışıqların gələn həftə başlayacağını bildirib.
Samirə SƏFƏROVA
