Şimali İrlandiyada uzun müddətdir dayandırılmış məzhəb münaqişəsi yenidən alovlanıb. Protestant Yunionistlərin (ərazinin Böyük Britaniya daxilində qalmasının tərəfdarları) birliyi olan Narıncı Orden 30 ildən sonra ilk dəfə katolik küçəsində yürüş etmək üçün icazə alıb. Əvvəllər belə yürüşlər qaçılmaz olaraq toqquşmalara səbəb olurdu. Bu dəfə isə onlardan qaçınıldı. Yürüş günü, 27 sentyabrda, təxminən 2000 nümayişçi Narıncıların yürüş etməyi planlaşdırdığı əraziyə girişi bağlayaraq onların içəri girməsinə mane oldu. Onlar barrikadanı yarmağa müvəffəq olmayıblar. Beləliklə, Şimali İrlandiya Paradlar Komissiyasının tək bir qərarı onilliklər boyu davam edən sülhməramlı səyləri, demək olar ki, alt-üst etdi.
Katoliklər və protestantlar (faktiki olaraq İrlandiya ilə birləşmə tərəfdarları və əleyhdarları arasında) arasında bir neçə min insanın həyatına son qoyan qarşıdurma 1960-cı illərdən 1998-ci ilə qədər davam etdi. Həmin il Müqəddəs Cümə Sazişi imzalandı - bütün radikal qrupların tərksilah edilməsi və bütün dinlərarası mübahisələrin yalnız dinc yolla həll edilməsi barədə razılaşma. Barışıq prosesinin bir hissəsi olaraq Narıncı yürüşlər də dayandırıldı (sonuncu yürüş 1998-ci ildə baş tutdu). Belfastda və Şimali İrlandiyanın digər şəhərlərində partlayışların guruldadığı və qan axdığı dövrləri şəxsən xatırlamayan nəsillər böyüdü. İndi isə bir şey dəyişib. Böyük Britaniyada ölkənin gələcəyi və Şotlandiya, Şimali İrlandiya və Uelsin statusu ilə bağlı müzakirələr yenidən başladı. 14 sentyabrda bu ərazilərin birinci nazirləri müstəqillik referendumlarına çağıran bir bəyannamə imzaladılar. ABŞ prezidenti Donald Tramp da İrlandiya məsələsinə maraq göstərərək, vahid İrlandiyanı görməkdən məmnun olacağını bildirdi. Bu şəraitdə Narıncı Orden hər kəsə Şimali İrlandiyanın müstəqillik referendumunda "Xeyr" səsi verəcəklərin mövcudluğunu xatırlatmaq qərarına gəldi. Paradlar Komissiyası Narıncılara Portadaun şəhərinin böyük bir hissəsində Qarvaqi Yolu boyunca yürüş etməyə icazə verdi.
İyirmi səkkiz il əvvəl əsasən katolik ərazilərindən keçmək demək olan bu marşrut qadağan edildi. Lakin komissiya parada da əhəmiyyətli məhdudiyyətlər qoydu: səhər saat 8-dən səhər saat 9-a qədər 35 nəfərin orkestrlər və ya digər lazımsız səs-küy olmadan iştirak etməsinə icazə verildi. Yürüşdən əvvəl 26 sentyabrda başlayan və ertəsi gün səhərə qədər davam edən məhkəmə prosesi başladı. Əvvəlcə Şimali İrlandiyanın Ali Məhkəməsi (ən yüksək birinci instansiya məhkəməsi) yürüşün qarşısını almaq üçün müvəqqəti qadağa qoydu. Daha sonra, saat 23:30-da Belfast Apelyasiya Məhkəməsi ilkin qərarın səhv olduğuna qərar verdi və aşağı məhkəmənin qərarını ləğv etdi. Həmin gecə Belfastda başqa bir Ali Məhkəmə iclası başladı və yalnız saat 2:15-də başa çatdı. Nəticəsi yürüşün davam etdirilməsinə icazəni təsdiqlədi. Narıncı Ordenə parad keçirmək üçün icazə verilsə də, 27 sentyabrda, onun keçirilməsi planlaşdırıldığı zaman protestantlar Qarvaqi Yoluna buraxılmadılar. Əraziyə girişi bağlayan 2000 nümayişçi onların qarşısını aldı. Fəallar arasında Şimali İrlandiyanın Birinci naziri Mişel O'Nil və millətçi Şinn Fein partiyasının lideri Meri Lu Makdonald da var idi. Katolik maraqlarını təmsil edən Şinn Fein-də Makdonald vitse-prezident vəzifəsini icra edir. O'Neill sentyabrın 26-da Apelyasiya Məhkəməsinin qərarını şərh edərkən deyib: "Məhkəmə qərarını ləğv etmək və Qarvaqi Yolu boyunca istənməyən Narıncı yürüş keçirməyə məcbur etmək qərarı rüsvayçılıqdır". O'Neill parada qarşı çıxan ərazi sakinlərini dəstəklədi. O dedi ki, bu yürüş nifrət, məzhəb zorakılığı və qətl tarixi ilə doludur və onu Yunionist liderlər dəstəkləyir. Nifrət tarixinə istinad edərək O'Neill protestant yürüşlərinin uzun ənənəsinə istinad edirdi. Narıncı yürüşlər, mahiyyət etibarilə, 1690-cı ildə Britaniya taxtına iki iddiaçını bir-birinə qarşı qoyan Boyn döyüşünün nəticələrinin təntənəli qeyd olunmasıdır. Bir çox protestantın da daxil olduğu III Vilyamın qüvvələri əsasən katoliklərdən ibarət II Ceyms ordusunu məğlub etdi.
Şimali İrlandiyadakı hadisələr iki icma arasındakı münaqişənin hələ də mövcud olduğunu xatırladır. Onun intensivliyi azalıb və regionda güc balansı dəyişib. Əsrlərdir ilk dəfə olaraq katoliklərin sayı protestantları üstələyir və nəticədə, yunionist partiyalar artıq Şimali İrlandiya parlamentində çoxluğa malik deyillər. Lakin münaqişə hələ də davam edir və hələ də Britaniya siyasətçiləri narahat olmamaqda davam edirlər.
Tahir TAĞIYEV
