Məlum olduğu kimi, Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyi (XİN) Qax rayonunda yerləşən Kürmük məbədi ilə bağlı Gürcüstan Patriarxlığının açıqlamasını iki ölkə arasında dostluq, tərəfdaşlıq və mehriban qonşuluq münasibətlərinin ruhuna zidd adlandırıb. Patriarxlıq bundan öncə sözügedən məbəddə aparılan işlərlə bağlı narahatlığını bildirmişdi.
XİN Azərbaycan ərazisində yerləşən coğrafi və tarixi toponimlərin başqa adlarla təqdim edilməsini qəbuledilməz adlandırır. Qurum Gürcüstan Patriarxlığının Azərbaycanın ərazi bütövlüyü və suverenliyinə münasibətdə ərazi iddialarını ehtiva edən yanaşmasının anlaşılan olmadığını vurğulayır. Gürcüstan Patriarxlığı sentyabrın 24-də yaydığı bəyanatda sözügedən məbədi "Kümrüxi Müqəddəs Georgi Kilsəsi" adlandırmış, orada hansı işlərin aparıldığını müəyyənləşdirməyin vacibliyini qeyd etmişdi. Bəyanatda kilsənin tarixi Hereti ərazisində yerləşdiyi bildirilir. "Hereti" deyilən tarixi coğrafi bölgə vaxtilə Azərbaycanın şimal-qərb ərazilərini də əhatə edib. Patriarxlıq məbədin "Gürcüstanın tarixi və mənəvi irsinin mühüm abidəsi" olduğunu iddia edərək, orada görülən işlər barədə Azərbaycanın aidiyyəti dövlət qurumlarından heç bir məlumat almadıqlarını bildirib. Qurum həm öz nümayəndələrinin, həm də gürcü mütəxəssislərin bu prosesə cəlb olunmasını və abidənin lazımi qaydada qorunub saxlanmasını vacib sayır. Azərbaycan XİN iki ölkənin bir-birinin ərazi bütövlüyünə və suverenliyinə hörmətlə yanaşdığını vurğulayır. Nazirliyin bəyanatında deyilir ki, Gürcüstan Patriarxlığına Ermənistan kilsəsinin məlum yanaşmalarını təkrarlamaması və onun yolu ilə getməməsi məsləhət görülür. Bu ay Ermənistanla da oxşar məsələ gündəmə gəlmişdi. Azərbaycan prezidentinin köməkçisi Hikmət Hacıyevin Qarabağdakı 13-cü əsr kilsəsini Qafqaz Albaniyasının qədim xristian irsinin ayrılmaz hissəsi adlandırması Ermənistanın müxalifət dairələrində və bəzi ictimai xadimlər arasında narazılıq doğurmuşdu. Daha əvvəl Gürcüstanın "Saingilo Gənclər Hərəkatı" Kürmük məbədinin həm içərisində, həm də ətrafında qazıntı işləri aparılan təməllərin fotoşəkillərini dərc etmişdi. Fəalların sözlərinə görə, Azərbaycan tərəfi Tiflisin iştirakı olmadan arxeoloji işlər aparır. Gürcüstanın Baş naziri İrakli Kobaxidze mövcud vəziyyətin münaqişə ilə heç bir əlaqəsi olmadığına əminlik verib: "Bizim heç bir gərginliyimiz yoxdur; Azərbaycan hökuməti ilə dostluq münasibətlərimiz var. Bu dostluğa əsaslanaraq istənilən mövzunu asanlıqla müzakirə edə bilərik. Gürcüstan və Azərbaycan hökumətləri arasında bütün məsələlər məhz bu ruhda, dostcasına həll olunur".
Bu arada, Gürcüstan Pravoslav Kilsəsi öz xəttini davam etdirir. Xüsusilə Dmanisi və Aqarak-Taşir arxiyepiskopu Zinon Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyinin açıqlaması ilə bağlı xüsusi bəyanat yayıb: "Bu kilsə Azərbaycanda yaşayan gürcü əhalisi üçün fundamental mənəvi əhəmiyyətə malikdir: Qax-İngiloy, Əliabad, Almalo, Meşabaşı, Tasmalo və digər kəndlərin sakinləri üçün. Bu, onların canlı ziyarətgahıdır, əcdadlarının xatirəsidir və inanclarının dirəyidir. Bu abidənin taleyi ilə bağlı hər hansı bir qərarda onların səsinin eşidilməsi və nəzərə alınması, hər iki tərəfdən müvafiq nümayəndələrin bu prosesə cəlb edilməsi tamamilə haqlıdır". Arxiyepiskop həmçinin bildirib ki, Gürcüstanda yaşayan azərbaycanlılar iki xalq arasında etimadın və qarşılıqlı anlaşmanın möhkəmləndirilməsində mühüm və müsbət rol oynaya bilərlər: "Mən Azərbaycan müsəlman ruhanilərinə ikiqat ümidlə müraciət edirəm. Ruhanilər əcdad ziyarətgahının mömin üçün nə demək olduğunu, onun taleyinin qeyri-müəyyənliyinin nə qədər ağrılı olduğunu və imanın qarşıdurmanın səbəbi deyil, millətlər arasında sülhün təməli olmasını təmin etmək məsuliyyətimizin nə qədər böyük olduğunu hər kəsdən daha yaxşı bilirlər. Siz öz müdrikliyiniz və nüfuzunuzla hər iki tərəfdən müvafiq nümayəndələrin iştirakı ilə qarşılıqlı hörmət və dialoq yolu ilə Kürmük məbədi məsələsinin həllinə töhfə verə bilərsiniz". Politoloq və Gürcüstanın "Xalq Gücü" partiyasının üzvü David Kartvelişvili bildirib ki, Bakı ilə Tiflis arasında gərginlik təsadüf ola bilməzdi: "Kobaxidze BMT Baş Assambleyasında Cənubi Qafqazda çoxdan gözlənilən sülhdən, o cümlədən Ermənistanla Azərbaycan arasında münasibətlərin yaxşılaşmasından danışarkən, biz Bakıdan çox sərt bir bəyanat aldıq. Bunun səbəbi isə Gürcüstan Pravoslav Kilsəsinə Azərbaycan toponimiyası əvəzinə gürcü toponimiyasından istifadə etməklə ad vermək qərarı idi. Bu arada, bu müharibə başlasa, Gürcüstanda adlarının dəyişdirilməsinə ehtiyac olan çoxsaylı Azərbaycan adları olan kəndlərin olduğu aydın olacaq". Kartvelişvili hesab edir ki, bu cür qalmaqallar Cənubi Qafqazda sülhə maraq göstərməyən qüvvələr tərəfindən təhrik olunur: "Onlara Orta Dəhliz və ya Gürcüstanı Avropa ilə birləşdirən enerji kabeli lazım deyil. Buna baxmayaraq, Gürcüstan və Azərbaycanın ali rəhbərliyi Cənubi Qafqazda yeni bir qarşıdurmanın alovlanmasına imkan verməyəcək".
Tahir TAĞIYEV
