Kamran Əsədov: “Köhnə qaydalara öyrənən köhnə kollektiv yenilik gətirmək istəyən yeni şəxsi qəbul etmək istəmir” Nadir İsrafilov: “Test üsulu ilə seçilən məktəb direktorlarının bir çoxu idarəçiliyi bacarmadığı üçün bu vəzifədə qala bilmir”
Son illər məktəb direktorlarının seçimi yeni prosedur qaydalarına uyğun keçirilir. Yeni qaydalara əsasən, bu posta iddialı olan şəxslər 3 aylıq təlim kursu keçdikdən, bir neçə mərhələli imtahanda iştirak və uğurlu nəticə əldə etdikdən sonra məktəb direktoru vəzifəsini tuta bilirlər. Məktəb direktorlarının imtahanla bu vəzifəni tutması bütövlükdə müsbət haldır.Müşahidələrə görə, imtahan yolu ilə məktəb direktoru vəzifəsini tutan şəxslərin bəziləri bu vəzifədə cəmi 1-2 il işləyə bilir.
İmtahan yolu ilə məktəb direktoru olanların bəziləri hansı səbəbdən vəzifədən uzaqlaşdırılır və ya uzaqlaşırlar?
Müşahidə edilən bu halın səbəblərini araşdırmaq üçün təhsil ekspertləri ilə əlaqə saxladıq.
Təhsil eksperti Kamran Əsədov bizimlə söhbətində bildirdi ki, imtahan yolu ilə məktəb direktoru vəzifəsini tutan şəxslərin bu vəzifədə qısamüddətli qalmasının səbəbləri müxtəlifdir. Bu məsələni şərh edən ekspert dedi ki, o direktorlar bu vəzifəyə 3 aylıq təlim kursları keçdikdən sonra təyin edilirlər: “İlk növbədə qeyd etmək istəyirəm ki, əlbəttə, Azərbaycan təhsilində 2014-cü ildən təşkilati məsələlərlə bağlı ciddi şəkildə müsbətə doğru irəliləyişlər baş verib. Konkret olaraq təhsildə rüşvətə son qoyulması kimi məsələ meydana çıxarıldı. Sözsüz ki, söhbət orta ümumtəhsil məktəblərindən gedir. Təəssüf ki, ali məktəblərdə bununla bağlı hər hansı bir addım, irəliləyiş yoxdur. Söhbət ondan gedir ki, orta məktəblərdə müəllimlərin, məktəb direktorlarının əsassız tələbləri müəyyən qədər azalıb. Təbii ki, bu halın tam başa çatması mümkün deyil. 2014-2015-ci tədris ilindən etibarən Təhsil Nazirliyi orta ümumtəhsil məktəblərində işləmək üçün direktorları ilk dəfə olaraq bir neçə mərhələli müsabiqə ilə seçməyə başladı. Əlbəttə, ümumilikdə bu müsabiqənin özünü müsbət adlandırmaq olar. Ancaq seçim üçün 3 aylıq təlim kifayət deyil. Mən sizə statistik məlumatlar deyim. Bakı üzrə 310 məktəbdən 40-a yaxınının direktoru müsabiqə yolu ilə seçilib. Azərbaycan üzrə isə 4500 məktəbdən cəmi 240-a yaxınının direktoru bu müsabiqə ilə təyin olunub. 4500 rəqəminin yanında bu aşağı rəqəmdir. Təəssüflər olsun ki, hətta 10, 20, 25, 30 il direktor vəzifəsində çalışan şəxslər var ki, onlar bu müddət ərzində təhsilə yox, yalnız özlərinə xidmət edib, məktəblərdə qeyri-şəffaf mühit yaradıblar. Onların yerinə gələn təzə direktorlar isə bu mühitdə çalışa bilmirlər. Çünki məhz köhnə qaydalara öyrənən köhnə kollektiv yenilik gətirmək istəyən yeni şəxsi qəbul etmək istəmir. Ona görə ki, onlar da direktorla bərabər əməkhaqqından əlavə digər gəlirlər əldə edirdilər”.
K.Əsədovun bildirdiyinə görə, yeni seçilən direktorların qarşısına Təhsil Nazirliyi konkret şərtlər, vəzifələr qoyur ki, qanunsuz tələblər etməyəcəksiniz, sizə təhsili inkişaf etdirmək tapşırılır: “Məsələn, əvvəlki illərlə müqayisədə buraxılış imtahanlarının nəticələri qalxıb, orta ümumtəhsil məktəblərindən ali məktəblərə imtahan verən abituriyentlərin sayı artıb. Məktəblərdəki köhnə mühitə görə yeni seçilən direktorlar orada işləyə bilmirlər. Burada iki səbəb var. Birincisi, köhnə kollektiv yeni qaydalarla işləmək istəmir. Bu və ya digər formada yeni direktorun fəaliyyətinə mane olurlar, onlara qarşı şər-böhtan kampaniyası aparırlar. Onlar Əmək Məcəlləsinin maddələrinə riayət etmirlər, iş rejimini pozurlar. İkincisi, əvvəllər korlanmış təhsil sisteminin nümayəndələri olublar. Müsabiqə yaxşıdır, obyektivdir, şəffaf keçirilir, amma seçilənlərin obyektiv və şəffaf olmaması nəticəsində onlar təhsilə, direktorluğa qazanc məqsədi ilə gəlirlər. Təhsil naziri də, birmənalı olaraq, seçim zamanı deyir ki, sizin fəaliyyətinizdə hər hansı bir neqativlik görsəm işdən azad ediləcəksiniz. Siz 1-2 il işlədiklərini deyirsiniz, ancaq məndə faktlar var ki, yeni təyin edilən bir neçə direktor 6 ay işlədikdən sonra onlarla bağlanan müqaviləyə xitam verilib. Çünki onlar da özlərindən əvvəlkilər kimi pul yığmağa başlayıblar. Yuxarı sinif şagirdlərindən pul alıb onların dərsdən yayınmasına şərait yaradırlar və qiymət yazırlar. Biz heç də deyə bilmərik ki, yeni qayda ilə seçilmiş direktorların hamısı Təhsil Nazirliyinin istədiyi kompetensiyalara cavab verir. Xeyr. Yenə də mənfi hallar davam edir. Bu ona görədir ki, yalnız Türkiyədə, Azərbaycanda, keçmiş postsovet ölkələrində məktəb direktorları təyinat yolu ilə bu vəzifəni tuturlar. Avropa ölkələrində isə məktəb direktorları təyinat yolu ilə direktor olmurlar. Məktəblərdə menecerlik, direktorluq institutu olur. Yəni kiminsə direktor olması üçün o yalnız 5-10 illik təcrübəyə malik olmamalıdır, onda idarəçilik bacarığı olmalıdır. Bir çox direktorlar vəzifə adı üçün bu vəzifəyə gedirlər, onlar təhsili idarə edə bilmirlər. İdarəçilik bilik və bacarıqları aşağı səviyyədədir, onlar Əmək Məcəlləsinin tələblərini bilmirlər. Əmək Məcəlləsinin tələblərindən minimum anlayışlarının olmaması onların idarəçiliklə bağlı ciddi nöqsanlara yol verməsinə səbəb olur”.
Digər təhsil eksperti Nadir İsrafilov isə imtahan yolu ilə seçilən məktəb direktorlarının əksəriyyətinin bu vəzifədə az müddət işləməsinin səbəbi kimi onların təcrübəsinin olmamasını, zəif idarəçilik qabiliyyətini göstərir: “Bunun səbəbləri çoxdur. Məktəb direktorunun əsas vəzifələrindən biri idarəçiliyi yüksək səviyyədə bacarmasıdır. Əvvəlki illərdə məktəb direktorunun bu vəzifəni tutması onun kollektivdəki nüfuzu, ictimaiyyət arasında hörməti, təhsili bilməsi, idarəçiliyi bacarması və s. ilə bağlı idi. Son 20 ildə məktəb direktorlarının təyin edilməsi ilə bağlı 10-15 qərar qəbul olunub. Son zamanlar məktəb direktoru vəzifəsini tutmaq istəyən şəxslər bir neçə mərhələli imtahan verirlər. Onlar testdən, müsahibə və s. keçdikdən sonra bu postu tuturlar. Bunun mənfi cəhətiləri çoxdur. Hətta Təhsil Nazirliyi belə bir bəyanat da vermişdi ki, məktəb direktorlarının təyinatı gələcəkdə yerlərə verilsin. Hazırda bizdə 10 məktəbdə direktor eksperiment qaydasında yerli orqanlar tərəfindən təyin edilir”.
Ekspert hesab edir ki, məktəb direktorunun bu vəzifəni tutması üçün onun imtahandan keçməsi kifayət etmir. Onun fikrincə, məktəb direktorlarının bu sahədə təcrübəsi, idarəçilik bacarığının olması vacibdir: “Bu elə bir sahədir ki, burada nəzəri biliklər kifayət etmir. Onun gərək kifayət qədər təcrübəsi olsun, nüfuzu olsun, idarəetmə bacarığı olsun, valideynlə, ictimaiyyətlə işləməyi bacarsın. Burada bir məsələ də var ki, imtahan yolu ilə seçilən direktorların bir problemi də onların yaşayış yerlərindən çox uzaq yerlərə, rayonlara təyin edilməsidir. Məsələn, Nizami rayonunda yaşayan bir şəxs Qaradağ rayonunda yerləşən məktəbə direktor olursa, bu çətinlik yaradır. Ən azından bu vaxt itkisi olur. Direktor məktəbə müəllimlərdən 1 saat tez getməlidir, amma tıxaclardan imkan olmur ki, vaxtında məktəbə gedib çıxsın. Ümumiyyətlə, hazırda məktəb direktorlarının əmri daimi verilmir, müvəqqəti verilir. Onlar müvəqqəti əmrlə işləyirlər. Nazirlik görmək istəyir ki, onlar özlərini necə doğruldurlar. Ona görə də hesab edirəm ki, direktorların təyinatı məsələsində mütləq sistem dəyişməlidir. Yəni direktor təkcə nəzəri biliklərə görə vəzifəni tutmalı deyil, ondan başqa keyfiyyətlər də tələb olunur. Bu çox mürəkkəb vəzifədir. Yəni test üsulu ilə seçilən məktəb direktorlarının bir çoxu idarəçiliyi bacarmadığı üçün bu vəzifədə qala bilmirlər. Güman edirəm ki, Təhsil Nazirliyində də bu istiqamətdə işlər aparılır. Məktəb direktorlarının təyin edilməsinin optimal, səmərəli bir forması mütləq seçilməlidir. Çünki bu sistem həqiqətən də özünü tam doğrultmur”.
İradə SARIYEVA
