Aprelin 29-da Sumqayıtın Hacı Zeynalabdin qəsəbəsində 19 saylı məktəbin idman zalında 2016-cı il təvəllüdlü Fərid Bakarova ağır xəsarətlər yetirərək ölümünə səbəb olan 1994-cü il təvəllüdlü Mehman Xəlilov barəsində Sumqayıt Şəhər Məhkəməsi qərar qəbul edib.
Məhkəmə Mehman Xəlilov barəsində istintaq müddəti üçün 4 ay müddətinə həbs-qətimkan tədbiri seçib. Hazırda onun barəsində Cinayət Məcəlləsinin 126.3-cü (Qəsdən sağlamlığa ağır zərər vurma - ehtiyatsızlıqdan zərərçəkmiş şəxsin ölümünə səbəb olduqda) maddəsi ilə açılmış işin istintaqı davam etdirilir. İlkin araşdırmalar zamanı məlum olub ki, Mehman Xəlilov hadisədən dərhal sonra 7 yaşlı Fəridin yaxınlarına onun yıxılması nəticəsində xəsarət aldığını bildirib. Lakin qısa vaxt sonra onun sambo idman növü üzrə keçirdiyi məşqdə azyaşlılara qarşı qəddar rəftar göstərməsi üzə çıxıb və müşahidə kamerasının çəkdiyi görüntülər istintaq orqanı tərəfindən götürülüb. Yaxınlarının bildirdiyinə görə, məşqçi hadisə baş verəndən sonra ailəyə məlumat vermədən uşağı xəstəxanaya aparıb. İlkin məlumata əsasən, orada müəllimə uşağı ixtisaslaşmış xəstəxanaya aparmaq tövsiyə edilsə də, o, Fəridi evlərinə aparıb. Uşağın ailə üzvləri onun vəziyyətinin yaxşı olmadığını görərək yenidən xəstəxanaya çatdırıblar, amma azyaşlının həyatını xilas etmək mümkün olmayıb.
Hazırda idman zalında çəkilmiş digər görüntülər də araşdırılır. Mehman Xəlilovun məşqlərində iştirak etmiş digər uşaqlara qarşı da eyni rəftarın göstərildiyi istisna edilmir. Məşqlərdə iştirak edən digər şagirdlərin valideynlərinin şikayəti və əzab verməni sübut edə biləcək görüntülər əsasında M.Xəlilov barəsində açılmış cinayət işinə Cinayət Məcəlləsinin digər maddələrinin də əlavə edilməsi mümkündür. Bu arada Mehman Xəlilovun məşqdə azyaşlılara qarşı qəddar davranışlarını əks etdirən başqa görüntülər də yayılıb. Görüntülərdən açıq-aşkar aydın olur ki, Mehman Xəlilov təkcə Fərid Bakarovla yox, məşqdə iştirak edən digər azyaşlı uşaqlarla da xüsusi qəddarlıqla davranıb. Onları saçından, başından, qulağından tutaraq ayağa, havaya qaldırır, həmçinin təpiklə vurur və digər təhlükəli hərəkətlər edir.
Nə edilməlidir ki, dövlətin bu istiqamətdə yürütdüyü siyasətə xələl gəlməsin?
Bu hadisə bir daha sübut edir ki, dövlətin gənc nəslin milli mənlik şüurunun inkişaf etdirilməsi və vətənpərvərlik hisslərinin tərbiyəsi ilə bağlı gördüyü müsbət işlərə, apardığı təbliğata baxmayaraq, bu sahədə neqativliklər də mövcuddur. Əsasən də bu özünü uşaq və gənclərin tərbiyəsi etibar olunan adamların davranışında göstərir. Dəfələrlə uşaq bağçalarında, internat müəssisələrində uşaqların necə döyüldüyünə dair faktların ictimailəşməsinin şahidi olmuşuq. İndi də bu hadisə idman zalında yaşandı. Nə edilməlidir ki, dövlətin bu istiqamətdə yürütdüyü siyasətə xələl gəlməsin? İdman hüquqşünası Fərid Haqverdiyev hesab edir ki, uşaqlar və məşqçilər tibbi müayinədən keçməmiş məşqlərə və yarışlara buraxıla bilməzlər: “ Qanunda məşqçinin hüquqi vəzifələri sadalanır. Orada məşqçinin uşağın sağlamlığına və qayğısına qalmaq kimi vəzifəsi nəzərdə tutulmayıb. “Bədən tərbiyəsi və idman haqqında” qanunda məşqçinin öhdəliklərinə yer verilib. Məşqçi idmançılara təlim-məşq prosesini keçən, onların yüksək nəticələrə nail olmaları üçün yarış fəaliyyətinə rəhbərlik edən müvafiq ali və ya orta ixtisas təhsilinə malik olan fiziki şəxsdir. Həmin məşqçinin özünün fiziki və ya hüquqi şəxs kimi məşğələ keçdiyini aydınlaşdırmaq lazımdır. Əgər özü heç bir hüquqi şəxs və ya idman klubu kimi qeydiyyatdan keçmədən məşqçilik edirsə, o zaman hökmən onun müvafiq dövlət sənədi olmalıdır. Qanunda belə bir şey var ki, bu sahədə peşəkar pedoqoji fəaliyyətə yalnız müvafiq təhsil müəssisələri tərəfindən verilən bədən tərbiyəsi və idman sahəsində ali və ya orta ixtisas təhsili haqqında dövlət sənədinə malik olan şəxs işləyə bilər”.
Müxtəlif federasiyalarda proses fərqli tənzimlənir
Baş vermiş hadisə yenidən uşaq idman məşqçilərinin lisenziya və sertifikatlaşdırma məsələsini gündəmə gətirib. Bununla bağlı araşdırma zamanı məlum olub ki, müxtəlif federasiyalarda proses fərqli tənzimlənir. Azərbaycan Güləş Federasiyasından bildirilib ki, klub və cəmiyyətlər müstəqil fəaliyyət göstərirlər, onların federasiyaya bağlılığı yoxdur. Bundan əlavə, peşəkar klub və cəmiyyət kimi qeydiyyatdan keçmədən fiziki şəxs olaraq məşqçi kimi fəaliyyət göstərmək mümkündür. Yalnız rəsmi yarışlarda iştirak zamanı həmin fiziki şəxslər öz yetirmələrini hansısa klub və ya cəmiyyətlərin adından qeydiyyatdan keçirməlidirlər. Azərbaycan Cüdo Federasiyasında da oxşar vəziyyətdir. Belə ki, mövcud qanunvericilikdəki boşluqlara əsasən, sərbəst məşqçilik fəaliyyəti ilə məşğul olan şəxslərə qarşı hansı bir təsir mexanizmi yoxdur. İstənilən şəxs icarəyə zal götürüb, şəxsi hesabına tatami alaraq, özü üçün məktəb açır. Onun hansı peşəkarlıq kateqoriyada olduğunu yoxlamaq üçün isə müvafiq prosedur yoxdur. Yeganə təsir mexanizmi odur ki, həmin məşqçilərin yetirmələri ölkə səviyyəli yarışlara buraxılmır.
Lisenziyası olmayan şəxslər məşq keçmək hüququndan məhrum edilməlidir
Tanınmış idman mütəxəssisi Kənan Məstəliyev “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bildirdi ki, ortaya çıxan görüntülər çox dəhşətlidir: “Azərbaycanda idman hələ də Sovet məktəbinin mexanizmləri, həmin məktəbin yetirmələrinin inkişafa, uyğunlaşmağa, yeniliklərə meylli olmayan davranış və "bilik-bacarıqları" üzərində dayanır. Videosunu izlədiyimiz sambo məşqçisi bütün idman və davranış qaydalarını cinyətkarcasına pozub. Və təəssüf ki, belələri az deyil. Bir dəfə hansısa beynəlxalq yarışda medal qazanıb, ayağını hava limanına basan kimi "Vətənimiz, bayrağımız üçün vuruşdum, şərəfini qorudum" və s. bu kimi pafoslu açıqlamalar verib eqosunu yüksəldənlər kifayət qədərdi. Bir şeyi yadda saxlamaq lazımdı ki, hər idmançıdan yaxşı məşqçi olmur. Bunu bütün idman növlərində dəfələrlə görmüşük, aksiom kimidi. Belə hadisələrin qarşısının alınmasının çox sadə yolu var. Lisenziyası olmayan şəxslər məşq keçmək hüququna malik olmamalı, valideynlər də bu sənədi olmayan adamlara öz uşaqlarını etibar etməməlidilər. Belə olan halda federasiyalar da, digər məsul qurumlar da işinə daha məsuliyyətli yanaşacaq, "hər yoldan keçənə" məşqçilik şansı yaratmayacaq. Çünki bir hadisə olanda lisenziya verən tərəf də cavabdehlik daşıyacaq”.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyilə çap olunur.
