Azərbaycanda 1999-cu ildən bəri bələdiyyələr fəaliyyət göstərir. Ancaq ötən 24 il ərzində onlar formal qurum olmaqdan irəli gedə bilməyiblər. Bunu rəsmi qurumların yaydığı statistik məlumatlar da təsdiqləyir.
Dövlət Statistika Komitəsi (DSK) 2022-ci ildə Azərbaycandakı bələdiyyələrin büdcələrinə dair məlumatları açıqlayıb. Məlum olub ki, ötən il Azərbaycanda fəaliyyət göstərən 1606 bələdiyyənin toplam gəliri 47 milyon 366 min manat olub. Bu, 2021-ci illə müqayisədə 13.7 faiz artım deməkdir. Ancaq müqaisədə qonşu Gürcüstanın paytaxt şəhəri Tbilisi bələdiyyəsinin ötənilki büdcəsi 1 milyard 560 milyon lari - təxminən 1 milyard 61 milyon manat olub. Yəni yalnız Tbilisi bələdiyyəsinin birillik gəliri Azərbaycandakı 1 min 606 bələdiyyənin illik gəlirlərindən təxminən 22 dəfə çoxdur.
Maraqlıdır, Azərbaycanda bələdiyələrin bu dərəcədə ölü vəziyyətdə olması nə vəd edir?
“Bələdiyyələr yarandığı gündən yerli icra hakimiyyəti orqanlarının təsiri altındadır”
Sözügedən məsələni “Bakı-Xəbər”ə şərh edən ekspert İlqar Hüseynli ölkəmizdəki bələdiyyələrin acınacaqlı durumunu bir sıra amillərlə əlaqələndirdi: “Azərbaycanda bələdiyyələrin strukturlaşmasında və vergi rüsumlarının yığılması ilə bağlı, eyni zamanda bələdiyyə səlahiyyətləri ilə bağlı çox ciddi problemlər var. Azərbaycanda hazırda elə bir bələdiyyə yoxdur ki, öz xidmət sektorunu yarada bilsin. Bizdə elə bir bələdiyyə yoxdur ki, hansısa özəl məktəbləri olsun, hansısa xüsusi xidmət sektoru olsun. Bələdiyyələrin il ərzindəki toplam gəlirinin 43.3 faizi və ya 20 milyon 491 min manatı yerli vergilər hesabına təmin edilib. Əhalidən ilboyu fiziki şəxslərin əmlak vergisi qismində 13 milyon 212 min manat pul toplanıb. Belə şəxslərin ödədiyi torpaq vergilərindən əldə edilən gəlirsə 7 milyon 277 min manat olub. Bütün bunlar sözügedən sektorun nə qədər zəif olduğunu bir daha göstərir. Azərbaycanda elə bələdiyyələr var ki, əraziləri kifayət qədər mədən sənayesi imkanlarına malikdir. Ancaq çox təəssüflər olsun ki, həmin bələdiyyələr özü birbaşa istehsalçıya çevrilə bilməyib. Halbuki, qanunvericilik buna imkan verir. Bələdiyyələrin belə zəif maliyyə-iqtisadi durumunun əmələ gəlməsində səbəblər müxtəlifdir. Onlardan biri də bələdiyyələrə dövlət büdcəsindən dotasiyaların ayrılmaması ilə əlaqədardır. Bu baxımdan götürəndə, bələdiyyələr yarandığı gündən yerli icra hakimiyyəti orqanlarının təsiri altındadır. Yerli icra qurumlarının təsiri altında sayılmaz bir qurum kimi fəaliyyətə başladı və belə də davam edir. Nə vaxt biz bələdiyyələrə əlahiddə imkanlar versək, onların təşəbbüslərinə şərait yaratsaq və bu qurumların fəaliyyətinə şərait yaratsaq, o zaman vəziyyət dəyişəcək. Nəticədə bələdiyyələr belə acınacaqlı durumda olmazlar. Nə qədər ki bu yoxdur, bizim bələdiyyələr yerində sayacaq. Tbilisi bələdiyyəsindən fərqli olaraq, Bakı bələdiyyələrində Avropa Xartiyasının bununla bağlı tələb və normalarına əməl olunmur. Yəni Azərbaycanda böyük şəhər bələdiyyəsi formalaşdırılmayıb. Bu məsələdə biz nəinki Gürcüstandan, Ermənistandan da geri qalırıq. Ona görə də nə qədər ki bunlar öz həllini tapmayıb, vəziyyət elə belə də davam edəcək”.
Vidadi ORDAHALLI
