Son illərdə Azərbaycanda urbanizasiya mənfi istiqamətdə inkişaf edir. Paytaxtda iş yerləri və xidmət sahələrinin çoxluğu, sosial imkanlar, həmçinin təhsilin əlçatan olması bölgələrdə yaşayan əhalinin Bakıya köçməsinə səbəb olub. Daha gəlirli iş və normal yaşamaq arzusu kütləvi köçün əsas səbəblərindəndir.
Açıqlanan məlumatlara əsasən, son illərdə rayonlardan Bakıya yaşamaq üçün 1 milyon adam üz tutub. Ekspertlər hesab edir ki, Bakıya kütləvi axın regionlarda iqtisadi inkişafa mənfi təsir göstərir. Onların fikrincə, regionlarla Bakı arasında iqtisadi fərq azaldılmalı, eyni zamanda, bölgələrdə sosial tələbatların ödənilməsi üçün infrastuktur yaxşılaşdırılmalıdır ki, kənddən şəhərə gələnlərin sayı azalsın.
“Təkcə sənaye, iş yerləri, qazanc əldə etmək baxımından deyil, sosial şərait, normal infrastruktur yoxdursa, əhali yaşadığı bölgəni…”
Sosioloq Aytəkin Kamranqızı “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında qeyd etdi ki, bölgələrdən Bakıya axının əsas səbəblərindən biri rayonlarda iş yerlərinin azlığıdır. Rəsmi statistikaya əsasən, rayonlarda əməkhaqqı Bakıya nisbətdə iki dəfə azdır, bu da öz növbəsində urbanizasiya prosesinin sürətlənməsinə gətirib çıxarır: “Həmçinin, insanlar özlərinin, övladlarının daha yaxşı təhsil alması, sağlam yaşaya bilməsi üçün imkan olduqda Bakıda özlərinə mənzil almaq, mənzil almayanlar əlverişli qiymətlərlə kirayədə qalmaq şərtilə də olsa, paytaxt və ətrafında məskunlaşmaq istəyir. İnsanlar bir müddət kirayədə Bakı və ətrafında yaşayırdısa, əmin idilər ki, yaxşı gəliri olduğu halda, qısa bir vaxt ərzində hansısa formada, ya torpaq alıb ev tikmək, ya da kreditlə mənzil almaq kimi şərtlərlə mülkiyyət sahibi olmaq imkanı yaranır. Rayonların böyük əksəriyyətində mənfi miqrasiya, yəni rayonlardan çıxan insanların sayı gələn insanların sayından çox olmağa başladı. Nəticədə ölkə ərazisinin 5-6 faizi Abşeron yarımadası olduğu halda, rəsmi məlumatlara görə, əhalinin üçdə biri, yəni 30 faizi, qeyri-rəsmi məlumatlara görə, 40-45 faizi Bakıda məskunlaşıb. Əslində, bu məskunlaşmanın yüksək olmasını sübut edən bir sıra faktlar var”.
A.Kamranqızı hesab edir ki, təkcə sənaye, iş yerləri, qazanc əldə etmək baxımından deyil, sosial şərait, normal infrastruktur yoxdursa, əhali yaşadığı bölgəni yavaş-yavaş tərk etməyə məcbur olur: “Danılmaz faktdır ki, bölgələrdən əhali müayinə olunmaq üçün Bakıya gəlir. Çünki regionlarda Diaqnostika Mərkəzləri tikilib istifadəyə verilsə də, kadr çatışmazlığı var. Bundan əlavə, şəkərli diabet xəstəsi əlilliyin təyinatı üçün mütləq Bakıya gəlməli, paytaxtda xəstəxanada müalicə olunmalıdır ki, ona əlillik təyin edilsin. Yəni bu işi o adamın yaşadığı, qeydiyyatda olduğu rayonda niyə etmək mümkün deyil? Çünki iş bu cür anormal qurulub. Xəstə adam yıxıla-yıxıla paytaxta sənəd ardınca gəlir. Regional təhsil idarələri, imtahan mərkəzləri, mədəniyyət idarələri, hətta turizm idarələri də yaradılıb. Lakin yenə də mərkəz Bakıdır. Bakının yükünü azaltmağın birinci şərti regionlarda əhalinin məşğulluğunun təmin edilməsidir. Həmçinin infrastrukturun müasirləşməsi, sosial şəraitin yaxşılaşmasıdır. Təsəvvür edin, hələ də təbii qaz olmayan, əhalinin odun yandıraraq qızındığı və isti suyu da bu yolla əldə etdiyi kəndlərimiz var. O kəndin camaatı, əlbəttə çalışacaq, can atacaq ki, daha yaxşı şəraiti olan yerə, başqa şəhərə köçsün, həm də bu, elə bir şəhər olsun ki, orada işləyib qazanc əldə etmək də mümkün olsun. Bu da birinci növbədə Bakıdır”.
Həmsöhbətimiz sonda onu da əlavə etdi ki, təcili şəkildə regionlara dönüş adlı proqram qəbul edilməli və icra olunmalıdır. İnsanların yenidən bölgələrə qayıdışı üçün bütün lazımi stimullaşdırıcı addımlar atılmalıdır.
Günel CƏLİLOVA
