Müasir dövrümüzdə informasiya-kommunikasiya texnologiyalarının təsir dairəsi genişlənərək dövlət strukturlarını, vətəndaş cəmiyyəti institutlarını, iqtisadi və sosial sahələri, elm və təhsili, mədəniyyəti, bütövlükdə, cəmiyyəti əhatə edir.
Elə buna görə də informasiya texnologiyalarının daha geniş yayıldığı cəmiyyətlər dünyanın ən qabaqcıl cəmiyyətləri sayılır. Belə cəmiyyətlərin əsas üstün cəhətləri İKT-nin kütləvi istifadəsi, qlobal informasiya mühitinin yaradılması və digər bu kimi amillərdir. Artıq dünyanı İKT-nin bəxş etdiyi yeniliklərsiz, o cümlədən, internetsiz təsəvvür etmək qeyri-mümkündür.
Bütün sahələr üzrə informasiya texnologiyaları mütəxəssislərinə ehtiyac var. Rəqəmsal inkişaf və nəqliyyat nazirinin müavini Fərid Əhmədov Sosial Tədqiqatlar Mərkəzinin Avropa Birliyi və Avropa Şurası ilə birgə tədqiqat layihəsinin nəticələrinin təqdimatı ilə bağlı konfransda çıxışı zamanı deyib ki, Azərbaycanda kibertəhlükəsizliklə bağlı mütəxəssislərin çatışmazlığı böyük problem olaraq qalır: “Dövlət orqanlarının nə qədər resursu olsa da, bu kibertəhdidlərin qarşısını tam ala bilməz. Burada insan kapitalı çox önəmlidir”.
Maraqlıdır, kibertəhlükəsizlik sahəsində kadr problemi niyə həll edilmir? Bu ixtisasa maraq azdır, yoxsa başqa səbəblər var?
“Bazardakı boşluğu aradan qaldırmaq üçün xaricdə bu sahədə təhsil alan gənclərimizi də müəyyən şərtlərlə ölkəyə dəvət etmək lazımdır”
İKT sahəsi üzrə ekspert Nadim Əliyev “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında qeyd etdi ki, bu gün ölkəmizdə İKT sahəsində mütəxəssis problem yaşanır: “Ölkəmizdə kibertəhlükəsizlik sahəsində milli mütəxəssis problemi aktualdır. Bu sahədə mütəxəssis hazırlığı ilə məşğul olan ali təhsil ocaqlarında peşəkar kadrların yetişdirilməsi prosesi çox zəif gedir. Dövlət təhlükəsizliyi ciddi məsələ olduğu üçün prosesin başında milli kadrların aktiv rol alması daha məqsədəuyğundur. Amma bu sahədə yetişən peşəkar milli kadrlar çox azdır”.
Ekspertin sözlərinə görə, hazırda bir çox universitetlərdə kompüter mühəndisliyi ixtisası tədris edilir. Amma həmin fakültələrdən məzun olan gənclərin İT sahəsində peşəkar mütəxəssis olmaları üçün uzun müddət və geniş təcrübə lazımdır: “Bazarda boşluğun olması hardasa anlaşılandır. Çünki son illər ölkəmizdə fəaliyyət göstərən İT mütəxəssislərinin Avropaya, Amerikaya köçü baş verir. Bu məsələdə də onlara verilən maaşın miqdarı, avropalılarla işləmək, Avropa təcrübəsi qazanmaq istəyi böyük rol oynayır. Əsas boşluq bu məsələlərdən irəli gəlir. Təhsil məsələsinə gəlincə isə, məncə, bütün universitetlərdə tam qənaətbəxş olmasa da, bəzilərində müəyyən qədər də olsa, İT sahəsi ilə bağlı təhsil verilir”.
N.Əliyev hesab edir ki, bazardakı boşluğu aradan qaldırmaq üçün xaricdə bu sahədə təhsil alan gənclərimizi də müəyyən şərtlərlə ölkəyə dəvət etmək olar. İT sahəsində mütəxəssis hazırlamaq üçün ilk növbədə təhsil ocaqlarında maarifçilik işi aparılmalı, müvafiq ixtisaslar hazırlanmalıdır. Ali təhsil müəssisələrində İT sahəsi ilə bağlı ixtisaslar yaradılmalı, xaricdən bura mütəxəssislər dəvət olunmalıdır ki, həmin ixtisaslar üzrə kadrlar yetişdirilsin. Bundan əlavə, dövlət qurumları öz növbəsində kibertəhlükəsizliklə bağlı kadrlar yetişdirməli və ya xaricdən mütəxəssis çağırmalıdırlar.
Ekspert onu da əlavə etdi ki, ölkəmizdə kiberhücumlar lap əvvəldən yayılıb. İnternetin, sosial şəbəkələrin inkişafı ilə bağlı bu işlərlə məşğul olan xarici xüsusi xidmət orqanları və yaxud da fırıldaqçı biznes xarakterli şirkətlər bundan istifadə etməyə çalışırlar: “Burada iki amil var. Bəzi ölkələrin ictimai, siyasi, sosial əhəmiyyətli nüfuzlu şəxslərini ələ keçirmək, onları şantaj yolu ilə pul almaq məqsədi güdürlər. Təbii ki, bu bir mənəvi, psixoloji terrordur. İnsan hüquqlarına, informasiya gizliliyi məsələlərinə müdaxilədir. Bu məsələnin qarşısı alınmalıdır. Çünki insanın şəxsi əlaqələri, yazışmaları, istənilən motivdə olursa olsun, başqaları tərəfindən icazəsiz paylaşıla bilməz. Bununla bağlı, təbii ki, müvafiq tədbirlər görülməlidir”.
Günel CƏLİLOVA
