Son zamanlar ölkədə ailə-məişət zəminində baş verən hadisələrin, cinayətlərin sayı nəzərəçarpacaq dərəcədə artıb.
“Qadın ərini baltaladı”, “ailə münaqişəsi zəminində ər arvadının başını kəsdi”, “ər həyat yoldaşını güllələdi”, “kişi arvadının boğazını kəsdi”, “ər arvadını döyə-döyə öldürdü”... kimi xəbərləri demək olar ki, hər gün eşidirik. Əvvəllər nadir hallarda təsadüf olunan bu tip cinayətlər son dövrlərdə adi hal kimi qəbul olunmağa başlayıb. Ən dəhşətlisi də odur ki, artıq zərif cinsin nümayəndələri də cinayətə əl atır, ailə münaqişəsi zəminində həyat yoldaşlarını odlu silahla, küt alətlə qətlə yetirirlər. Maraqlı məqam ondan ibarətdir ki, son zamanlar qeydə alınan ailədaxili cinayətlər daha çox bölgələrdə baş verir. Aprelin 8-də Ağstafa rayon sakini Ayaz Məmmədov yataq xəstəsi olan həyat yoldaşı Günel Məmmədovanı döyərək öldürüb. Bundan bir neçə gün sonra Quba rayonunun Vəlvələ kəndində 50 yaşlı Rəhilə Əliyeva evində münaqişə zəminində gəlini Nazilə Ağarzayevanı kəmərlə boğaraq qətlə yetirib. Bu cür qəddarlıqla törədilmiş ailədaxili münaqişələrin sayı kifayət qədərdir.
Maraqlıdır, son vaxtlar ailə münaqişəsi zəminində törədilən cinayətlərin sayı niyə artıb, səbəblər nədir?
“Gənclər bölgələrdə özlərini realizə edə bilmirlər, bilmirlər necə işləsin, pul qazansınlar, bu baxımdan…”
“Vəfa” Sosial İctimai Birliyinin sədri Fatimə Hacıbəyli qeyd etdi ki, son illər məişət zorakılığı, xüsusən qohumlar arasında zorakılıq aktları, ailə münaqişəsi zəminində yaralanma, ölüm halları çoxalıb: “Ailədə zorakılıq hallarının artmasında səbəb sosial-psixoloji faktordur. Kütləvi deqradasiyaya səbəb olan filmlər, seriallar, lazımsız teleşoular ailə münasibətlərinə ciddi zərər vurur. Ailədə abır, ismət, həya, qarşılıqlı hörmət kimi vacib amillər yoxa çıxıb. Daha çox kim qışqırırsa, hökm edirsə o qalib hesab olunur. Ailə münasibətlərində qalib olmamalıdır. Ailə münasibətlərində qarşılıqlı hörmət - nüfuz və anlaşma olmalıdır. Zorakılığın artımına təsir edən amillərdən biri də kişinin öz varlığını zorakılıq, şiddət yolu ilə təsdiq etməsidir. Müşahidələr göstərir ki, zəif kişilər qadını qorxu altında saxlamaqla özünə tabe etmək yolunu seçməyə üstünlük verirlər. O, qadının şəxsiyyətini aşağılamaqla onu özünə tabe etdirmək istəyini ortaya qoyur. Bir-biri ilə hiss və düşüncələrini bölüşməyən insanlar arasında aqressiya daha çox artır. Evliliyin məcburi olması da hər iki tərəf arasında daxili natamamlıq hissini formalaşdırır. Ailə quran şəxslər arasında nikaha şüurlu girmək halı çox azdır. İnsanlar anlamalıdır ki, nikah böyük məsuliyyətdir. Təəssüf ki, bizdə nikah sadəcə, nəsilartırma prosesidir. Ailə üzvlərinin bir-birinə qarşı kifayət qədər məsuliyyətli ola bilməməsi zorakılığa rəvac verir”.
Ailədaxili cinayətlərin daha çox bölgələrdə artmasına gəlincə, birlik sədri qeyd etdi ki, rayonlarda yaşayanlar arasında stressə məruz qalma daha çox olur. Bunun da səbəbi müxtəlifdir: “Pandemiya, müharibə, sosial problemlər, maddi sıxıntı və arxa-arxaya bəd xəbərlərin çoxluğu insanların psixologiyasına təsirsiz ötüşmür. Bu təbiidir və həmin mərhələdən sonra ailədaxili münaqişələrin baş verməsi normaldır. Onu da deyim ki, bəzi bölgələr diqqətdən kənar qaldığı üçün adətən cinayətlərin böyük əksəriyyəti məhz bölgələrdə baş verir. Gənclər bölgələrdə özlərini realizə edə bilmirlər. Bilmirlər necə işləsin, pul qazansınlar. Bu baxımdan onların psixoligiyasında müəyyən problemlər yaranır. Ümumiyyətlə, sosial vəziyyətin ağırlaşması, işsizlik, stresli həyat insanlarda qəzəb hissi və güclü neqativ psixoenerji yaradır. Yığılan bu enerji hardasa çıxmalıdır və ilk uyğun qığılcım yarandıqda bu “bomba” partlayır. Bu səbəbdən də sosial problemlərin həlli üçün çalışılmalıdır. Sağlam ailə, sağlam uşaq, sağlam cəmiyyət üçün xüsusi proqramlar həyata keçirilməlidir. Belə halların qarşısının alınması üçün sosial problemlər aradan qaldırılmalı, mənəvi deqradasiya dayandırılmalıdır”.
Həmsöhbətimiz hesab edir ki, ailədaxili zorakılıqların artmasında sosial-iqtisadi faktorlar əsas rol oynamır: “Belə olsaydı, ailədaxili zorakılıqlar ancaq kasıb ailələrdə baş verərdi. Amma baş verən hadisələr göstərir ki, bu belə deyil. Yəni başqa səbəblər də var. Bir səbəb ailədə qadının əvvəlki kimi kişiyə güzəştə getməməsidir. Digər tərəfdən isə ailələrə kənar müdaxilələr olur. Qohum-əqrəba vəziyyəti sakitləşdirmək əvəzinə, daha da qızışdırır. Prosesin kəskin xarakter almasında televiziyalar da müəyyən mənada günahkardır. Telekanallarda bəzən aqressiya təbliğ olunur. Bu gün cinayət verilişləri hadisəni olduğu kimi cəmiyyətə çatdırır. Bu hallar ailələrdə zorakılıq hallarının çoxalmasına təsir göstərir. Həmin veriliş efirə gedə-gedə, növbəti veriliş üçün material hazırlanır. Yəni başqa yerdə də bir cinayət hadisəsi baş verir. Bir sözlə, bu artım fazalar üzrə hər rübdə çoxalır. Zorakılığı təbliğ edən kinolar insanların şüuruna təsir göstərir. Belə kino və verilişləri izləyərkən insanın şüurunda “dağıdıcılıq” deyilən enerji artır. İnsanlar bu enerjidən müxtəlif cür xilas olurlar. Bəziləri idmanla bu mənfi enerjidən xilas olur, digəri isə zorakılıq törətməklə”.
F.Hacıbəyli son olaraq əlavə etdi ki, ölkəmizdə baş verən ailədaxili qətllər bir daha göstərir ki, Azərbaycan ailəsində kifayət qədər problemlər var.
Günel CƏLİLOVA
