ABŞ-ın yeni hakimiyyətinin Ermənistana sələfi qədər diqqət yetirməyəcəyi artıq birmənalı həqiqətdir. Bunu Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyanın ABŞ-a son səfəri də təsdiqlədi.
Erməni Amerika Araşdırmaları Mərkəzinin direktoru Suren Sarkisyan Ermənistan Baş naziri Paşinyanın Amerikaya təxminən 7 günlük səfərini şərh edərkən bu məqama xüsusi diqqət çəkir: “Nikol Paşinyan ABŞ-a səfəri ərzində Vaşinqtonun İrəvanla bağlı siyasətinin necə olacağı sualına cavab ala bilmədi”.
Ekspertin fikrincə, Ağ Evdə yeni komandanı və yanvarda imzalanmış strateji əməkdaşlıq sənədini nəzərə alsaq, Ermənistanın informasiya və siyasi mühitində müəyyən müsbət gözləntilər ola bilərdi: “Lakin rəsmi şəxslərdən yalnız vitse-prezident Vens Paşinyanla görüşüb. ABŞ-da vitse-prezident institutu siyasi iyerarxiyada o qədər də nüfuzlu deyil, xarici siyasət məsələlərində onun preroqativləri yoxdur. Görüşün özü də çox güman ki, 5-7 dəqiqə davam edib və sırf tanışlıq xarakterli olub. Açığı, belə bir görüşdə ciddi geosiyasi məsələlər müzakirə oluna bilməzdi. Ermənistanın baş naziri qərar qəbul edən heç bir şəxslə görüşməyib. O, nə prezident Trampla, nə dövlət katibi Rubio ilə, nə müdafiə naziri ilə, nə də prezidentin milli təhlükəsizlik müşaviri ilə görüşüb. Yalnız bunlar ABŞ-ın xarici siyasətinin nədən ibarət olacağını müəyyənləşdirən rəsmilərdir. Ona görə də Paşinyan üçün ABŞ-ın Ermənistan siyasətinin necə olacağı sualı açıq qalır. Vaşinqtondakı yeni administrasiyanın Bayden dövründə Ermənistan hakimiyyətinə verilən eyni siyasi dəstəyi davam etdirib-etdirməyəcəyi bəlli deyil”. Rusiyalı politoloq Sergey Markedonov da məsələyə eyni prizmadan yanaşır. O qeyd edir ki, Ermənistanın xarici siyasətinin “qərbləşməsi” Cənubi Qafqazdakı vəziyyət, bu regiondakı köhnə çağırışlar və yeni tendensiyalarla bağlı müzakirələrdə ən çox müzakirə olunan mövzulardan biridir: “Nikol Paşinyanın Vaşinqtona səfəri bu mövzuya bir daha toxunmaq, İrəvanın Qərbə üz tutmasının miqyasını anlamaq və bu dəyişikliklərin dönməz olub-olmaması sualına cavab vermək üçün əla fürsətdir. Beləliklə, Ermənistanın baş naziri Vaşinqtona getdi. Dərhal deyək ki, səfər adi bir hadisə kimi görünmür. Amerika paytaxtını ziyarət etməyin rəsmi və daha dərin səbəbləri var. Paşinyan hər il Vaşinqtonda keçirilən Beynəlxalq Vicdan Azadlığı Sammitində iştirak edir. Birləşmiş Ştatlar dini azadlığın himayədarı kimi öz imicini bütün dünyada ən yüksək səviyyədə təbliğ edir. Birləşmiş Ştatların Beynəlxalq Dini Azadlıq Komissiyası Amerika hökumətinin Dövlət Departamentindən ayrı və ikitərəfli əsasda fəaliyyət göstərən müstəqil məsləhətçi orqanıdır. Amma Ermənistan faktiki olaraq monodini ölkədir və çətin ki, vicdan azadlığı məsələsi Paşinyan və onun komandası üçün əsas prioritet olsun. Deməli, onu ABŞ-a gətirən səbəbləri anlamaq vacibdir. Hazırda İrəvan üçün bir sıra məsələlər xüsusilə aktualdır: Birincisi, Paşinyan Donald Trampın komandasına göstərmək istəyir ki, Co Baydenlə fəal əməkdaşlıq şəxsi deyil, ABŞ-la sistemli əməkdaşlıqda maraqlıdır. Təsadüfi deyil ki, Paşinyan yeni administrasiyaya Cənubi Qafqaza diqqəti artırmaqla bağlı emosional müraciə etdi. İkincisi, Vaşinqtonun diqqətini cəlb etmək üçün sözsüz rəqabətdə Bakıya təslim olmamaq niyyəti var. Üçüncüsü, “Paşinyan diversifikasiyası”nın perspektivlərinə münasibətimizdən asılı olmayaraq, baş nazir Moskvanı unutmadan ölkəsi üçün təhlükəsizlik mənbələrini Vaşinqton, Dehli və Tehranda axtarmağa qətiyyətlə sadiqdir. Heç də yüksək səviyyədə alınmır. Ancaq hətta hökumətyönlü mənbələri oxumaq kifayətdir ki, müəlliflərin Cənubi Qafqazda sərhədlərə yenidən baxılmasının yolverilməzliyi ilə bağlı İranın Bakıya son siqnallarından necə məmnunluq hissi keçirdiklərini görəsən. Bunu ABŞ-la dostluğa necə birləşdirmək olar? Bu, böyük bir sirrdir!”.
Ümumiyyətlə, Paşinyan üçün ABŞ prezidenti Donald Trampın xarici siyasətinin hansı istiqamətdə formalaşacağını dəqiqləşdirmək BÖYÜK ÖNƏM kəsb edir. Ermənistan hökumətinin başçısı Bayden tərəfindən aldığı iqtisadi, maliyyə və siyasi dəstəyi Tramp administrasiyasından da ala biləcəyinə ümid bəsləyir. Amma reallıq bunun əksini göstərir. Artıq USAID-in bağlanması İrəvanda çətinliklərə yol açıb. ANİ Araşdırmalar Mərkəzinin koordinatoru Tatul Akopyan da Trampın qərarından sonra Ermənistan vətəndaş cəmiyyəti və mediası üçün ağır durumdan yazıb. O hesab edir ki, Ermənistan hökuməti ABŞ-nin siyasəti aydın olanadək bu maliyyə boşluğunu müvəqqəti olaraq aradan qaldırmalı və bu strukturları dəstəkləməlidir. USAID Ermənistanda 1992-ci ildə fəaliyyətə başlayıb, 2005-ci ilə qədər bu ölkəyə yardım göstərib. Agentlik 2013-cü ildə Ermənistan hökuməti ilə birbaşa əməkdaşlığa keçib. İndi Amerika qrantlarının dondurulması bu qurumdan qrantlar alan ən müxtəlif qurumlarda ciddi problemlər yaradıb. Proseslər göstərir ki, Donald Trampın administrasiyası Ermənistana əhəmiyyət vermir və hansısa ciddi maraq göstərmir. Tramp Ermənistanı Bayden kimi müdafiə etməkdən uzaq görünür. Bu da Ermənistanı ciddi şəkildə narahat edir.
Nahid SALAYEV
