İsrail Suriyada Türkiyə qüvvələrinin yerləşdirilməsi planlaşdırılan hərbi bazaya zərbə endirib. Zərbə avqustun 18-də Hələb yaxınlığındakı Əbu əl-Duhur hava bazasına endirilib. İsrail tərəfi hesab edir ki, Türkiyənin bu bazada hərbi mövcudluq yaratması Suriyadakı təhlükəsizlik balansını dəyişə və İsrail üçün yeni risklər yarada bilər.
Məlumata görə, Türkiyə nümayəndə heyəti İsrailin zərbəsindən bir neçə saat əvvəl Əbu əl-Duhur bazasında olub. Hücum nəticəsində hava bazasının uçuş-enmə zolağı və bəzi infrastruktur obyektləri zədələnib. Ölən və yaralananlar barədə məlumat verilməyib.
Türkiyə İsrailin addımını tənqid edərək, onun Suriyanın suverenliyinə və regional sabitliyə zərbə vurduğunu bildirib. ABŞ isə tərəflər arasında gərginliyin daha da artmaması üçün Türkiyə, İsrail və Suriya arasında dekonfliktasiya mexanizmi yaratmağa çalışır.
Hadisə İsrail və Türkiyənin Suriyadakı maraqlarının getdikcə daha çox toqquşduğunu göstərir. Ankara Suriyada hərbi və strateji təsirini genişləndirməyə çalışarkən, İsrail Türkiyənin öz sərhədlərinə yaxın ərazilərdə hərbi mövcudluğunun artmasını təhlükəsizlik baxımından risk hesab edir.
İsrailin Suriyada Türkiyənin hərbi mövcudluğunun artırılmasının planlaşdırıldığı Əbu Zuhur bazasına zərbə endirməsi Ankaranı cavab addımına sövq etmək və Türkiyəni hərbi qarşıdurmaya çəkmək məqsədi daşıya bilərmi? Yoxsa bu, İsrailin Türkiyənin Suriyada hərbi təsirinin genişlənməsinə qarşı əvvəlcədən çəkdiyi “qırmızı xətt” mesajıdır?
Azər Həsrət: “İsrail Türkiyəyə qarşı hər bir yanlışında Azərbaycanı da qarşısında görəcəyini unutmamalıdır”
Siyasi şərhçi Azər Həsrət məsələ ilə bağlı “Bakı-Xəbər” qəzetinə açıqlamasında bildirib ki, İsrail Türkiyəyə qarşı atdığı addımların mümkün nəticələrini nəzərə almalı və Azərbaycanın mövqeyini də diqqətdə saxlamalıdır.
Ekspertin sözlərinə görə, İsrailin Türkiyəyə qarşı atdığı hər bir addım Azərbaycan ictimaiyyətində də ciddi reaksiyaya səbəb ola bilər. “Vurğulamaq istərdim ki, İsrail bu təxribata getməməli idi. İsrail Türkiyəyə qarşı atdığı hər bir addımda onun strateji tərəfdaşı olan Azərbaycanı da düşünməlidir. İsraildə bilməlidirlər ki, Türkiyəyə qarşı edilən hər bir hərəkət Azərbaycanda da ciddi narahatlıq doğurur”, – deyə Azər Həsrət vurğulayıb.
O qeyd edib ki, Azərbaycanla Türkiyə arasındakı münasibətlər yalnız diplomatik və siyasi əməkdaşlıqla məhdudlaşmır, iki ölkə arasında dərin tarixi, milli və strateji bağlar mövcuddur. Buna görə də Ankaranın təhlükəsizlik maraqlarına və regional mövqeyinə qarşı yönələn addımların Bakıda diqqətsiz qarşılanması mümkün deyil.
Azər Həsrət hesab edir ki, Türkiyənin İsrail üçün birbaşa təhlükə yaratdığını söyləmək doğru olmaz. Onun fikrincə, Ankara İsrail dövlətinin mövcudluğunu qəbul edir və regionda problemlərin diplomatik yollarla həllinə üstünlük verir.
“Qardaş Türkiyə İsrail üçün təhlükə təşkil etmir. Türkiyənin İsraili yer üzündən silmək, həmin dövlətə hücum etmək və sair kimi niyyətləri olmayıb, indi də yoxdur. Türkiyə İsrail dövlətini qəbul edir və onunla dinc yanaşı yaşamağın yollarını axtarır”, – deyə siyasi şərhçi bildirib.
Ekspertin fikrincə, əsas problem İsrailin, xüsusilə Suriya istiqamətində həyata keçirdiyi siyasətin Türkiyənin təhlükəsizlik maraqları ilə toqquşmasıdır. O hesab edir ki, İsrailin Suriyadakı addımları Ankara tərəfindən yalnız İsrail-Suriya münasibətləri çərçivəsində qiymətləndirilmir və Türkiyənin öz milli təhlükəsizlik maraqları baxımından da nəzərdən keçirilir.
Azər Həsrət əlavə edib ki, Türkiyənin təmkinli davranması onun baş verənləri cavabsız buraxması anlamına gəlmir. “Türkiyə dərin dövlət ənənəsinə, kifayət qədər təmkinə malikdir və onlar bu təxribata getməyəcəklər. Təxribata getməməklə bərabər, Türkiyə, təbii ki, İsrailin belə addımlarını cavabsız da qoyan deyil. Biz bəzən bir çox şeyləri görə bilmirik, bunlar üzdə olmur. Amma aşağı qatda bu cür məsələlərə qardaş Türkiyə yetərincə sərt cavab verir və yəqin ki, bu dəfə də İsrail öz cavabını alacaq”, – deyə o bildirib.
Siyasi şərhçi hesab edir ki, İsrail Azərbaycanla münasibətlərinin strateji əhəmiyyətini də nəzərə almalıdır. Onun sözlərinə görə, Bakı-Təl-Əviv əlaqələrinin inkişafında qarşılıqlı maraqlar mühüm rol oynasa da, bu münasibətlərin Azərbaycan-Türkiyə strateji müttəfiqliyindən ayrı nəzərdən keçirilməsi mümkün deyil.
“Biz Azərbaycan ictimai rəyinin nümayəndələri olaraq, ümumiyyətlə Azərbaycan olaraq – əlbəttə, dövlət adından danışmaq səlahiyyətimiz yoxdur – öz adımıza deyə bilərik ki, İsraillə nə qədər yaxın dost olsaq belə, İsrail Türkiyəyə qarşı hər bir yanlışında bizi də qarşısında görəcəyini unutmamalıdır. Əgər Türkiyəyə bir zərər gələrsə, Türkiyənin maraqlarına bir zərbə endirilərsə, İsrail anlamalıdır ki, Azərbaycan da onun qarşısında olacaq”, – deyə Azər Həsrət vurğulayıb.
Ekspertin fikrincə, bu baxımdan İsrailin regional siyasətində Azərbaycan amilini nəzərə alması həm Bakının, həm də Təl-Əvivin maraqlarına uyğundur. O hesab edir ki, iki ölkə arasında formalaşmış münasibətlərin qorunması üçün İsrail Türkiyə ilə münasibətlərdə daha ehtiyatlı və ölçülü siyasət yürütməlidir.
“İsrail bizi itirməməlidir. Biz İsraili itirmək istəmirik. İsrail bizi itirmək istəyirsə, bu başqa məsələdir. Amma bizi itirib nə qazanacaq? Əlbəttə, heç nə qazanmayacaq. Bunu nəzərə almalıdırlar. Türkiyənin də səbrinin bir həddi var, təbii ki, bizim də”, – deyə siyasi şərhçi əlavə edib.
Beləliklə, Azər Həsrətin mövqeyinə görə, İsrail-Türkiyə münasibətlərində yaranan hər yeni gərginlik yalnız iki ölkə arasındakı münasibətlər çərçivəsində qiymətləndirilməməlidir. Çünki Türkiyənin regional təhlükəsizlik maraqlarına toxunan addımlar Azərbaycanın da ictimai və siyasi diqqətindədir və bu amil İsrailin Ankara ilə münasibətlərində nəzərə almalı olduğu əsas reallıqlardan biridir.
Akif NƏSİRLİ
