Son günlərdə İranda diqqət cəlb edən hadisələrdən biri də Urmiyə gölü ilə bağlı artan etirazlardır. Hətta fikirlər səslənir ki, bu müstəvidə etirazlar İranı çalxalayan növbəti aksiyaya çevrilə bilər. Ötən ilin sentyabrında Məhsa Əmini olayından sonra başlayan hicab aksiyasından fərqli olaraq, budəfəki etirazların əsas ünvanı Cənubi Azərbaycan ola bilər. Bu hal İran rejimini xeyli əndişələndirir.
Hələlik isə Urmiyə gölü ilə bağlı çoxsaylı etirazlar qeydə alınır. Belə ki, Urmiyədə keçirilən kişilər üzrə 2023 Asiya voleybol çempionatı çərçivəsində İran və Honq-Konq komandaları arasında oynanan matç zamanı tamaşaçılar Urmiyə gölü ilə bağlı şüarlar səsləndirib. Sosial şəbəkələr və bəzi internet portallarında yayılan xəbər və videogörüntülərə əsasən, Urmiyə stadionunda keçirilən matçı izləməyə gələn çox sayda tamaşaçı “Gəlin gedək ağlayaq, Urmu gölünü dolduraq!”, “Türk qardaşım, dur səs ver, Urmu gölünə nəfəs ver!”, “Azərbaycan var olsun, istəməyən kor olsun” və “Azərbaycan qızları, göylərin ulduzları” kimi şüarlar səsləndirib. Bundan əvvəl Təbriz stadionunda da Təbrizin “Traktor” komandası və Tehranın “Perspolis” komandası arasında keçirilən oyun zamanı azarkeşlər bənzər şüarlar səsləndirmişdilər. Keçən iki həftə ərzində Qərbi Azərbaycan, Şərqi Azərbaycan, Ərdəbil və Zəncan vilayətlərində qadın fəallar, tələbələr, alpinistlər, idmançılar, velosipedçilər, eləcə də futbol və voleybol azarkeşlərindən ibarət olan qruplar müxtəlif şəkillərdə Urmiyə gölünün kritik vəziyyətini gündəmə gətiriblər. Sosial şəbəkələrdə paylaşılan görüntülərdə fərqli bölgələrdə qadınların əllərində Urmiyə gölü ilə bağlı plakat nümayiş etdirərək tək-nəfərlik aksiya keçirdikləri görünür. Sosial mediada görüntüləri paylaşılan tək-nəfərlik aksiya keçirən qadınlardan biri əlində nümayiş etdirdiyi plakatda yazıb ki, “Bəndləri açın, 15 milyon insanın həyatı təhlükədə! Urmiyə gölünün həyatı, Azərbaycanın həyatı!”. Ərdəbil vilayətinin Xiyav şəhərindən olan bir qrup gənc idmançı isə Babək qalasında şüarlar səsləndirib. Sosial şəbəkələrdə paylaşılan bir videogörüntüdə gənc idmançıların “Urmu gölü xəstədir, o, axır nəfəsdədir!” şüarını səsləndirdikləri eşidilir. Zəncanda isə bir qrup tələbə İran dövlətinin Urmiyə gölü siyasətinə etiraz bildirmək üçün bir araya gəlib.
Ölkədə azad media və ictimai fəaliyyətlər üçün demokratik şərait olmadığından dolayı siyasi və ictimai fəallar sosial media platformalarının, demək olar ki, hamısının qadağan olmasına rəğmən fəaliyyət göstərməsi ilə yanaşı, köhnə üsullarla, o cümlədən vərəqələr paylamaq və divarlara şüarlar yazmaq kimi fəaliyyətlərlə xalqla əlaqə saxlamağa cəhd edirlər. Mill fəallar Təbriz şəhərinin müxtəlif yerlərində Urmiyə gölünün kritik vəziyyətinə etiraz əlaməti olaraq plakatlar asıb. Həmin plakatlarda ingilis dilində “Urmiyə gölünü xilas edin” şüarından əlavə “Azadlıq, ədalət, milli hökumət” və “Azərbaycanın ətraf mühitinin qəsdən öldürülməsi Azərbaycan xalqının qəsdən öldürülməsi ilə eynidir” şüarlarının da qeyd olunduğu müşahidə edilir. Ərdəbildə “Azərbaycanın azadlığı yaxındır”, “Xəzərdən Simnana su gəldi, ancaq Urmu gölü qurudu” şüarları divarlara yazılıb, eləcə də vərəqələr paylanıb. Urmiyədə milli fəallar gölün qəsdən qurudulduğu, bunun isə Güney Azərbaycanda yaşayan insanları köçə məcbur etmək məqsədilə həyata keçirildiyi barədə yazı dərc olunmuş plakatı bu şəhərin Güllər Bağı parkında quraşdırıblar. Cənubi Azərbaycanın müxtəlif bölgələrində Urmiyə gölü üçün maarifləndirmə və etiraz kampaniyalarının genişlənməsi ilə birlikdə İranın təhlükəsizlik qüvvələri mədəni və siyasi fəallara basqıları artırıb. İnsan haqları üzrə fəaliyyət göstərən HRA agentliyi və Abbas Lisani Telegram kanalı kimi mənbələrin bildirdiyinə görə, kəşfiyyat idarəsi keçən günlərdə müxtəlif şəhərlərdə türk fəallara telefon edərək onları təhlükəsizlik şöbələrinə çağırmağa davam edib. Bu fəallardan Təbrizdə kəşfiyyat idarəsinin informasiya qərargahına müraciət etmələri tələb olunub. Buna rəğmən, son vaxtlar Urmiyə gölündə su həcminin tarixindəki ən aşağı həddə çatmasına dair xəbərlərin yayılmasının ardınca göl üçün təşkil olunmağa başlayan kampaniyalar günü-gündən genişlənir. Güney Azərbaycanın bir çox bölgəsində əhali illərdir Urmiyə gölündən gələn toz dumanlarından əziyyət çəkir. Ekspertlər gölün sahəsi kiçildikcə duz fırtınası təhlükəsinin artacağını bildirir. Hələ prezident Həsən Ruhani dönəmində fəaliyyət göstərən Urmiyə Gölünü Canlandırma Mərkəzinin katibi İsa Kəlantəri bir neçə il öncə Aral gölünün quruması ilə meydana gələn dəri və tənəffüs yolu xəstəlikləri, bəzi digər ölümcül xəstəliklərin Urmiyə gölü ətrafında da müşahidə edildiyini bildirib. Mahmud Əhmədinejad, Həsən Ruhani və İbrahim Rəisi administrasiyaları həmişə gölün qurumasını iqlim dəyişikliyi və yağıntıların azalması kimi təbii amillərlə əlaqələndirib, lakin bir çox ətraf mühit ekspertləri bu gölün qurumasına səbəb olan əsas amillərin insan faktorları və yanlış idarəçilik olduğu qənaətindədir.
Samirə SƏFƏROVA
