Hər dəfə Azərbaycan və Ermənistan rəsmiləri arasında Rusiyadan kənarda görüş olan kimi, Moskva qısqanc münasibətini açıq şəkildə sərgiləyir. 15 iyulda Vaşinqtonda keçirilən yüksək səviyyəli görüşdən sonra Rusiya Xarici İşlər Nazirliyi bəyanat yaydı. Bəyanatda deyilirdi ki, Rusiya Azərbaycan, Rusiya və Ermənistan xarici işlər nazirlərinin görüşünü, ardınca isə Moskvada sülh müqaviləsinin imzalanması üçün sammit təşkil etməyə hazırdır:
“Daha əvvəl əldə edilmiş razılaşmalar əsasında rəsmi Bakı və İrəvan arasında sülh müqaviləsinin hazırlanmasına dərhal başlanılmalıdır”.
Rusiya tərəfi həmin bəyanatda Azərbaycanla Ermənistan arasında gələcəkdə bağlanacaq sülh müqaviləsi ilə bağlı şərtlərini də açıqlayıb. Rusiya XİN-in bəyanatında deyilirdi ki, sülh müqaviləsində Qarabağ ermənilərinin hüquq və təhlükəsizliyinə təminat da göstərilməlidir. Üstəlik, bəyanatdan aydın olur ki, Ermənistanın Qarabağı Azərbaycanın tərkib hissəsi kimi tanıması rəsmi Moskvanı narahat edib. Sitat: “2022-ci ilin oktyabrında və 2023-cü ilin mayında Avropa İttifaqının himayəsi altında keçirilən sammitlərdə Ermənistan Dağlıq Qarabağı Azərbaycan ərazisinin bir hissəsi kimi tanıdı. Biz Ermənistan rəhbərliyinin suveren qərarına hörmətlə yanaşırıq. Lakin bu, əsaslı şərtləri - Rusiya, Azərbaycan və Ermənistan liderlərinin 9 noyabr 2020-ci il tarixli Bəyanatının, habelə regionda yerləşdirilmiş Rusiya sülhməramlı kontingentinin vəziyyətini kökündən dəyişdi”.
Göründüyü kimi, Rusiyanın sülh sazişi istiqamətində səyindən və bu yöndə konkret görüş vədindən bir ay müddət keçsə də, həmin istiqamətdə heç bir addım atmayıb. Rysiya vəd verdiyi yüksəksəviyyəli görüşü niyə təşkil etmir?
Müstəqil siyasətçi Mirkazım Seyidov “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bildirdi ki,
rəsmi Bakı bu sənədin maksimum yığcam olmasını və iki ölkə arasında sülh münasibətlərini əhatə etməsini istəyir: “Ermənistan tərəfi bu müqaviləyə Qarabağ erməniləri ilə bağlı maddələr daxil etməyə çalışsa da, Azərbaycan Qarabağ və onun sakinləri ilə bağlı məsələlərin Azərbaycanın daxili işi olduğunu və sülh müqaviləsinə daxil edilməyəcəyini elan edib. Sonradan Ermənistan Qarabağı Azərbaycanın tərkib hissəsi kimi tanımaqla dolayısı ilə bu mövqeni qəbul etməkdədir.
Məsələ bundadır ki, Qarabağ münaqişəsinin həlli və sülh müqaviləsinin imzalanmasından sonra Qarabağdakı rus “sülhməramlıları”na formal olaraq ehtiyac qalmayacaq və onlar regionu tərk etməli olacaqlar. Buna imkan verməmək üçün rəsmi Moskva bəyanatda tərəfləri və Qarabağda yaşayan erməniləri qızışdırmağa yönələn çağırışlar edir. Rusiya Xarici İşlər Nazirliyi rəsmi Bakını Laçın dəhlizinin dərhal blokdan çıxarılmasına da çağırıb, halbuki, bu yolda problem yoxdur. Bütün bunlardan sonra Moskva bəyanatda elan edib ki, yaxın vaxtlarda Ermənistan-Azərbaycan nizamlanması üzrə xarici işlər nazirlərinin üçtərəfli görüşünü təşkil etməyə hazırdır. Rəsmi Bakı Rusiyanın reallıqlardan uzaq, ölkənin ərazi bütövlüyünü şübhə altına salan, hətta Ermənistan tərəfinin belə qəbul etdiyi bəzi məsələləri Rusiyanın qəbul etmədiyi bu bəyanatını etirazla qarşılayıb. Rusiya tərəfi öz bəyanatında 2020-ci il noyabrda imzalanmış üçtərəfi bəyanatı xatırladırdı. Rəsmi Bakı isə Rusiya tərəfinə xatırladır ki, Rusiya özü bu razılışmaları yerinə yetirmir, o cümlədən üçtərəfli bəyanata zidd olaraq, Azərbaycan ərazisində mövcud olan erməni silahlı qüvvələrinin qalıqlarının hələ də tam olaraq çıxarılması təmin edilməyib. Bunun əksinə, bölgədə Rusiya sülhməramlı kontingentinin müşahidəsi altında erməni silahlı qüvvələrinə dəstək həyata keçirilir. Bununla yanaşı, Azərbaycanın qərb bölgələri ilə Naxçıvan Muxtar Respublikası arasında maneəsiz kommunikasiyaya müxtəlif bəhanələrlə maneçilik törədildiyi məlumdur.
Rusiyanın son bəyanatında yeganə müsbət cəhət – bu ölkənin əsl mövqeyini ortaya qoyması və Qarabağ probleminin həllinə əslində hansı qüvvənin mane olmasını açıq-aşkar göstərməsidir. Azərbaycanın bu konkret reaksiyasından sonra Rusiya söz verdiyi görüşü təxirə salmalı oldu. Bilir ki, görüş təşkil etsə də, onu qane edən heç bir nəticə olmayacaq”.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
