Ermənistanın Azərbaycanla sərhəddə yerləşən Vedibasar rayonunun Arazdəyən ərazisində metallurgiya zavodunu tikmək planları iflasa uğramaqdadır. Məsələ burasındadır ki, Ermənistan Naxçıvanla sərhəddə ağır metallurgiya zavodu açmaqla bağlı, beynəlxalq qaydalara uyğun olaraq, Azərbaycanla məsləhətləşmələr aparmalı idi. Lakin bunu etməyib və ölkəmizin kəskin etirazları fonunda İrəvan bu zavodun başqa ərazidə inşası üzərində ciddi düşünməyə başlayıb.
Amma hadisələrin inkişaf axarı Ermənistanın bütün bunlardan lazımi nəticə çıxarmadığını göstərir. Hər halda, Qafan hava limanı ilə bağlı baş verənlər də bunu təsdiq edir.
Qeyd edək ki, Ermənistan Azərbaycanla sərhədə çox yaxın məsafədə Qafan Hava Limanının fəaliyyətini bərpa etməyi düşünür. Amma 1991-ci ildən fəaliyyətsiz olan bu hava limanının bərpasının hansı səbəblərdən yenidən gündəmə gəldiyi bildirilmir. Qafanın daxil olduğu Zəngəzur vilayətinin ümumilikdə, rəsmi rəqəmlərə əsasən, 141 min nəfər əhalisi var. Reallıqda da onların sayı 70 mini keçmir. Bu halda Qafan hava limanının fəaliyyətinin bərpasının sosial-iqtisadi əsası yoxdur. Məsələnin başqa tərəfləri də var. Ermənistanın keçmiş baş naziri Qrant Baqratyan diqqəti ona yönəldir ki, beynəlxalq delimitasiya və demarkasiya qaydalarına əsasən, Qafan Hava Limanı neytral zonada yerləşir: “Avqustun 17-də Nikol Paşinyan təyyarə ilə Qafana gəldi, bundan həyəcanlandı. Bildirdi ki, tezliklə İrəvan-Qafan reysləri olacaq. Bu ərəfədə Ermənistan Milli Təhlükəsizlik Xidməti anlaşılmaz bəyanatla çıxış etdi. Axşam saatlarında isə Mülki Aviasiya Xidməti elan etdi ki, suveren dövlətlər qonşuları ilə məsləhətləşmədən öz hava məkanlarını özləri idarə edirlər. Məsələ budur”. Baqratyan qeyd edib ki, Qafan hava limanının yanında - 10-15 metr aralıda Azərbaycan postu yerləşir: “Yəni hava limanından 15 metr aralıda Azərbaycan dövləti başlayır. Beynəlxalq delimitasiya və demarkasiya qaydalarına görə, iki sərhəd arasında neytral zona olmalıdır. Məsələni necə araşdırırıq-araşdıraq, amma hava limanı neytral zonadadır. Türklər də deyirlər ki, uçursan, enirsən, nəsə iş görürsən, amma bunları bizimlə koordinasiya edirsən. İndi niyə lovğalanırsan, təkəbbürlü bəyanatlar verirsən?” Erməni deputat Geqam Manukyan sosial şəbəkə hesabında yazıb ki, həqiqətən də Qafan Hava Limanı üzərində Azərbaycan bayrağı dalğalanır. O, Qafan aeroportunun Azərbaycan sərhədinə çox yaxın olmasını və sərhəddə Azərbaycan bayrağının dalğalanmasını nəzərə alaraq bunu bildirib. Manukyan qeyd edir ki, Azərbaycanın razılığı olmadan Ermənistan təyyarələrinin bu hava limanına eniş etməsi imkansızdır. Azərbaycan tərəfinin isə belə bir razılığı yoxdur. Çünki hava limanına eniş və uçuş edən təyyarələrin Azərbaycanın hava məkanını pozma ehtimalı var. Eləcə də Ermənistanın Azərbaycanın hava məkanını bilərəkdən pozacağı heç kəsdə şübhə doğurmur. Dünyada sərhədə yaxın hava limanlarının mövcudluğu presedenti var, bunlar dövlətlərarası, ikitərəfli razılaşmalar əsasında həll edilir. Qafan hava limanına təyyarələr eniş və uçuş edərkən avtomatik Azərbaycan hava sahəsini pozacaq, buna görə də rəsmi Bakı haqlı mövqedə dayanaraq beynəlxalq ictimaiyyəti indidən məlumatlandırır.
Onu da bildirək ki, Qafan aeroportu sovetlər dönəmində inşa edilib. Sovet dövründə sərhədlər şərti və ortaq olduğu üçün təyyarələrin hansı sərhədi nə qədər pozması önəm kəsb etmirdi. Ancaq indi söhbət iki müstəqil və eyni zamanda Ermənistanın siyasəti ucbatından müharibə vəziyyətində olan ölkədən gedir. Elə bu səbəbdən 1990-cı illərdən bəri bu hava limanı bağlı idi. Aeroportun uçuş-eniş xətti Azərbaycanla sərhədin 100 metrliyindədir. Onu da qeyd edək ki, Qafan rayonunun relyefi və coğrafiyası olduqca mürəkkəbdir. Kiçik Qafqazın yüksək zirvələri ilə əhatə olunduğuna və bu zirvələr Azərbaycanın dövlət sərhədi ilə kəsişdiyinə görə Azərbaycanın hava məkanını pozmadan təyyarələrin enib-qalxması mümkün deyil. Üstəlik, hər kəsə aydındır ki, Ermənistan bu hava limanı vasitəsilə sərhədlərimizə ən müxtəlif silah-sursat növləri daşıyacaq və bu limanı həm də hərbi liman kim istifadə etmək üçün əlindən gələni edəcək. Bu səbəbdən Ermənistanın Qafan aeroportunun açılması kimi birtərəfli təxribatçı addımları cavabsız qalmayacaq. Azərbaycan öz hava məkanının pozulmasına yol verməyəcək. Ümumiyyətlə, Azərbaycanla sülh müqaviləsi imzalanmadan Qafan aeroportunun fəaliyyət göstərməsi mümkün deyil. Daxili uçuşlar və yükdaşımalar məqsədilə sovet dövründə fəaliyyət göstərmiş Qafan Hava Limanının fəaliyyəti Birinci Qarabağ müharibəsi dövründə məhz Azərbaycanla sərhəddə yerləşdiyi üçün təhlükəsizlik məqsədilə dayandırılmışdı. İkinci Qarabağ müharibəsinə qədər bir neçə dəfə onun fəaliyyətinin bərpa olunacağı xəbərləri yayılsa da, nəticədə Azərbaycanla münasibətlər normallaşmadan bunun mümkün olmayacağı dəfələrlə təsdiq olunmuşdu. Amma görünür, İrəvan bunları unudur. İki dövlətin sərhədində yerləşən hava limanları diqqətli planlaşdırma, koordinasiya və əlaqəli tərəflər arasında əməkdaşlıq tələb edir. Ermənistan Qafan Hava Limanının fəaliyyətə başlayacağını elan edərkən bununla bağlı Azərbaycanı məlumatlandırmayıb. Ona görə də Ermənistan öz əməlləri ilə Azərbaycana bu hava limanının fəaliyyətinə imkan verməməklə bağlı kifayət qədər hüquqi əsaslar verir. Azərbaycan da məhz buna uyğun davranış sərgiləyir.
Samirə SƏFƏROVA
