Bədnam Türkmənçay müqaviləsindən sonra Azərbaycan torpaqlarına köçürülən ermənilər burada məskunlaşdıqdan sonra ilk növbədə tarixi irsimizə qarşı için-için mübarizə aparıb. Sovet dövrünə qədər və ondan sonra Azərbaycan abidələrini, xüsusən də alban irsini saxtalaşdırmaqla məşğul olublar.
Bu barədə çox yazmışıq, çox danışmışıq. Ermənilərin bizim torpaqlara ayaqları dəyənə qədər abidələrimiz öz statusunda olub. Sonra ermənilər onlara qarşı soyqırım törədiblər. Bilirik ki, islama qədər Azərbaycan ərazisində xristianlıq dini hökm sürüb və ölkəmizin hər yerində, o cümlədən də bütün tarixi ərazilərimizdə alban - xristian məbədləri olub ki, onlar xalqımızın qədim inancının təzahürləri olub.
Yazılı məlumatlara görə, Sovet dövründə indiki Ermənistan ərazisində 5 kilsə, 2 monastır fəaliyyət göstərib. Lakin burada Qafqaz Albaniyası dövrünə aid 1000-dən çox abidə olub. Bunların hamısına monastır, kilsə adları qoyaraq qeydiyyata alıblar. Erməniləşdirilən və qriqoryanlaşdırılan alban irsinin yenidən bərpası tələb olunur, əlbəttə, gün gələcək buna da nail olacağıq.
"Onlar alban mədəni irsinə aid bütün tikililərdən, memarlıq abidələrindən özlərinə kilsə və monastırlar düzəldiblər”
AMEA-nın A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutunun əməkdaşı Faiq İsmayılov "Bakı-Xəbər"ə şərhində "Ermənilər Cənubi Qafqazda məskunlaşdırılandan sonra özlərinə bir dayaq, bir kök axtarmağa başladılar. Bunu da alban mədəniyyətində, alban memarlığında tapdılar. Ona görə ki, Cənubi Qafqazda, xüsusən də Şimali Azərbaycanda və Qərbi Azərbaycanda kifayət qədər alban dövrü memarlığına aid sövmələr, bazilikalar, monastırlar, kilsələr və digər inzibati tikintilər mövcuddur. Bizim ərazimizdə xristianlığa qədərki dövrlərə aid abidələr, tikililər də var. Bütün bunlardan ermənilər yararlanmağa və bu abidələri "erməni irsinin nümunələri" kimi qələmə verməyə başladılar. Onlar alban mədəni irsinə aid bütün tikililərdən, memarlıq abidələrindən özlərinə kilsə və monastrlar düzəldiblər.
Ermənilər belə "tutarlı mövqe" sərgiləyirlər ki, guya bütün xristian abidələri, o cümlədən də yeraltı qazmalar, kahalar, tarix abidələr hamısı "erməni irsi"dir. Yəni istər Şimali Azərbaycan, istərsə də Qərbi Azərbaycan ərazisində olan abidələrdən, tikililərdən söhbət gedir. Ermənilər o kilsə və monastırların sayını həddən artıq şişirdirlər.. Necə ola bilirdi ki, ermənilər Sovet dövründə 3-4 milyon əhalisi olan Ermənistanda 5 kilsədə, 2 monastırda ibadət edirdilər və bu onları qane edirdi, amma indi bu kilsələr yetişmir? Onlar iddia edirlər ki, Qarabağda beş yüzdən çox, indiki Ermənistan ərazisində isə mindən çox monastır və kilsə var. Onlar bu memarlıq abidələrini sonradan kilsəyə, monastra çeviriblər. Ermənilərin bütün iddiaları absurddur, yalandan ibarətdir. Ona görə ki, ilk növbədə bütün kilsələr və monastlar inzibati yaşayış yerlərində, mərkəzlərində olur. Onlar insanların çoxluq təşkil etdiyi yerlərdə olur ki, insanlar gəlib ibadət etsinlər. Xristian dinin həm ibadəti, həm də təbliği üçün bu kilsə və monastrlar olub. Tarixən bizim Qarabağ ərazisində kifayət qədər monastır və kilsə olmayıb. Orada Gəncəsər, Xudavəng və başqa kilsələr olub. Bu da məhdud sayda idi. Ermənilər o kilsə və monastırların sayını həddən artıq şişirdirlər"-deyə bildirdi.
O vurğuladı ki, ermənilər tərəfindən ortaya atılan rəqəmlərin heç bir əsası, kökü yoxdur: "Dünyada bu işlə məşğul olan mütəxəsislər kilsə və monastırların yerlərini, o tikintiləri başqa tikintilərdən çox asanlıqla ayrıd edə bilirlər. Ermənilər xaç nişanları düzəldib həm Ermənistan ərazisində, həm də Qarabağ İqtisadi rayonunda, həm də Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonunda binaların üzərinə qoyurdular. Məsələn, Mehri şəhərində müşahidə qalaları var, şəhərin şimal tərəfində 4 müşahidə qalası mövcuddur. Onların 2-si ermənilər tərəfindən təmir edilib, üzərlərinə xaç işarələri qoyulub. Olduqca gülməlidir. Halbuki, o tikintilərin çoxunun dini mahiyyəti yoxdur. Bu baxımdan erməni yalanı mənim üçün yeni deyil. Çox gülməlidir, bu gün ermənilər həm Qərbi Azərbaycan, həm də Qarabağ İqtisadi rayonu ərazisində 2 mindən çox kilsə və monastırın olduğunu iddia edirlər. Təbii ki, bu yalandır".
Leyla QARAXANLI
