Qərb və Rusiya arasında Ukrayna ilə bağlı yaranan ziddiyyət dünya enerji bazarında qiymətləri fantastik həddə bahalaşdıra bilər. Çünki bəzi Qərb ölkələri Rusiyanın neft-qaz tədarükünə embarqo tətbiq etməyi düşünür. Bu isə dünya enerji bazarlarında qiymət xaosu deməkdir.
İndilikdə isə, Qərbin bütün xəbərdarlıqlarına baxmayaraq, Rusiya Ukrayna istiqamətində güc cəmləşdirməkdə davam edir. “The New York Times” qəzeti yazır ki, Rusiya hərbçiləri Ukraynanı üç tərəfdən mühasirəyə alıb. Qəzet Rusiya ordusunun və texnikasının Ukrayna sərhədləri yaxınlığında təxmini yerləşdiyi xəritəni də dərc edib. 2022-ci ilin əvvəlindən Rusiya yerləşdirilən qüvvələrin mövqelərini gücləndirmək üçün Luqansk və Donetsk yaxınlığındakı ərazilərə, beş min hərbçi də daxil olmaqla, daha beş batalyon taktiki qrupu yerləşdirib. Bundan əlavə, xeyli sayda Rusiya hərbi qulluqçusu Ukrayna sərhədinə yaxın şimal bölgələrinə, xüsusən də Ukrayna, Belarus və Rusiya sərhədlərinin birləşdiyi Klintsıya göndərilib. Qəzet yazır ki, bu mövqelər Kiyevə asanlıqla çata biləcək yerlərdə yerləşir. Daha üç qrup Voronej yaxınlığında yerləşir. “The New York Times” qeyd edir ki, bu qoşunlar hərbi əməliyyat olacağı təqdirdə ciddi təhlükə yarada bilər: “ Daha biri Volqoqrad vilayətində və ikisi Donbassda - işğal olunmuş ərazilərlə sərhədə yaxındır. Artilleriya Krasnodar diyarında, digər hissəsi isə Krımda yerləşdirilib”. Bu arada Amerika mediası Ukraynaya qarşı genişmiqyaslı hücum halında Moskvaya qarşı tətbiq edilə biləcək mümkün sanksiyaların siyahısını dərc edib. “New York Times”, “Reuters”, AP, “Bloomberg” və digər nəşrlər tərəfindən dərc olunan mümkün sanksiyaların siyahısı eyni olsa da, təfərrüatları bir qədər fərqlidir. Bu isə daha çox mümkün sanksiyaların yekun siyahısının hələ təsdiqlənməməsi ilə izah edilir. “New York Times”ın yazdığına görə, söhbət ABŞ-da istehsal olunan və ya hazırlanmış elektronikadan istifadə edilən istənilən istehlak mallarının Rusiyaya ixracına qoyula biləcək qadağadan gedir. Bu. mobil telefonlara, kompüterlərə və məişət texnikasına, o cümlədən Amerika komponentləri və ya proqram təminatından istifadə edilməklə üçüncü ölkələrdə istehsal olunan məhsullara da aid edilə bilər. Söhbət həm də beynəlxalq pul köçürmələrinə aid olan Rusiyanın ən böyük maliyyə qurumlarına qarşı sanksiyalardan gedir. Amma söhbətin bütün Rusiya bank sisteminin SWIFT sistemindən çıxarılmasından getdiyi aydın deyil.
Texnoloji sanksiyaların da nəzərdən keçirildiyini yazan “New York Times”a görə, bu sanksiyalar aerokosmik və silahlar da daxil olmaqla, Vladimir Putinin sevimli sənayelərinə qarşı yönələ bilər. Bu tədbirlər Rusiya qırıcılarının, zenit-raket komplekslərinin, peyk əleyhinə müdafiə və kosmik sistemlərin istehsalına, həmçinin, məhdudiyyətlər süni intellekt və kvant hesablamaları kimi innovativ texnologiyalara təsir göstərə bilər. “Reuters” isə yazır ki, ABŞ rəsmiləri Rusiyanı ən sərt ixrac məhdudiyyətləri olan ölkələr siyahısına əlavə etməyi düşünürlər. İndi belə ölkələr qrupuna Kuba, İran, Şimali Koreya və Suriya daxildir. Bu halda söhbət Rusiyanın enerji resurslarının xaricə tədarükünə embarqodan gedir. Amma ABŞ-ın avropalı müttəfiqlərinin bu tədbirə necə reaksiya verə biləcəyi bəlli deyil. ABŞ, o cümlədən prezident Co Bayden dəfələrlə bəyan edib ki, Ukraynaya genişmiqyaslı hücum olacağı təqdirdə, Rusiya “görünməmiş” sanksiyalarla üzləşəcək. Moskva da etiraf edib ki, ABŞ bu barədə ona xəbərdarlıq edib. Eyni zamanda konkret hansı sanksiyaların müzakirə oluna biləcəyi də rəsmən açıqlanmayıb. İndi Rusiyaya qarşı həm sektoral, həm də şəxsi sanksiyalar artıq qüvvədədir - Krımın ilhaqı, Ukraynanın şərqindəki separatçılara dəstək, ABŞ seçkilərinə müdaxilə, kiberhücumlar, kimyəvi silahdan istifadə iddiası. Amma bundan əvvəl ABŞ administrasiyası “Şimal axını-2” qaz kəmərinə qarşı sərt sanksiyalardan çəkinib. “The New York Times” həmçinin yazır ki, amerikalı diplomatlar Rusiya-NATO Şurası və ATƏT arasında Cenevrədə baş tutacaq danışıqların tezliklə nəticəsiz başa çatacağından qorxurlar. Hesab olunur ki, Rusiya uğursuzluğa görə Qərb ölkələrini günahlandıracaq və təhlükəsizliyini təmin etmək bəhanəsi ilə Ukraynaya qarşı əməliyyatlara başlayacaq. ABŞ dövlət katibi Entoni Blinken bildirib: “Rusiya təxribat və ya insident törətsə, heç kəs təəccüblənməməlidir. Sonra da bundan hərbi müdaxiləyə haqq qazandırmaq üçün istifadə etməyə çalışır”. ABŞ-ın qorxusu Rusiya qoşunlarının Ukrayna ilə sərhəd yaxınlığında cəmləşməsi ilə bağlıdır. Blinkenin fikrincə, Rusiyanın Ukrayna ilə hərbi əməkdaşlıqdan imtinanı ehtiva edən “təhlükəsizlik zəmanətləri” ilə bağlı ötən ay irəli sürdüyü tələblər həm də Ukraynaya qarşı növbəti zərbəyə haqq qazandırmaq üçün bir manevr rolunu oynaya bilər. Çünki onun fikrincə, bir çox tələblər bilərəkdən həyata keçirilə bilməz. “The New York Times” həmçinin yazır ki, ABŞ Ukraynanın və ya onun bir hissəsinin Rusiya tərəfindən işğalı halında Ukrayna döyüşçülərinin silahlandırılmasının hipotetik imkanını müzakirə edir.
Eyni zamanda, ABŞ və NATO nümayəndələri açıq şəkildə bildirdilər ki, Rusiyanın hücumu halında Ukrayna Qərbin birbaşa hərbi dəstəyinə arxalana bilməz. ABŞ danışıqların ən azı məhdud uğur gətirə biləcəyinə və Rusiyanın aqressiyadan əl çəkəcəyinə ümid etdiyini bildirir. Əks halda sərt sanksiyalar tətbiq ediləcək və bu, Rusiyanın enerji sektorunu da əhatə edəcək. Dünya enerji bazarında Rusiyanın xüsusi roluna nəzər salan ekspertlər bu halda qiymət xaosunu qaçılmaz sayırlar.
Tahir TAĞIYEV
