Hüseyn Mehdiyev: “Biz filmlərdən qanunsuz istifadə edənlərə irad bildirəndə deyirlər ki...” “Gildiya filmdən istifadəyə o halda razılıq verir ki, filmin nüfuzuna heç bir xələl gəlməsin” Hacıəmi Atakişiyev: “Reklam haqqında” Qanunda filmlərdən istifadə qaydaları ilə bağlı məsələ yoxdur”
Azərbaycanda bir sıra istehsalçı şirkətlər istehsal etdikləri məhsulların reklam çarxlarını hazırlayarkən klassik Azərbaycan filmlərindəki populyar dialoqlardan, replikalardan, artıq zərb-məsələ çevrilən ifadələrdən istifadə edirlər. Ağrılı hal ondan ibarətdir ki, bu parçalar, dialoqlar, replikalar təhrif edilərək şirkətlərin maraqlarına uyğun şəkildə təqdim edilir.
İndiyə qədər bir neçə klassik filmin mətnlərindən bu şəkildə istifadə edilib, təhriflərə görə isə bu addımı atan şirkətlərə qarşı heç bir hüquqi, ictimai cəhətdən tədbirlər görülməyib. Mebel şirkətlərindən tutmuş, tum istehsal edən sexlərə, lombardlara, banklara qədər əksər qurumlar klassik Azərbaycan filmlərindən istifadə edirlər.
Şirkətlər özləri xərc çəkib məhsullarına uyğun reklamlar hazırlatmaq əvəzinə, bu cür ucuz işlərə əl atırlar. Halbuki, bütün şirkətlərin özlərinin reklam bölümündə xüsusi ssenaristlər, rejissorlar çalışmalıdır. Yəni şirkətlərin məhsullarının reklamı üçün çarxları həmin insanlar çəkməlidirlər.
Bu gün hazıra nazir olmaq istəyən yerli istehsalçı şirkətlər özlərini əziyyətə salmaq, daha çox pul xərcləmək istəmirlər və daha ucuz başa gələn işdən yapışırlar.
Bir sıra reklam çarxlarında klassik bədii filmlərimizdən parçaların yer alması müəllif hüquqlarının da pozulmasına gətirib çıxardığı şübhəsizdir. Qeyd edək ki, bəzi mütəxəssislərin qənaətinə görə, maarifləndirmə xarakterli, dövlət əhəmiyyətli məsələnin işıqlandırılmasına yönəlmiş sosial reklamlar istisna olunmaqla, bütün hallarda audiovizual əsərlərdən istifadə hüquq sahibinin razılığı ilə həyata keçirilməlidir. Bildirilənə görə, hüquq sahibi istəsə, ona qonorar da ödənməlidir, yəni bu onun hüququdur.
Qeyd edək ki, bir neçə il əvvəl hətta bəzi reklam şirkətləri filmlərdən qanunsuz istifadə etdiklərinə görə Müəllif Hüquqları Agentliyi tərəfindən məhkəməyə verilmişdi. Söhbət “Uzaq sahillərdə” filmindən qanunsuz istifadədən gedir. Həmin məhkəmə prosesi zamanı çıxarılan hökmdə bəyan edilirdi ki, hər hansı filmdən parçanın istifadəsinə görə hüquq sahibinin razılığı mütləqdir, yəni kinonun hüquq sahibi olan Professional Kinorejissorlar Gildiyası.
Professional Kinorejissorlar Gildiyasının rəhbəri Hüseyn Mehdiyev “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, bu mövzu olduqca aktualdır. H.Mehdiyevin sözlərinə görə, Gildiya ölkədə bütün audiovizual əsər müəlliflərinin kollektiv idarəçiliyini həyata keçirən və bu sahədə hüquqları qoruyan təşkilat kimi klassik filmlədən reklam çarxlarında istifadə edilməsi məsələsini daim nəzarətdə saxlayır. O qeyd etdi ki, Gildiya reklam çarxlarında da filmlərdən istifadənin qanunauyğun şəkildə həyata keçirilməsinə ciddi nəzarət edir: “Reklam çarxında filmlərdən parçalar istifadə edilməmişdən əvvəl mütləq həmin filmin hüquq sahibindən icazə alınmalıdır. Bu məsələ əsas götürülməlidir. Klassik Azərbaycan filmlərindən, yaxud hansısa bir filmdən parçaları reklam çarxlarında istifadə etmək istəyən şirkətlər bizə həmin çarxın ssenarisini təqdim edir və biz baxıb istifadəyə icazə verdikdən sonra Gildiya ilə müqavilə bağlayırlar. Filmlərdən parçaların həmin reklam çarxlarında istifadəsi məqbuldursa, izacə veriririk, müqavilə bağlanır, ödəniş edilir, sonra isə istifadə olunur. Yox, əgər məqbul deyilsə, bizi qane etmirsə, müəlliflərə zərər vurursa, biz o parçaların istifadəsinə izacə vermirik. Mexanizm təxminən belədir. Demək istəyirəm ki, ilk addımda reklam çarxını sifariş verən sahibkarlarla, şirkətlərlə əlaqə saxlayırıq.
Elə şirkətlər var ki, bizdən icazə alırlar, bəzi şirkətlər isə filmlərdən gizlin istifadə edirlər. Bir vaxtlar “Patron” tumlarının reklamında, əməlli-başlı, bizdən icazəsiz filmlərdən istifadə edilirdi. Biz uzun müddət cəhdlər etsək də, bu şirkətlə əlaqə yarada bilmirdik, indi onlar bu işi dayandırıblar. Bu şirkət xeyli müddət öz reklamlarında qanunsuz olaraq filmlərdən istifadə edib. Bu sahə Professional Kinorejissorlar Gildiyası tərəfindən nəzarətdədir”.
Gildiya tərəfindən indiyə qədər neçə şirkətə icazə verilməsinə gəlincə, H.Mehdiyev qeyd etdi ki, dəqiq say yadında deyil, qanunun tələblərinə riayət edən şirkətlərə icazə verilib. O vurğuladı ki, bir neçə şirkətə qanun çərçivəsində icazə verilib. “Əgər bu filmlərdən reklam çarxlarında müqavilə ilə mənəvi qaydada istifadə edilirsə, niyə də istifadə etməsinlər. Sadəcə olaraq, bizim bu filmlərdən reklam çarxalarında istifadə edilməsinə görə aldığımız qonorar cüzidir. Biz hazırda buna görə qonorarı artırmaq niyyətindəyik. Bu da ona görədir ki, onlar filmlərə münasibətdə daha məsuliyyətli olsunlar. Onlar pulu artıq ödədikdə daha da məsuliyyətli olacaqlar.
Demək istəyirəm ki, Gildiya filmdən istifadəyə o halda razılıq verir ki, filmin nüfuzuna heç bir xələl gəlməsin, eyni zamanda, müəlliflərin ideyasına, yaradıcılığına ziyan yetirilməsin. İstehsalçı şirkətlər özünə müsbət imic qazanan, xalq arasında populyar olan, sevilən filmləri götürüb reklamlarında istifadə edirlər. Biz filmlərdən qanunsuz istifadə edənlərə irad bildirəndə deyirlər ki, pis bir şey etmirik, filmləri öz məhsullarımızla bağlı reklam edib tanıtdırırıq. Halbuki, o filmlərin reklama ehtiyacı yoxdur”.
O, həmçinin, qeyd etdi ki, vaxtilə bir sıra şirkətlər filmlərin nüfuzuna xələl gətirən addımlar atıblar, lakin bu kimi halların qarşısı alınıb.
H.Mehdiyevin dediyinə görə, bütün mübahisəli məsələlərdə dövlətin müəllif hüququ sahəsində icraedici orqanı olan Müəllif Hüquqları Agentliyi həlledici rol oynayır: "Məhkəmə ilk növbədə agentliyə müraciət edir ki, məsələ ilə bağlı rəyini bildirsin. Agentlik qanunauyğun şəkildə öz rəyini verir ki, bu da məhkəmədə həlledici rol oynayır. Müəllif hüquqlarının qorunmasında, qanunun müddəalarına riayət olunmasında, ilk növbədə, Müəllif Hüquqları Agentliyi maraqlıdır”.
H.Mehdiyev onu da bildirdi ki, Azərbaycanda “Reklam haqqında” Qanuna əlavə və dəyişikliklər edilməli və burada filmlərdən istifadə qaydaları müəyyən olunmalıdır.
Azərbaycan Reklamçılar İttifaqının sədri, ekspert Hacıəmi Atakişiyev “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, şirkətlər filmlərdən istifadə edərkən diqqətli olmaldırlar. H.Atakişiyev, həmçinin, onu da qeyd etdi ki, reklamlarda mətnlərindən istifadə edilən filmlər müvafiq qurumda qeydiyyatdan keçirilməlidir. Hansı filmdən ki, qanunsuz istifadə edilir, bu filmin hüquq sahibləri üzv olduqları qurumların köməkliyi ilə həmin təşkilatları cəzalandıra bilərlər. “Reklam haqqın”da Qanunda filmlərdən istifadə qaydaları ilə bağlı məsələ yoxdur” - deyə H.Atakişiyev qeyd etdi.
İradə SARIYEVA
