Zəka Vilayətoğlu: “Onlar belə hesab edirlər ki, hind, fars, ərəbdən ritm götürüb onu meydana çıxaranda kütlə bu musiqinin köklərinin haradan qaynaqlandığını bilməyəcək”
Azərbaycan musiqisinin böyük tarixi köklərə malik olması şəksizdir. Aşıq musiqisindən və muğamdan rişələnən bəstəkar musiqiləri insanların bədii estetik zövqünün formalaşmasında əvəzsiz rol oynayır. Yaşlı və orta nəsil bəstəkarları musiqimizin tarixi köklərinə söykənib mahnılar yazsalar da, son dövrlər meydana çıxan bəstəkarlar daha çox bizə yad olan ritmlərə maraq göstərirlər. Müasir dövrümüzdə efirlərdə, eləcə də toylarda səsləndirilən musiqilərin böyük əksəriyyəti hind musiqisi ritmindədir.
Bəzi bəstəkarlar öz musiqimizin ritmində mahnılar yazmaq əvəzinə, müxtəlif hind filmləri üçün yazılan populyar mahnıları oranjeman edərək, “bu mənim yeni mahnımdır” deyə onu təqdim edirlər. Peşəkar musiqiçilər isə sözsüz ki, onların “yeni mahnıları”nı ciddi tənqid edirlər, lakin onların tənqidi ünvanına çatmır. Reallıq budur ki, müasir musiqi nümunələrinin yaranmasında hind, fars və ərəb ritmləri üstünlük təşkil edir.
Tanınmış bəstəkar, müğənni Zəka Vilayətoğlu bizimlə söhbətində təəssüflə bildirdi ki, müasir Azərbaycan musiqisində yad ritmlər, xüsusən də hind, fars ritmləri üstünlük təşkil edir. Musiqiçinin sözlərinə görə, bəzi müasir bəstəkarlar milli musiqi köklərimizdən uzaqlaşaraq yad ritmlərə meyl edirlər. Müxtəlif hind filmlərinin populyar musiqilərini oranjeman edərək onları “öz mahnıları” kimi təqdim edənlərin olduğunu deyən Z.Vilayətoğlu bildirdi ki, onlar bununla həm öz musiqimizə zərbə vurur, həm də dinləyicilərin zövqünü korlayırlar. “Təəssüf ki, bizdə belə bir psixologiya var, öz musiqimizi bəyənmirik və yad ritmlərə meyl edirik. Bu gün Azərbaycan musiqisinin tarixi köklərindən uzaqlaşıb başqa xalqlara məxsus musiqini “yeni əsər” kimi təqdim edənlər az deyil. Bəziləri öz musiqimizi yad sayır, onu qəbul etmək istəmirlər. Deyirlər ki, xarici ritmlər daha yaxşıdır. Bu gün Azərbaycan musiqisində plagiatlıq halları mövcuddur. Onlar belə hesab edirlər ki, hind, fars, ərəbdən ritm götürüb onu meydana çıxaranda kütlə bu musiqinin köklərinin haradan qaynaqlandığını bilməyəcək. Bu cür oğurluqla məşğul olanlar var. Anlayışı olmayanlar ola bilsin ki, o musiqini “milli” musiqi hesab edirlər, lakin peşəkarlar dərhal onun mənbəyini bilirlər. Plagiatlıq təkcə indi mövcud deyil ki, əvvəllər də olub. Məsələn, elə populyar mahnılar var ki, biz onları illərlə öz musiqimiz kimi qəbul etmişik, ancaq indi görürsən, o musiqinin kökü farsa, hində gedib çıxır. Belə örnəklər var. Hind və fars ritmini dərhal hiss etmək olar. Son dövrlər bayağı musiqilərə meyl güclənib. Bəzi bəstəkarlar hesab edirlər ki, keçilmiş cığırla getmək daha asandır və onlar milli musiqi ritmlərindən bəhrələnmək istəmirlər. Bu gün Azərbaycanda peşəkar musiqiçilər özləri kənarda qalıb, bu cür yad ritmdə gündəmə gətirilən musiqilər meydanı ələ alıb. Kütlə artıq bu cür ritmlərə meyl etdiyindən, peşəkarlar da bu mənzərəni ürək ağırısı ilə seyr edirlər, başqa əlacları da yoxdur. İrad bildirsələr də, onların harayı, ünü heç kəsə çatmır. Çünki bu qondarma mahnıların reklamının daha çox olması onların səsinin qarşısını kəsir. Efirlər də, toylar da əsasən belələrinin ixtiyarındadır” - deyə Z.Vilayətoğlu qeyd etdi.
O bildirdi ki, bu gün aşıq musiqisindən və muğamdan bəhrələnərək əsər yaradanlar çox azdır. Onun sözlərinə görə, Azərbaycan musiqi tarixində izləri qalan görkəmli bəstəkarların, demək olar ki, hamısı aşıq musiqisindən və muğamdan bəhrələnərək gözəl əsərlər yaradıblar. Müasir bəstəkarların yad ritmlərdən uzaq olmalı olduğunu deyən Z.Vilayətoğlu hesab edir ki, yad ritmlərin musiqimizə təcavüz etməsi nəticəsində həm musiqimiz uduzur, həm də tamaşaçılar və dinləyicilər çox şey itirir: “Bəzi müasir bəstəkarların böyük tarixi ənənəsi olan Azərbaycan musiqisinin köklərindən uzaqlaşması, bayağı, yad ritmlərə meyl etməsi, konkret olaraq hind, fars ritmlərindən bəhrələnməsi düzgün deyil. Bizim aşıq musiqisi, muğam kimi tükənməz xəzinəmiz var, onlardan bəhrələnərək gözəl əsərlər yaratmaq daha doğru olardı. Belə zəngin musiqisi olan bir xalqın nümayəndələrinin başqa musiqi ritmlərinə ehtiyacı yoxdur. Biz musiqiçilər kütləni öz arxamızca aparmalıyıq, onların arxasınca getməməliyik. Üzeyir Hacıbəyov başda olmaqla, bizim bütün böyük bəstəkarlarımızın hamısı xalq musiqisindən bəhrələniblər. Müasir nəsil bəstəkarlar da həm toylar, həm də efirlər üçün səviyyəli mahnılar yazmalıdırlar”.
İradə SARIYEVA
